Tanaman melon (Cucumis melo L.) merupakan antara tanaman buah semusim yang sangat responsif terhadap perubahan persekitaran dan pengurusan agronomi. Dalam sistem moden seperti fertigasi, hidroponik dan penanaman di bawah struktur pelindung hujan, pengeluaran buah berkualiti tinggi bukan sekadar bergantung kepada pemberian baja yang banyak atau nilai EC yang tinggi.
Sebaliknya, pelbagai kajian menunjukkan bahawa kejayaan pengeluaran melon bergantung kepada keseimbangan antara pengairan, nutrien, pertumbuhan vegetatif, bilangan buah, kedudukan buah, media tanaman, varieti dan keadaan persekitaran.
Kajian-kajian agronomi melon juga menunjukkan satu perkara penting: keperluan tanaman berubah mengikut peringkat pertumbuhan. Oleh itu, pengurusan yang sama dari awal penanaman sehingga penuaian tidak semestinya memberikan hasil terbaik.
Keperluan Air Melon Berubah Mengikut Peringkat Pertumbuhan
Air merupakan antara faktor agronomi paling penting dalam pengeluaran melon. Namun, tanaman melon tidak memerlukan jumlah air yang sama sepanjang tempoh pertumbuhan.
Pada peringkat awal, tanaman memerlukan bekalan air yang mencukupi untuk membantu perkembangan akar, pembentukan daun dan pertumbuhan sulur. Keperluan air meningkat apabila tanaman memasuki peringkat pembungaan, pembentukan buah dan pembesaran buah.
Kajian mengenai pengairan terkawal menunjukkan bahawa pengurangan air secara sederhana selepas pembentukan buah boleh meningkatkan kecekapan penggunaan air tanpa semestinya menurunkan hasil.
Walau bagaimanapun, tekanan air yang terlalu tinggi boleh menyebabkan buah menjadi lebih kecil dan seterusnya mengurangkan hasil keseluruhan.
Ini bermaksud pendekatan terbaik bukanlah memberi air secara maksimum sepanjang masa tetapi memberikan air berdasarkan keperluan fisiologi tanaman.
Secara umum:
Pertumbuhan vegetatif – > air mencukupi
Pembungaan dan pembentukan buah – air stabil
Pembesaran buah – air mencukupi
Menghampiri kematangan – air lebih terkawal
Pengurusan air pada peringkat akhir perkembangan buah juga penting kerana bekalan air yang terlalu tinggi boleh menyebabkan pencairan kandungan gula dan meningkatkan risiko buah pecah dalam keadaan tertentu.
Defisit Air Ringan Boleh Memberi Kesan Positif
Defisit air tidak semestinya memberikan kesan negatif kepada melon.
Beberapa kajian mendapati bahawa pengurangan air secara ringan dan terkawal pada peringkat tertentu boleh membantu meningkatkan kecekapan penggunaan air serta memperbaiki beberapa ciri kualiti buah.
Kajian pada melon rumah lindungan menunjukkan bahawa defisit air ringan ketika buah menghampiri kematangan boleh membantu mengurangkan kejadian buah pecah.
Walau bagaimanapun, terdapat perbezaan besar antara defisit air terkawal dan tekanan air yang teruk.
Jika air dikurangkan terlalu banyak, tanaman akan mengalami gangguan fotosintesis, pertumbuhan buah menjadi perlahan dan berat buah boleh menurun dengan ketara.
Oleh itu, strategi pengurangan air perlu dilakukan secara berperingkat dan berdasarkan peringkat pertumbuhan tanaman.
Lebih Banyak Nitrogen Tidak Semestinya Lebih Baik
Nitrogen sangat penting untuk pertumbuhan awal melon kerana unsur ini membantu pembentukan daun, pucuk dan klorofil.
Walau bagaimanapun, kajian menunjukkan bahawa tanaman mempunyai tahap keperluan nitrogen yang optimum.
Apabila keperluan tersebut telah dipenuhi, penambahan nitrogen yang berlebihan tidak semestinya meningkatkan hasil.
Sebaliknya, nitrogen yang terlalu tinggi boleh menyebabkan tanaman terlalu vegetatif.
Pokok mungkin kelihatan sangat subur dengan:
- daun yang besar;
- warna daun hijau pekat;
- sulur yang panjang; dan
- pertumbuhan pucuk yang aktif.
Namun, keadaan tersebut tidak semestinya menghasilkan buah yang lebih besar atau lebih manis.
Dalam pengeluaran melon premium, pertumbuhan vegetatif yang terlalu aktif selepas pembentukan buah juga boleh menyebabkan sebahagian fotosintat digunakan untuk pembentukan pucuk dan daun baharu berbanding dihantar kepada buah.
Peranan Kalium Semakin Penting Selepas Pembentukan Buah
Kalium merupakan antara nutrien yang sangat penting ketika buah sedang membesar.
Unsur ini terlibat dalam banyak proses fisiologi termasuk pergerakan air, aktiviti enzim serta pengangkutan hasil fotosintesis dari daun ke bahagian tanaman yang memerlukannya.
Dalam tanaman melon, kalium sering dikaitkan dengan:
- pembesaran buah;
- pengumpulan gula;
- jumlah pepejal terlarut atau °Brix;
- ketegaran buah;
- aroma; dan
- kualiti keseluruhan buah.
Namun, sama seperti nitrogen, kalium juga perlu diberikan pada kadar yang sesuai.
Kajian menunjukkan bahawa meningkatkan kalium sehingga tahap optimum boleh memperbaiki kualiti buah, tetapi kadar yang terlalu tinggi tidak semestinya memberikan peningkatan tambahan.
Oleh itu, konsep yang lebih tepat ialah meningkatkan kepentingan relatif kalium berbanding nitrogen apabila tanaman memasuki peringkat pengisian dan pematangan buah.
EC Tinggi Tidak Semestinya Menghasilkan Melon Lebih Manis
Dalam sistem fertigasi, nilai EC sering digunakan sebagai petunjuk kepekatan larutan baja.
Ada kecenderungan untuk menganggap bahawa semakin tinggi EC, semakin manis buah yang dihasilkan.
Kajian tidak menunjukkan hubungan yang semudah itu.
Peningkatan EC boleh menghasilkan tekanan osmotik kepada akar. Pada tahap tertentu, tekanan ringan mungkin mempengaruhi pengumpulan bahan terlarut dalam buah.
Namun, apabila EC terlalu tinggi, keupayaan akar menyerap air akan berkurang.
Akibatnya:
- pertumbuhan tanaman boleh terbantut;
- saiz buah berkurang;
- berat buah menurun; dan
- hasil keseluruhan boleh terjejas.
Nilai EC yang sesuai juga berbeza mengikut varieti, suhu, kelembapan, media tanaman, kualiti air dan peringkat pertumbuhan.
Oleh itu:
EC optimum tidak sama dengan EC maksimum yang mampu ditahan oleh tanaman.
Bilangan Buah Sepokok Sangat Mempengaruhi Kualiti
Salah satu prinsip fisiologi penting dalam pengeluaran melon ialah hubungan antara source dan sink.
Daun berfungsi sebagai source kerana menghasilkan karbohidrat melalui fotosintesis.
Buah pula merupakan antara sink utama kerana memerlukan gula dan bahan fotosintat untuk membesar.
Jika satu pokok menanggung terlalu banyak buah, hasil fotosintesis perlu dibahagikan kepada lebih banyak sink.
Akibatnya, setiap buah mungkin menerima bahagian fotosintat yang lebih sedikit.
Inilah antara sebab sistem pengeluaran melon premium biasanya menghadkan bilangan buah.
Dalam banyak sistem intensif, hanya satu atau dua buah berkualiti tinggi dikekalkan pada setiap pokok.
Objektifnya bukan semata-mata menghasilkan bilangan buah maksimum tetapi menghasilkan buah yang:
- seragam;
- mempunyai berat sasaran;
- mempunyai kemanisan tinggi; dan
- mempunyai rupa luaran yang baik.
Pemangkasan Perlu Mengimbangkan Daun dan Buah
Pemangkasan melon mempunyai hubungan rapat dengan konsep source–sink.
Jika terlalu banyak daun dibuang, kapasiti fotosintesis tanaman akan berkurang.
Sebaliknya, jika terlalu banyak pucuk lateral dan sulur dibiarkan, sebahagian tenaga tanaman akan digunakan untuk menyokong pertumbuhan vegetatif yang tidak diperlukan.
Oleh itu, pemangkasan perlu dilakukan secara seimbang.
Matlamat utama ialah mewujudkan kanopi yang mempunyai daun mencukupi untuk menyokong pembesaran buah tetapi tidak terlalu padat sehingga menyebabkan persaingan antara pucuk dan buah.
Kajian juga menunjukkan bahawa sistem pemangkasan boleh mempengaruhi berat dan kualiti buah.
Ini menjelaskan mengapa pengurusan kanopi merupakan salah satu komponen penting dalam pengeluaran melon bernilai tinggi.
Kedudukan Buah pada Pokok Juga Memberi Kesan
Buah melon tidak semestinya memberikan prestasi yang sama jika dibiarkan terbentuk pada mana-mana buku atau node.
Beberapa kajian menunjukkan bahawa kedudukan buah pada pokok boleh mempengaruhi saiz, berat dan kandungan gula buah.
Sebab itu pengeluaran melon premium lazimnya menggunakan konsep zon buah.
Bunga atau buah pada node tertentu dikekalkan manakala buah yang terbentuk terlalu rendah atau terlalu tinggi dibuang.
Dengan cara ini, kedudukan buah dapat diselaraskan dengan jumlah daun yang tersedia untuk menyokong perkembangan buah tersebut.
Kepadatan Tanaman Melibatkan Kompromi
Meningkatkan jumlah tanaman dalam satu meter persegi boleh meningkatkan hasil per unit kawasan.
Namun, ia tidak semestinya meningkatkan prestasi setiap pokok.
Apabila kepadatan terlalu tinggi:
- persaingan cahaya meningkat;
- kanopi menjadi lebih padat;
- pengudaraan berkurang;
- bilangan buah per pokok boleh berkurang; dan
- saiz atau kualiti buah boleh terjejas.
Oleh itu, penilaian kepadatan tanaman perlu membezakan antara:
hasil sepokok
dan
hasil per meter persegi atau sehektar.
Kepadatan terbaik bergantung kepada sistem latihan pokok, varieti, struktur rumah tanaman dan sasaran pasaran.
Media Tanaman Menentukan Persekitaran Akar
Dalam sistem fertigasi tanpa tanah, media bukan sekadar berfungsi sebagai tempat untuk memegang pokok.
Media menentukan keseimbangan antara:
- air;
- oksigen;
- ruang udara;
- akar;
- nutrien; dan
- saliran.
Cocopeat sering digunakan kerana mempunyai kapasiti pegangan air yang baik.
Namun, kajian turut menunjukkan potensi campuran cocopeat dengan bahan lain seperti sekam padi bakar, pasir atau bahan organik tertentu.
Media yang menyimpan terlalu banyak air boleh menyebabkan ruang udara dalam zon akar berkurang.
Sebaliknya, media yang terlalu cepat kering memerlukan pengairan dengan lebih kerap.
Oleh itu, media tanaman dan strategi pengairan tidak sepatutnya dinilai secara berasingan.
Kedua-duanya mempunyai hubungan yang sangat rapat.
Varieti Menentukan Respons Agronomi
Tidak semua varieti melon memberikan tindak balas yang sama terhadap pengairan, EC, nutrien dan persekitaran.
Sesetengah varieti mampu menghasilkan °Brix yang tinggi pada keadaan tertentu, manakala varieti lain lebih menonjol dari segi saiz buah atau hasil.
Kajian terhadap pelbagai kultivar menunjukkan wujud perbezaan dalam:
- pertumbuhan vegetatif;
- berat buah;
- hasil;
- kandungan gula;
- toleransi saliniti;
- tindak balas terhadap media; dan
- kecekapan penggunaan nutrien.
Ini bermaksud SOP fertigasi tidak sepatutnya dianggap sesuai untuk semua varieti.
Program baja, jumlah air dan pengurusan buah sebaik-baiknya disesuaikan dengan ciri varieti yang ditanam.
Cantuman Berpotensi Mengatasi Masalah Penyakit Tanah
Teknik cantuman semakin mendapat perhatian dalam pengeluaran melon intensif.
Penggunaan rootstock yang sesuai boleh meningkatkan ketahanan terhadap beberapa penyakit bawaan tanah seperti Fusarium.
Beberapa kajian turut menunjukkan peningkatan hasil pada tanaman melon yang dicantum.
Namun, pemilihan rootstock perlu dilakukan dengan berhati-hati kerana sesetengah kombinasi rootstock dan varieti boleh mempengaruhi rasa atau aroma buah.
Oleh itu, cantuman bukan sekadar mencari rootstock yang tahan penyakit tetapi mencari kombinasi rootstock–scion yang serasi dari segi pertumbuhan dan kualiti buah.
Silikon Berpotensi Mengurangkan Buah Pecah
Silikon turut muncul sebagai salah satu input yang menarik dalam kajian melon terkini.
Beberapa kajian menunjukkan aplikasi silikon boleh memperbaiki kekuatan tisu tanaman dan berpotensi membantu mengurangkan kejadian buah pecah.
Pada kadar tertentu, silikon juga dikaitkan dengan peningkatan hasil dan beberapa parameter kualiti netted melon.
Walaupun silikon bukan nutrien utama seperti nitrogen, fosforus atau kalium, penggunaannya berpotensi menjadi sebahagian daripada strategi pengurusan tanaman terutama dalam sistem pengeluaran melon premium.
Brix Melon Tidak Ditentukan oleh Satu Faktor
Kandungan gula atau °Brix merupakan antara parameter paling penting dalam menentukan kualiti melon.
Namun, °Brix bukan hasil daripada satu faktor seperti EC atau kalium sahaja.
Sebaliknya, ia merupakan hasil gabungan banyak proses.
Secara ringkas:
cahaya
fotosintesis daun
penghasilan karbohidrat
pengangkutan gula
pengumpulan gula dalam buah
Proses ini dipengaruhi oleh:
- varieti;
- bilangan daun;
- kesihatan daun;
- bilangan buah;
- kedudukan buah;
- cahaya;
- suhu;
- bekalan air;
- nitrogen;
- kalium;
- EC; dan
- kesihatan akar.
Oleh sebab itu, dua tanaman yang diberikan nilai EC yang sama tidak semestinya menghasilkan °Brix yang sama.
Pengurusan Melon Perlu Mengikut Fasa Pertumbuhan
Daripada pelbagai hasil kajian tersebut, satu pendekatan umum pengurusan melon dapat dirumuskan.
Peringkat awal
Fokus kepada:
- pembentukan akar;
- pembentukan daun;
- pertumbuhan batang;
- bekalan nitrogen mencukupi; dan
- pengairan yang stabil.
Peringkat pembungaan
Fokus kepada:
- keseimbangan vegetatif dan generatif;
- pembentukan bunga;
- pendebungaan;
- pengurusan sulur; dan
- kestabilan bekalan air.
Selepas pembentukan buah
Fokus kepada:
- pemilihan buah;
- penjarangan buah;
- kedudukan buah;
- bilangan daun;
- peningkatan kepentingan kalium; dan
- pengawalan pertumbuhan vegetatif.
Peringkat pembesaran buah
Fokus kepada:
- fotosintesis;
- kesihatan daun;
- bekalan air yang mencukupi;
- pemindahan karbohidrat ke buah; dan
- kestabilan zon akar.
Menghampiri kematangan
Fokus beralih kepada:
- pengawalan nitrogen;
- pengawalan air secara berperingkat;
- mengelakkan pertumbuhan vegetatif baharu yang berlebihan;
- mengurangkan risiko cracking; dan
- meningkatkan kualiti buah.
Melon Berkualiti Tinggi Adalah Hasil Keseimbangan
Daripada keseluruhan kajian agronomi melon, satu perkara yang jelas ialah tanaman ini sangat sensitif terhadap keseimbangan pengurusan.
Baja yang banyak tidak semestinya menghasilkan buah terbaik.
Air yang banyak juga tidak semestinya meningkatkan hasil.
EC tinggi pula tidak semestinya menghasilkan °Brix tinggi.
Sebaliknya, prestasi melon lebih tepat digambarkan melalui hubungan:
Varieti × Air × Nutrien × Kanopi × Beban Buah × Zon Akar × Persekitaran
Pengurusan terbaik ialah apabila semua faktor tersebut diselaraskan mengikut peringkat perkembangan tanaman.
Dalam konteks fertigasi moden, sasaran pengeluaran seharusnya bukan hanya mendapatkan pokok yang subur, tetapi membentuk tanaman yang mempunyai sistem akar sihat, kanopi yang seimbang dan jumlah buah yang sesuai supaya fotosintat dapat dihantar dengan cekap kepada buah.
Rujukan pilihan
Antara kajian yang menjadi asas kepada perbincangan ini termasuk kajian berkaitan pengairan dan defisit air oleh Sensoy et al., Cabello et al., Fang et al. dan Xue et al.; kajian nitrogen dan kalium oleh Grasso et al., Yam et al. serta Lester et al.; kajian pemangkasan, kedudukan buah dan kepadatan tanaman; kajian media tanaman tanpa tanah; serta kajian berkaitan saliniti, cantuman, mikoriza dan silikon dalam pengeluaran melon.
Kata kunci: agronomi melon, tanaman melon, rockmelon, fertigasi melon, pengairan melon, pembajaan melon, EC melon, nitrogen melon, kalium melon, pemangkasan melon, Brix melon, kualiti buah melon, pengurusan air melon, media tanaman melon, Cucumis melo
