Melon (Cucumis melo L.) merupakan tanaman hortikultur penting daripada famili Cucurbitaceae. Tanaman ini mempunyai kepelbagaian yang sangat luas dari segi bentuk, saiz buah, warna kulit, warna isi, ekspresi jantina serta ciri pematangan. Berdasarkan dokumen yang diberikan, melon ialah tanaman sayur tahunan berploid dwi dengan bilangan kromosom 2n = 2x = 24. Famili Cucurbitaceae pula merangkumi kira-kira 90 genus dan 750 spesies.

Secara global, melon ditanam di kira-kira 1.5 juta hektar dengan pengeluaran melebihi 30 juta tan metrik di lebih 100 buah negara. Angka ini menunjukkan bahawa melon bukan sekadar buah pencuci mulut, tetapi merupakan komoditi hortikultur yang mempunyai kepentingan ekonomi, pemakanan dan penyelidikan yang besar.

Taksonomi tanaman melon

Genus Cucumis dibahagikan kepada dua subgenus utama, iaitu:

• Cucumis; dan
• Melo.

Melon pula dibahagikan kepada dua subspesies berdasarkan perbezaan pubesens atau bulu pada ovari:

1. Cucumis melo ssp. melo, yang dirujuk sebagai melon barat; dan
2. Cucumis melo ssp. agrestis, yang dirujuk sebagai melon timur.

Subspesies agrestis seterusnya dibahagikan kepada lima kumpulan hortikultur:

• makuwa,
• conomon,
• chinensis,
• acidulous,
• momordica.

Pembahagian ini menunjukkan bahawa istilah “melon” sebenarnya merangkumi kumpulan tumbuhan yang sangat pelbagai.

Sejarah klasifikasi melon agak kompleks

Taksonomi melon mempunyai sejarah yang panjang. Nama Cucumis melo diperkenalkan oleh Linnaeus pada tahun 1753. Kemudian pada tahun 1859, Naudin menyatukan beberapa spesies yang berbeza ke dalam satu spesies C. melo dengan varieti liar agrestis.

Kesukaran mengelaskan melon berpunca daripada kepelbagaian fenotipnya yang sangat luas.

Antara ciri yang digunakan untuk membezakan kumpulan hortikultur ialah:

• Ekspresi jantina;
• Bentuk buah;
• Saiz buah;
• Warna kulit;
• Warna isi; dan
• Saiz biji.

Sebanyak 19 kumpulan liar, separa liar dan domestikasi telah dikenal pasti berdasarkan ciri-ciri tersebut.

Morfologi tanaman melon

Melon ialah tumbuhan herba tahunan yang boleh tumbuh secara menjalar atau memanjat.

Batangnya:

• Bersudut;
• Bertekstur kasar; dan
• Menghasilkan sulur paut.

Daunnya pula digambarkan berbentuk buah pinggang atau reniform serta mempunyai permukaan lembut berbulu.

Ciri ini sesuai dengan sifat semula jadi tumbuhan keluarga Cucurbitaceae yang banyak mempunyai batang menjalar dan sulur untuk memanjat.

Bunga melon

Bunga melon bersaiz kecil, sekitar 2 hingga 3 cm, dan berwarna kuning terang.

Tanaman melon biasanya bersifat andromonesius, tetapi dalam sesetengah keadaan boleh bersifat monoesius. Bunga biasanya berkembang pada waktu subuh dan mula layu pada waktu petang.

Ciri pembungaan ini penting dalam pengurusan pendebungaan kerana masa bunga terbuka mempengaruhi aktiviti serangga pendebunga.

Pendebungaan melon

Pendebungaan melon boleh berlaku melalui pendebungaan sendiri dan pendebungaan silang.

Lebah memainkan peranan penting dalam proses pendebungaan tersebut. Pembungaan biasanya bermula sekitar 35 hingga 60 hari selepas menyemai.

Kehadiran pendebunga yang mencukupi sangat penting kerana pembentukan buah bergantung kepada kejayaan proses pembungaan dan pendebungaan.

Dokumen bagaimanapun tidak memberikan maklumat khusus tentang bilangan lebah, kadar pendebungaan atau peratus fruit set.

Kepelbagaian buah melon sangat besar

Buah melon menunjukkan variasi yang luar biasa.

Berat buah boleh berada dalam julat sekitar:

50 gram hingga 15 kilogram.

Bentuk buah pula boleh menjadi:

• Bulat;
• Pipih; atau
• Memanjang.

Warna isi boleh terdiri daripada:

• Oren;
• Hijau;
• Putih; atau
• Merah jambu.

Perbezaan ini menjelaskan mengapa pelbagai jenis melon boleh kelihatan sangat berbeza walaupun semuanya tergolong dalam spesies yang sama.

Buah klimakterik dan tidak klimakterik

Salah satu ciri menarik melon ialah buahnya boleh bersifat:

• Klimakterik; atau
• Tidak klimakterik.

Sesetengah melon membentuk lapisan absisi dan akan gugur secara semula jadi apabila matang. Sebaliknya, terdapat jenis yang kekal melekat pada tangkai walaupun telah mencapai kematangan.

Perbezaan ini penting dalam pengurusan penuaian kerana tidak semua melon boleh menggunakan tanda “buah gugur” sebagai indeks kematangan.

Tempoh perkembangan buah

Buah pertama memerlukan sekitar 30 hingga 70 hari selepas pendebungaan untuk mencapai kematangan.

Dokumen turut menyatakan bahawa buah menjadi paling manis hanya apabila hampir ke penghujung proses pematangan.

Maklumat ini menunjukkan bahawa masa penuaian mempunyai pengaruh besar terhadap kualiti rasa.

Buah yang dituai terlalu awal mungkin belum mencapai tahap kemanisan maksimum.

Asal-usul melon masih diperdebatkan

Asal geografi melon belum mempunyai satu jawapan yang benar-benar muktamad.

Bukti filogenetik mencadangkan sekurang-kurangnya dua peristiwa domestikasi yang berasingan, masing-masing berlaku di Afrika dan Asia.

Dokumen menyebut dua lineage moden:

• ssp. melo dari Asia; dan
• ssp. meloides dari Afrika.

Kedua-duanya dipercayai berpisah sekitar 2 juta tahun dahulu. Lineage Asia kemudiannya menghasilkan sebahagian besar kultivar komersial yang ditanam pada hari ini.

Mengapa Asia dan Afrika kedua-duanya dianggap penting?

Kepelbagaian landrace yang tinggi di India dan Asia Timur menyokong idea bahawa Asia merupakan salah satu pusat penting domestikasi melon.

Sebaliknya, bilangan spesies liar Cucumis yang tinggi di Afrika pula menyokong hipotesis bahawa Afrika memainkan peranan besar dalam sejarah evolusi melon.

Oleh itu, bukti dalam dokumen lebih menyokong sejarah domestikasi yang kompleks berbanding satu pusat asal tunggal.

Rekod awal penanaman melon

Berdasarkan rekod arkeologi yang dinyatakan dalam dokumen:

• China: sekitar 3000 SM;
• India: sekitar 2000 SM;
• Mesir: sekitar 1500 SM.

Melon manis sebenar pula dikatakan muncul di Asia Tengah pada pertengahan abad ke-9.

Kemudiannya, melon manis tersebar ke Andalusia menjelang abad ke-11 melalui perdagangan dan penaklukan Islam.

Ini menunjukkan bahawa penyebaran melon mempunyai hubungan rapat dengan pergerakan manusia, perdagangan dan pertukaran tanaman antara wilayah.

Negara pengeluar utama

Jadual pada halaman 2 dokumen menunjukkan beberapa negara pengeluar utama melon:

Negara	Pengeluaran
China	14.5 juta tan
India	1.5 juta tan
Turki	1.4 juta tan
Kazakhstan	1.37 juta tan
Brazil	0.86 juta tan

China merupakan pengeluar paling dominan dalam senarai tersebut dengan pengeluaran jauh lebih tinggi daripada negara lain.

Kepentingan ekonomi melon

Pasaran global biji benih sayuran, termasuk melon, bernilai sekitar USD8.7 bilion pada tahun 2020 dan dijangka mencapai USD15.3 bilion menjelang 2027, berdasarkan sumber yang diringkaskan dalam dokumen.

Melon turut menyumbang kepada sektor pertanian melalui:

• Pengeluaran komersial;
• Peluang pekerjaan; dan
• Pengukuhan pasaran tempatan.

Banyak nama, tetapi semuanya melon

Melon mempunyai pelbagai nama popular.

Antara nama yang disebut dalam dokumen ialah:

• Muskmelon;
• Cantaloupe;
• Winter melon;
• Galia;
• Piel de sapo; dan
• Rock melon.

Kepelbagaian nama ini boleh menyebabkan kekeliruan kerana setiap kumpulan mungkin berbeza dari segi:

• Bentuk;
• Saiz;
• Warna kulit;
• Warna isi;
• Tekstur; dan
• Ciri kematangan.

Buah muda dan matang mempunyai kegunaan berbeza

Buah melon muda boleh digunakan:

• Secara segar dalam salad;
• Dimasak; atau
• Dijadikan jeruk.

Buah matang pula biasanya:

• Dimakan segar;
• Dijadikan pencuci mulut;
• Diproses menjadi sirap;
• Dijadikan jem; atau
• Diproses sebagai makanan bertin.

Ini menunjukkan bahawa melon mempunyai penggunaan yang lebih luas daripada sekadar buah segar.

Biji melon juga mempunyai nilai

Biji melon bukan sekadar bahan buangan.

Dokumen menyatakan bahawa biji melon merupakan sumber:

• Minyak sayuran tidak tepu; dan
• Protein.

Biji boleh dipanggang dan dimakan seperti kacang.

Nilai ini membuka potensi penggunaan biji sebagai bahan makanan dan produk nilai tambah.

Minyak biji melon

Minyak biji melon mengandungi sekitar 60 hingga 70% asid linoleik.

Ia turut mengandungi:

• Lesitin;
• Sefalin; dan
• Serebrosida.

Komposisi ini menjadikan biji melon menarik dari sudut pemakanan dan penyelidikan produk makanan.

Pembiakbakaan melon telah berlangsung lebih 100 tahun

Pembiakbakaan tradisional melon telah dijalankan selama lebih daripada satu abad.

Pada peringkat awal, banyak varieti dihasilkan sebagai kultivar pendebungaan terbuka.

Dalam kira-kira 30 tahun terakhir yang dirujuk dalam dokumen, penghibridan tradisional digunakan secara lebih meluas.

Matlamat pembiakbakaan ialah memperbaiki sifat seperti:

• Hasil;
• Kualiti buah;
• Rintangan penyakit; dan
• Toleransi terhadap tekanan.

Genom melon mempercepat penyelidikan genetik

Penerbitan jujukan genom melon pada tahun 2012 menjadi pencapaian penting dalam pembiakbakaan molekul.

Maklumat genom membantu penyelidik mengenal pasti gen calon yang berkaitan dengan:

• Hasil;
• Kualiti buah;
• Rintangan penyakit; dan
• Toleransi tekanan.

Ini membolehkan penyelidikan bergerak daripada pemilihan berdasarkan rupa tanaman sahaja kepada pemilihan berasaskan maklumat genetik.

Cabaran pembiakbakaan melon

Walaupun mempunyai kepelbagaian genetik yang besar, pembangunan kultivar baharu bukanlah mudah.

Dokumen menyatakan dua batas utama:

• Sumber atau takat gen tertentu yang terhad; dan
• Ketidakserasian seksual antara spesies.

Kedua-dua faktor ini boleh melambatkan usaha menggabungkan rintangan penyakit dengan kualiti rasa yang tinggi dalam satu varieti.

Bioteknologi melon

Teknik seperti:

• Kejuruteraan genetik; dan
• Regenerasi in vitro

mempunyai potensi memperluas kepelbagaian genetik melon.

Namun, regenerasi in vitro sangat bergantung kepada genotip. Dalam sesetengah genotip, proses regenerasi boleh menjadi sangat sukar atau gagal.

Dokumen juga menyatakan bahawa lebih daripada 140 ujian lapangan transgenik di Amerika Syarikat pada tahun 1996 masih belum menghasilkan kultivar melon transgenik komersial ketika sumber yang dirujuk itu diterbitkan.

Ini memperlihatkan bahawa kejayaan transformasi genetik di makmal tidak semestinya mudah diterjemahkan kepada varieti komersial.

Nilai pemakanan melon

Melon digambarkan sebagai buah yang kaya dengan beberapa nutrien penting, khususnya:

• Vitamin A;
• Vitamin C;
• Kalium; dan
• Serat pemakanan.

Berdasarkan dokumen, manfaat pemakanan yang dikaitkan dengan melon termasuk:

• Menyokong penghidratan; dan
• Membekalkan komponen antioksidan.

Walau bagaimanapun, dokumen tidak memberikan nilai kuantitatif vitamin, mineral atau kandungan air bagi setiap 100 g buah.

Potensi farmakologi

Kajian yang diringkaskan dalam dokumen menyatakan bahawa Cucumis melo mempunyai pelbagai aktiviti biologi yang telah dikaji, termasuk:

• Antimikrob;
• Antioksidan;
• Antiinflamasi;
• Analgesik;
• Diuretik;
• Antikanser;
• Hepatoprotektif; dan
• Antidiabetik.

Namun, dokumen tidak memperincikan sama ada setiap aktiviti tersebut disokong oleh kajian manusia, haiwan atau in vitro.

Oleh itu, aktiviti tersebut lebih sesuai diterangkan sebagai potensi farmakologi yang dilaporkan dalam kajian, bukannya rawatan klinikal yang telah terbukti.

Mengapa melon menarik untuk penyelidikan?

Melon mempunyai beberapa ciri yang menjadikannya tanaman penyelidikan yang menarik:

• Kepelbagaian genetik tinggi;
• Variasi buah sangat luas;
• Sistem jantina yang pelbagai;
• Buah boleh klimakterik atau tidak klimakterik;
• Kepelbagaian warna isi;
• Kepelbagaian saiz dan bentuk;
• Nilai ekonomi tinggi; dan
• Potensi penggunaan makanan serta farmakologi.

Dokumen menyimpulkan bahawa kepelbagaian genetik dan fenotip melon menjadikannya subjek aktif dalam bidang pembiakbakaan molekul, bioteknologi dan farmakologi.

Ringkasan ciri utama melon

Aspek	Maklumat utama
Nama saintifik	Cucumis melo L.
Famili	Cucurbitaceae
Ploidi	2n = 2x = 24
Tabiat tumbuhan	Herba menjalar atau memanjat tahunan
Bunga	Kuning, 2–3 cm
Pembungaan	35–60 hari selepas menyemai
Pendebungaan	Sendiri dan silang, dibantu lebah
Berat buah	50 g–15 kg
Warna isi	Oren, hijau, putih atau merah jambu
Kematangan buah	30–70 hari selepas pendebungaan
Pengeluaran global	>30 juta tan
Kawasan penanaman	±1.5 juta ha
Pengeluar utama dalam jadual	China
Nutrien yang disebut	Vitamin A, C, kalium, serat
Biji	Sumber protein dan minyak tidak tepu

Kesimpulan

Melon bukan sekadar satu jenis buah dengan rasa manis. Cucumis melo sebenarnya merupakan spesies yang sangat kompleks dari sudut taksonomi, morfologi dan genetik. Kepelbagaian tersebut menghasilkan pelbagai jenis buah daripada saiz puluhan gram sehingga 15 kg, dengan bentuk, warna isi, sifat kematangan dan kegunaan yang sangat berbeza.

Pada masa yang sama, perkembangan genomik dan pembiakbakaan molekul membuka ruang untuk membangunkan kultivar yang lebih produktif, berkualiti serta mempunyai rintangan terhadap penyakit dan tekanan persekitaran. Nilai nutrisi buah dan potensi penggunaan bijinya turut menjadikan melon tanaman yang mempunyai kepentingan bukan sahaja dalam bidang agronomi, tetapi juga makanan, pemakanan dan bioteknologi.

Kata kunci: melon, Cucumis melo, tanaman melon, Cucurbitaceae, muskmelon, cantaloupe, rock melon, Galia melon, taksonomi melon, morfologi melon, pendebungaan melon, pembungaan melon, kematangan buah melon, domestikasi melon, asal-usul melon, varieti melon, kultivar melon, genetik melon, pembiakbakaan melon, genom melon, bioteknologi melon, nilai pemakanan melon, biji melon, minyak biji melon, vitamin A, vitamin C, kalium, antioksidan, hortikultur

Sumber Rujukan

Endl, J., Achigan-Dako, E., Pandey, A. K., Monforte, A., Picó, B., & Schaefer, H. (2018). Repeated domestication of melon (Cucumis melo) in Africa and Asia and a new close relative from India. American Journal of Botany, 105, 1662–1671.

Komala, M., & Kuni, P. (2023). Genetic diversity and molecular breeding of melon (Cucumis melo L.): A review. Current Agriculture Research Journal.

Lija, M., & Beevy, S. (2021). A review on the diversity of melon. Plant Science Today.

McCreight, J. D., Nerson, H., & Grumet, R. (1993). Melon: Cucumis melo L. pp. 267–294.

Motonishi, S., & Mikami, T. (2026). Japanese melons: Cultivation, consumption, and cultivars. Agriculturae Conspectus Scientificus.

Núñez-Palenius, H., Gómez-Lim, M., Ochoa-Alejo, N., Grumet, R., Lester, G., & Cantliffe, D. (2008). Melon fruits: Genetic diversity, physiology, and biotechnology features. Critical Reviews in Biotechnology, 28, 13–55.

Paris, H. S., Amar, Z., & Lev, E. (2012). Medieval emergence of sweet melons, Cucumis melo (Cucurbitaceae). Annals of Botany, 110, 23–33.

Pitrat, M. (2016). Melon genetic resources: Phenotypic diversity and horticultural taxonomy. pp. 25–60.

Shahwar, D., Khan, Z., & Park, Y. (2023). Molecular marker-assisted mapping, candidate gene identification, and breeding in melon (Cucumis melo L.): A review. International Journal of Molecular Sciences, 24.

Vishwakarma, V., Gupta, J., & Upadhyay, P. (2017). Pharmacological importance of Cucumis melo L.: An overview. Asian Journal of Pharmaceutical and Clinical Research, 10, 8–12.

Yadav, N., Jangra, P., & Yadav, K. (2025). A comprehensive review on medicinal importance of Cucumis melo. Asian Journal of Pharmaceutical Research and Development.

Zhang, G., Li, Z., Liu, L., & Xiang, Q. (2024). Road to valorisation of melon seeds (Cucumis melo L.): A comprehensive review of nutritional profiles, biological activities, and food applications. Sustainable Food Technology.