Melon (Cucumis melo L.) merupakan tanaman hortikultura yang mempunyai potensi ekonomi tinggi dan semakin penting dalam sektor pertanian Malaysia. Dalam dokumen ini, tiga jenis utama yang disebut sebagai ditanam secara meluas di Malaysia ialah tembikai, rockmelon dan honeydew.
Walaupun istilah “melon” sering digunakan secara umum, kumpulan Cucumis melo sebenarnya mempunyai kepelbagaian yang luas dari segi bentuk, warna kulit, warna isi, rasa dan ciri buah. Di Malaysia, rockmelon khususnya semakin mendapat perhatian kerana kualiti buah dan nilai pasarannya.
Botani dan klasifikasi melon
Melon tergolong dalam famili Cucurbitaceae dan genus Cucumis. Genus ini merangkumi sekitar 38 spesies dan mempunyai hubungan rapat dengan tanaman lain seperti timun, labu dan skuasy.
Asal-usul melon diterangkan melalui beberapa pandangan. Sebahagian sumber mengaitkannya dengan kawasan Lembah Panas Parsi atau rantau Mediterranean berhampiran Asia Barat, Eropah dan Afrika. Kajian filogenetik pula mencadangkan asal-usulnya dari Asia dengan progenitor liar di India.
Dalam pengelasan intraspesifik, C. melo dibahagikan kepada dua subspesies berdasarkan sifat rambut pada ovari, iaitu subsp. agrestis yang mempunyai rambut pendek dan subsp. melo yang mempunyai rambut lebih panjang.
Varieti melon yang disebut dalam konteks Malaysia
Dokumen menyenaraikan beberapa varieti atau jenis melon yang popular atau pernah ditanam dan dikaji di Malaysia.
Super Dragon disenaraikan sebagai varieti tembikai yang popular di Malaysia.
Jade Dew ialah jenis honeydew yang mempunyai kulit licin berwarna putih dan isi hijau.
Glamour pula ialah rockmelon dengan isi oren pucat serta kulit berjaring kasar. Varieti ini turut digunakan dalam penyelidikan di Malaysia.
Golden Champion ialah satu lagi rockmelon yang dilaporkan ditanam di Malaysia dan digunakan dalam kajian patologi di Universiti Putra Malaysia.
Rockmelon secara umum digambarkan mempunyai rasa lebih manis dan isi yang lebih padat berbanding tembikai.
Suhu menjadi faktor penting
Keadaan suhu mempunyai pengaruh besar terhadap pertumbuhan dan penghasilan melon.
Dokumen menyatakan bahawa suhu tanah yang sesuai berada sekitar 25°C hingga 32°C, manakala suhu optimum penanaman melon secara umum ialah sekitar 27°C hingga 30°C.
Kelembapan yang lebih rendah pula dikaitkan dengan kandungan gula, tekstur dan rasa buah yang lebih baik. Ini penting kerana kualiti melon bukan sahaja diukur melalui berat buah, tetapi juga melalui kemanisan, tekstur dan ciri sensori.
Dokumen turut menyebut dua musim penanaman utama, iaitu sekitar Mac hingga Mei dan Julai hingga September.
Pengeluaran rockmelon di Malaysia
Data dalam dokumen menunjukkan bahawa pada tahun 2018, pengeluaran rockmelon di Malaysia mencapai 5,845.81 tan metrik daripada kawasan tanaman seluas 313.4 hektar.
Purata hasil yang dilaporkan ialah sekitar 18.65 tan metrik sehektar.
Angka ini menunjukkan bahawa rockmelon mempunyai potensi produktiviti yang tinggi dalam sistem pengeluaran yang sesuai.
Dokumen turut membandingkan hasil tersebut dengan padi pada tahun yang sama, yang dilaporkan menghasilkan sekitar 4.031 tan metrik sehektar. Perbandingan ini digunakan untuk menggambarkan potensi hasil rockmelon dari sudut produktiviti kawasan.
Rain shelter dan kultur tanpa tanah
Dalam sistem pengeluaran di Malaysia, rockmelon paling meluas ditanam di bawah struktur rain shelter menggunakan kultur tanpa tanah atau soilless culture.
Pendekatan ini sesuai dengan keperluan tanaman yang sensitif terhadap keadaan kelembapan dan penyakit.
Penggunaan struktur perlindungan membolehkan persekitaran tanaman diurus dengan lebih baik, manakala sistem tanpa tanah membolehkan pengurusan air dan nutrien dilakukan secara lebih terkawal.
Media tanaman, mikoriza dan baja mempengaruhi hasil
Satu kajian di MARDI Serdang yang dirujuk dalam dokumen menunjukkan bahawa kombinasi media tanaman tertentu bersama mikoriza dan baja bukan organik menghasilkan prestasi yang baik.
Rawatan Medium B + Mikoriza + Baja Inorganik menghasilkan berat maksimum sekitar 1,350 g setiap buah dengan kandungan pepejal terlarut sebanyak 14.25 °Brix.
Nilai °Brix penting kerana ia sering digunakan sebagai petunjuk kepada kemanisan buah.
Dapatan tersebut menunjukkan bahawa pengurusan media akar, mikroorganisma bermanfaat dan nutrien boleh memberi kesan secara langsung terhadap hasil dan kualiti rockmelon.
Kelembapan tinggi sebagai cabaran
Salah satu cabaran utama penanaman melon ialah kelembapan yang tinggi.
Dokumen menyatakan bahawa keadaan kelembapan tinggi boleh menyebabkan tanaman melon lebih mudah terdedah kepada pelbagai perosak dan penyakit.
Ini merupakan isu penting dalam konteks iklim tropika Malaysia, kerana kelembapan yang tinggi boleh berlaku dengan kerap, terutama semasa musim hujan.
Oleh itu, struktur perlindungan, pengudaraan, pengurusan kanopi dan kawalan air menjadi faktor penting dalam mengurangkan keadaan mikroiklim yang terlalu lembap di sekitar tanaman.
Penyakit bintik daun oleh Fusarium
Dokumen turut merekodkan laporan penting berkaitan penyakit rockmelon di Malaysia.
Fusarium incarnatum-equiseti species complex dilaporkan buat pertama kali sebagai penyebab penyakit bintik daun pada rockmelon di Malaysia. Kejadian penyakit dalam laporan tersebut mencapai sekitar 40%.
Dapatan ini menunjukkan bahawa pengurusan penyakit merupakan salah satu aspek penting dalam pengeluaran rockmelon, khususnya dalam sistem intensif.
Mengapa rockmelon mempunyai potensi ekonomi?
Secara keseluruhannya, dokumen menilai melon sebagai tanaman yang mempunyai potensi ekonomi tinggi di Malaysia, terutama rockmelon.
Gabungan hasil sehektar yang tinggi, kualiti buah yang baik, sistem pengeluaran terkawal serta permintaan terhadap buah premium menjadikan rockmelon menarik sebagai tanaman hortikultura bernilai tinggi.
Namun begitu, produktiviti yang tinggi memerlukan pengurusan yang lebih teliti berbanding tanaman biasa. Suhu, kelembapan, media tanaman, air, nutrien dan penyakit perlu dikawal dengan baik supaya potensi hasil dapat dicapai.
Kesimpulan
Tanaman melon, khususnya rockmelon, mempunyai prospek yang baik dalam sektor hortikultura Malaysia. Kejayaan penanamannya bergantung pada padanan varieti, suhu yang sesuai, penggunaan sistem perlindungan, kultur tanpa tanah, pengurusan nutrien dan kawalan penyakit.
Data pengeluaran yang dirujuk dalam dokumen menunjukkan bahawa rockmelon mampu menghasilkan purata hasil sekitar 18.65 tan metrik sehektar, manakala kajian pengurusan media dan mikoriza pula menunjukkan buah boleh mencapai berat sekitar 1.35 kg dengan 14.25 °Brix.
Pada masa yang sama, kelembapan tinggi dan penyakit seperti bintik daun Fusarium kekal sebagai cabaran yang perlu diberi perhatian dalam pengeluaran rockmelon di Malaysia.
Kata kunci
melon, Cucumis melo, rockmelon, honeydew, tembikai, tanaman melon Malaysia, hortikultura, Cucurbitaceae, varieti melon, Super Dragon, Jade Dew, Glamour, Golden Champion, rain shelter, soilless culture, kultur tanpa tanah, media tanaman, mikoriza, baja inorganik, Brix, suhu optimum melon, pengeluaran rockmelon, Fusarium, penyakit melon, pertanian Malaysia
Sumber Rujukan
Adiredjo, A. (2024). Performance of melon (Cucumis melo L.) hybrids across diverse environmental conditions. SABRAO Journal of Breeding and Genetics.
Ismail, S., Asha, N. N. A., & Zulperi, D. (2020). First report of Fusarium incarnatum-equiseti species complex causing leaf spot on rockmelon (Cucumis melo L.) in Malaysia. Plant Disease.
Maharani, S., et al. (2024). Perendaman benih melon dengan PGPR Pseudomonas sp. dan Bacillus sp. di Dusun Ngadilegi Utara, Kecamatan Pandaan, Kabupaten Pasuruan. ASPIRASI: Publikasi Hasil Pengabdian dan Kegiatan Masyarakat.
Muhammad, R. M., & Masdek, N. (2016). Overview of Melon Industry in Malaysia.
N.A., L., & Pebrian, D. E. (2020). Energy use pattern analysis of rockmelon (Cucumis melo) production in Malaysia: A case study. Food Research.
Noor, H., Ahmad, H., & Sayuti, Z. (2019). Effect of mycorrhiza, fertilizers and planting media on rock melon (Cucumis melo Linn. cv. Glamour) growth using the Canopytechture structure.
Swamy, K. (2017). Origin, distribution and systematics of culinary cucumber (Cucumis melo subsp. agrestis var. conomon). Journal of Horticultural Sciences.
