Nangka atau Artocarpus heterophyllus ialah buah tropika yang sangat bernilai dari sudut pemakanan. Berdasarkan dokumen yang diberikan, nangka kaya dengan karbohidrat, protein, vitamin, mineral dan pelbagai fitokimia bioaktif. Walaupun banyak kajian menunjukkan potensi kesihatan yang luas, sebahagian besar bukti masih datang daripada kajian haiwan dan in vitro.
Ini bermakna nangka memang mempunyai profil nutrien dan fitokimia yang menarik, tetapi tidak semua manfaat yang dilaporkan boleh dianggap telah terbukti secara klinikal pada manusia.
Nangka bukan sekadar sumber karbohidrat
Daging buah nangka mengandungi vitamin A, vitamin B kompleks seperti niasin dan riboflavin, vitamin C serta mineral penting seperti kalium, kalsium, magnesium dan besi.
Bijinya pula kaya dengan protein, serat dietetik dan kanji tahan atau resistant starch, menjadikannya berpotensi sebagai sumber makanan tambahan yang bernilai.
Vitamin C dan antioksidan
Daging buah nangka mengandungi vitamin C sekitar 7–14 mg/100 g. Vitamin C berfungsi sebagai antioksidan dan turut terlibat dalam sintesis kolagen.
Selain vitamin C, nangka mengandungi komponen antioksidan lain seperti:
- fenolik,
- flavonoid,
- karotenoid.
Sebatian ini membantu meneutralkan radikal bebas dan melindungi biomolekul daripada kerosakan oksidatif.
Aktiviti antioksidan yang menarik
Ekstrak paksi nangka menunjukkan aktiviti antioksidan yang kuat dalam ujian DPPH, ABTS dan ORAC. Dalam kajian yang dirujuk, ekstrak tersebut juga menunjukkan kesan perlindungan terhadap sel HepG2 daripada ketoksikan alkohol.
Namun, dapatan ini masih datang daripada kajian makmal, jadi ia lebih tepat dianggap sebagai bukti potensi biologi berbanding manfaat klinikal langsung.
Kalium dan kesihatan kardiovaskular
Daging buah nangka mengandungi kalium pada julat yang agak luas, sekitar 88–848 mg/100 g, bergantung kepada sampel dan keadaan.
Kalium membantu mengimbangi kesan natrium dan dikaitkan dengan pengawalan tekanan darah. Vitamin B6 dalam nangka pula dikaitkan dengan pengurangan tahap homosistein. Kedua-duanya menyokong kesihatan kardiovaskular.
Serat dan kesihatan pencernaan
Kandungan serat dalam nangka, terutama pada biji, mempunyai peranan penting dalam pencernaan.
Dokumen melaporkan kandungan serat dietetik sehingga 14.26% dalam biji rebus. Serat ini membantu memperbaiki transit usus, mengurangkan sembelit dan menyokong kesihatan mukosa kolon.
Ini menjadikan biji nangka satu bahagian yang menarik dari sudut pemakanan, bukan sekadar sisa buah.
Kanji tahan dalam biji nangka
Bijinya juga mengandungi kanji tahan, iaitu kanji yang tidak dicerna sepenuhnya di usus kecil.
Kanji tahan dikaitkan dengan pengawalan gula darah dan sokongan terhadap kesihatan usus.
Dari sudut makanan fungsional, ini menjadikan biji nangka berpotensi besar untuk pembangunan produk makanan berasaskan tepung atau kanji.
Potensi antidiabetik
Salah satu dapatan yang lebih menarik ialah berkaitan daun nangka.
Dokumen menyatakan bahawa daun nangka menunjukkan kesan hipoglisemik dalam kajian klinikal terhadap individu sihat dan pesakit diabetes jenis 2, dan kesan ini dikaitkan dengan kandungan flavonoid.
Ini merupakan antara manfaat nangka yang mempunyai sokongan manusia, walaupun bukti klinikal keseluruhan masih terhad.
Potensi antikanser
Fitonutrien seperti lignan, isoflavon dan saponin dalam nangka dikaitkan dengan potensi antikanser.
Ekstrak nangka juga dilaporkan mempunyai sifat kemoprotektif terhadap aflatoksin B1.
Namun, seperti banyak manfaat lain, bukti ini masih terutama pada peringkat pra-klinikal.
Potensi anti-inflamasi
Polifenol dalam nangka dilaporkan boleh merencat pengeluaran nitrik oksida dan mengawal turun protein berkaitan keradangan seperti COX-2 dan iNOS.
Kuersetin pula dikaitkan dengan gangguan terhadap beberapa enzim dan sitokin inflamasi.
Dapatan ini menyokong potensi anti-radang nangka, tetapi belum mencukupi untuk dianggap sebagai rawatan klinikal.
Aktiviti antimikrob dan antiviral
Ekstrak nangka menunjukkan aktiviti antibakteria spektrum luas dan turut dikaitkan dengan sifat antiviral terhadap HIV dan Hepatitis C.
Sekali lagi, ini lebih tepat dilihat sebagai potensi farmakologi daripada bukti rawatan manusia.
?-karotena dan kesihatan mata
?-karotena terdapat dalam daun dan daging buah nangka.
Sebatian ini bertindak sebagai provitamin A dan dikaitkan dengan sokongan terhadap kesihatan mata.
Ini menambahkan lagi nilai nangka sebagai buah yang membekalkan bukan sahaja tenaga, tetapi juga mikronutrien.
Polisakarida dan sistem imun
Polisakarida daripada daging buah nangka dikaitkan dengan aktiviti imunomodulator dan antikanser.
Kajian terkini turut memberi perhatian kepada struktur dan fungsi polisakarida nangka sebagai komponen bioaktif yang berpotensi digunakan dalam pembangunan makanan fungsional.
Jacalin dalam biji nangka
Satu komponen yang agak unik ialah jacalin, sejenis lektin yang terdapat dalam biji nangka.
Dalam dokumen, jacalin disebut sebagai penanda imun yang digunakan dalam konteks pesakit HIV.
Ini menunjukkan bahawa biji nangka juga mempunyai nilai biokimia yang menarik selain sebagai bahan makanan.
Magnesium dan kesihatan tulang
Biji nangka turut mengandungi magnesium yang penting dalam penyerapan kalsium, pengukuhan tulang dan pencegahan osteoporosis.
Dalam konteks ini, biji nangka berpotensi menyumbang kepada pemakanan yang lebih pelbagai jika diproses dan dimakan dengan betul.
Nangka muda mungkin lebih tinggi antioksidan
Salah satu dapatan menarik ialah kandungan fitokimia berubah mengikut tahap kematangan buah.
Dokumen menyatakan bahawa kandungan polifenol dan kapasiti antioksidan adalah lebih tinggi pada peringkat buah tidak matang.
Ini menjelaskan mengapa nangka muda, yang sering digunakan sebagai sayuran atau bahan makanan berasaskan tumbuhan, turut mempunyai nilai fitokimia yang menarik.
Ringkasan khasiat utama nangka
| Komponen / Bahagian | Potensi utama |
|---|---|
| Vitamin C | Antioksidan, sintesis kolagen |
| Kalium | Sokongan tekanan darah |
| ?-karotena | Provitamin A, kesihatan mata |
| Polisakarida | Imunomodulator, potensi antikanser |
| Serat | Kesihatan usus |
| Kanji tahan | Pengawalan gula darah, kesihatan usus |
| Magnesium | Kesihatan tulang |
| Daun | Potensi antidiabetik |
| Fenolik & flavonoid | Antioksidan, anti-radang |
| Jacalin | Aplikasi imunologi |
Ringkasan ini berdasarkan maklumat nutrien dan farmakologi dalam dokumen.
Perlu berhati-hati dengan dakwaan khasiat
Walaupun nangka mempunyai banyak potensi, dokumen menekankan bahawa sebahagian besar bukti masih pra-klinikal.
Bukti klinikal manusia masih terhad, dan yang paling banyak disebut ialah kesan antidiabetik daripada daun nangka.
Oleh itu, dakwaan seperti “nangka boleh merawat kanser” atau “nangka boleh merawat jangkitan virus” tidak disokong secara kukuh oleh bukti klinikal semasa dalam dokumen ini.
Kesimpulan
Nangka ialah buah tropika yang mempunyai nilai pemakanan dan bioaktif yang sangat luas.
Daging buah membekalkan vitamin, mineral, kalium, vitamin C dan karotenoid. Bijinya pula kaya dengan protein, serat dan kanji tahan. Selain itu, fenolik, flavonoid dan polisakarida menyumbang kepada potensi antioksidan, anti-radang, imunomodulator dan metabolik.
Namun, walaupun pelbagai manfaat farmakologi telah dilaporkan, sebahagian besar bukti masih pada tahap makmal dan haiwan.
Secara keseluruhan, nangka paling sesuai dilihat sebagai makanan tropika berkhasiat dengan potensi sebagai makanan fungsional, bukannya sebagai pengganti rawatan perubatan.
Keyword: nangka, Artocarpus heterophyllus, khasiat nangka, buah tropika, antioksidan, vitamin C, kalium, beta-karotena, fenolik, flavonoid, polisakarida, jacalin, biji nangka, kanji tahan, serat dietetik, antidiabetik, anti-radang, antimikrob, antikanser, kesihatan usus, makanan fungsional
Sumber rujukan
Baliga, M., Shivashankara, A., Haniadka, R., Dsouza, J., & Bhat, H. P. (2011). Phytochemistry, nutritional and pharmacological properties of Artocarpus heterophyllus Lam (jackfruit): A review. Food Research International, 44, 1800–1811.
Bemmo, U. L. K., et al. (2023). Physicochemical properties, nutritional value, and antioxidant potential of jackfruit pulp and seeds from Cameroon eastern forests. Food Science & Nutrition, 11, 4722–4734.
Gupta, A., Marquess, A. R., Pandey, A., & Bishayee, A. (2022). Jackfruit (Artocarpus heterophyllus Lam.) in health and disease: a critical review. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 63, 6344–6378.
Kaur, J., et al. (2023). Insights into phytonutrient profile and postharvest quality management of jackfruit: A review. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 64, 6756–6782.
Konsue, N., Bunyameen, N., & Donlao, N. (2023). Utilization of young jackfruit as a plant-based food ingredient: Influence of maturity on chemical attributes and changes during in vitro digestion. LWT.
Kumar, N. S., & Sabu, K. (2021). Phytochemical profiling and antioxidant activities of different parts of Artocarpus heterophyllus Lam.: A review on current status of knowledge. Future Journal of Pharmaceutical Sciences, 7.
Lalruatdiki, H., et al. (2026). An overview on nutritional composition, bioactive constituents, health benefits, and food applications of jackfruit seeds. Discover Food.
Li, Z., et al. (2021). Phytochemicals, antioxidant capacity and cytoprotective effects of jackfruit axis extracts on HepG2 cells. Food Bioscience, 41, 100933.
Ranasinghe, R. A. S. N., Maduwanthi, S., & Marapana, R. (2019). Nutritional and Health Benefits of Jackfruit (Artocarpus heterophyllus Lam.): A Review. International Journal of Food Science, 2019.
Tripathi, K., et al. (2023). Efficacy of jackfruit components in prevention and control of human disease: A scoping review. Journal of Education and Health Promotion, 12.
