Ciku dikenali sebagai buah yang sangat manis. Namun, di sebalik rasa manisnya, kajian telah menemui pelbagai nutrien dan sebatian bioaktif dalam buah, daun, biji dan kulit kayu pokok ini. Satu ulasan dalam Trends in Food Science & Technology menyifatkan ciku sebagai buah yang paling terkenal dan paling banyak ditanam daripada famili Sapotaceae [1].
Artikel ini meneliti apa yang diketahui tentang kandungan nutrien dan fitokimia ciku, serta had-had bukti yang ada.
Nutrien Utama
Ulasan dalam Trends in Food Science & Technology menyatakan ciku ialah sumber yang kaya dengan [1]:
-
Gula, asid, protein dan asid amino.
-
Mineral seperti kalium, kalsium dan besi.
Satu ulasan lain menyatakan ciku ialah buah yang manis dan tinggi kalori, setanding dengan ubi keledek dan pisang [2]. Ulasan ini juga menyebut ciku sebagai sumber serat diet, mineral seperti kalium, kuprum dan besi, serta vitamin seperti folat, niasin dan asid pantotenik [2].
Satu kajian menyatakan ciku mempunyai jumlah pepejal terlarut yang tinggi, iaitu 20 hingga 22% [3].
Antioksidan dalam Buah
Satu kajian oleh Egyptian Atomic Energy Authority dan Agricultural Research Center menganalisis buah ciku dan mendapati [4]:
| Ukuran | Nilai bagi ciku |
|---|---|
| Aktiviti antioksidan total | 77.34% |
| Jumlah fenolik | 40.28 mg/100 g |
| Jumlah flavonoid | 20.66 mg/100 g |
Sebatian Bioaktif yang Dikenal Pasti
Ulasan dalam Trends in Food Science & Technology menyatakan sebatian bioaktif utama ciku terdiri daripada elagitanin, galotanin, asid fenolik, depsida dan flavonoid, termasuk antosianin dan flavanol [1].
Satu ulasan sistematik terkini dalam Foods menyenaraikan sebatian yang ditemui dalam buah, daun, biji dan kulit kayu ciku, termasuk asid galik, asid kafeik, kuersetin, katekin, mirisetin, kaempferol, beta-sitosterol, stigmasterol, alkaloid, tanin, saponin, triterpena dan glikosida [5].
Polifenol baharu. Satu kajian dalam Journal of Natural Products mengasingkan dua antioksidan baharu, iaitu metil 4-O-galoilklorogenat dan asid 4-O-galoilklorogenik, bersama lapan antioksidan polifenol lain daripada buah ciku kultivar Tikal [6]. Sebatian pertama menunjukkan aktiviti antioksidan tertinggi dalam ujian DPPH [6].
Kumarin terprenilasi. Satu kajian ke atas buah ciku yang ditanam di Pulau Hainan, China, menemui tiga kumarin terprenilasi baharu yang dinamakan manizapotin A hingga C, bersama tujuh kumarin yang telah diketahui [7]. Ini kali pertama kumarin jenis ini ditemui dalam ciku [7].
Satu ulasan lain merumuskan bahawa kedua-dua bahagian ciku yang boleh dimakan dan yang tidak boleh dimakan, seperti kulit buah, biji, kulit kayu dan daun, berpotensi sebagai sumber komponen nutraseutikal untuk pembangunan makanan berfungsi [8].
Tanin dan Rasa Kering di Mulut
Kajian di Tadulako University mendapati buah ciku mengandungi tanin terkondensasi dengan purata 0.84% [9]. Satu ulasan menyatakan kandungan saponin dalam ciku mungkin menyebabkan sensasi mulut kering [2].
Apa yang Ditunjukkan oleh Ujian Makmal?
Antioksidan dan sel kanser. Dalam kajian Journal of Natural Products, dua polifenol baharu menunjukkan sitotoksisiti terhadap sel kanser kolon manusia HCT-116 dan SW-480 dalam makmal [6]. Kepekatan yang diperlukan agak tinggi, iaitu antara 134 hingga 190 µM [6].
Antiradang. Kumarin terprenilasi daripada ciku menunjukkan kesan perencatan yang ketara terhadap penghasilan nitrik oksida dalam sel makrofaj tikus, setanding dengan hidrokortison dalam makmal [7].
Satu dakwaan yang perlu ditapis. Kajian yang sama menyatakan kumarin ini menunjukkan aktiviti anti-HIV-1 dalam ujian enzim, dan mencadangkan pengambilan buah ciku “mungkin membantu” mencegah jangkitan HIV [7]. Cadangan ini berdasarkan ujian enzim sahaja, bukan kajian pada manusia, dan tidak boleh dianggap sebagai bukti bahawa makan ciku melindungi daripada HIV.
Kesan pada Hati Tikus
Satu kajian oleh King Saud University mendapati ekstrak ciku kering beku membalikkan kerosakan hati akibat karbon tetraklorida pada tikus, bergantung kepada dos (250 dan 500 mg/kg) [10]. Ekstrak ini juga memperbaiki profil lipid serum dan menunjukkan aktiviti antioksidan yang kuat [10].
Keselamatan dan Had Bukti
Ulasan sistematik dalam Foods menyatakan bukti toksikologi yang ada mencadangkan sesetengah ekstrak boleh diterima dengan baik dalam keadaan eksperimen tertentu [5]. Namun, ulasan ini menekankan penilaian keselamatan yang piawai dan kajian klinikal masih diperlukan [5].
Beberapa had penting:
-
Kebanyakan dapatan datang daripada kajian makmal dan haiwan.
-
Ekstrak pekat yang digunakan dalam kajian tidak sama dengan makan buah segar.
-
Tiada ujian klinikal pada manusia ditemui dalam carian ini.
Bagi yang Menanam Ciku Sendiri
Bagi kawalan perosak di pokok ciku, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penjagaan pokok ciku.
Kesimpulan
Ciku ialah buah manis yang mengandungi gula, mineral seperti kalium dan besi, serta pelbagai sebatian bioaktif seperti tanin, flavonoid dan polifenol. Kajian makmal telah menemui sebatian baharu dalam buah ciku, termasuk kumarin terprenilasi dan polifenol dengan aktiviti antioksidan dan antiradang. Namun, dapatan ini belum diuji pada manusia, dan dakwaan seperti perlindungan daripada HIV tidak disokong oleh bukti klinikal.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat perubatan atau pemakanan. Ciku tinggi gula, jadi individu dengan diabetes perlu mendapatkan nasihat doktor atau pakar dietetik tentang pengambilannya.
Rujukan
[1] Sneh Punia Bangar, Nitya Sharma et al. (2022). A review of Sapodilla (Manilkara Zapota) in human nutrition, health, and industrial applications. Trends in Food Science & Technology. DOI: 10.1016/j.tifs.2022.05.016. https://consensus.app/papers/details/a8549fb9e57e53628ac8b8d0aaa2903d/
[2] Tanpa nama pengarang (2022). Nutrition and Pharmacological Effects of Manilkara Zapota. Journal of Innovation and Social Science Research. DOI: 10.53469/jissr.2022.09(07).03. https://consensus.app/papers/details/33d9ad41f6485539999be09a68c9db24/
[3] Rashmi Ingalagavi, S. Patil et al. (2019). Evaluation of Different Cultivars of Sapota (Manilkara achras L.) under Northern Dry Zone of Karnataka, India. International Journal of Current Microbiology and Applied Sciences. DOI: 10.20546/ijcmas.2019.809.193. https://consensus.app/papers/details/f4e9ca86129b5af3bc4502021a2d0487/
[4] Khalid Abdraboh and N. Arfa (2024). Chemical and Technological Studies on Sapote Sapodilla (Manilkara zapota) and White Sapote (Casimiroa edulis) Products. Food Technology Research Journal. DOI: 10.21608/ftrj.2024.343107. https://consensus.app/papers/details/e747f88c3a5c51338a24f3e08ab29625/
[5] A. Siddiqa, A. Amjad et al. (2026). Manilkara zapota: From Phytochemistry to Therapeutics, and Relevance to Food Industries. Foods. DOI: 10.3390/foods15111968. https://consensus.app/papers/details/de768efc529452f1ad06c987b090e9ec/
[6] Jun Ma, Xiaoyan Luo et al. (2003). Bioactive novel polyphenols from the fruit of Manilkara zapota (Sapodilla). Journal of natural products. DOI: 10.1021/np020576x. https://consensus.app/papers/details/e5e380d41dbc56a49d701d48a9eb2daa/
[7] Yan-Ping Liu, Gui Yan et al. (2019). Prenylated Coumarins from the Fruits of Manilkara zapota with Potential Anti-inflammatory Effects and Anti-HIV Activities. Journal of agricultural and food chemistry. DOI: 10.1021/acs.jafc.9b04326. https://consensus.app/papers/details/f2ca8b674cbd51418ded10ea6d131c81/
[8] D. Turkane and H. Badwaik (2026). Manilkara zapota (Sapodilla or Chikko): A Review of the Phytochemical Composition, Traditional Uses, and Therapeutic Potential. International Journal of Pharmacognosy and Herbal Drug Technology. DOI: 10.64063/3049-1630.vol.3.issue3.1. https://consensus.app/papers/details/d3b6eeb48bb9510e99d2770fff5b5351/
[9] B. Hamzah, Sitti Rahmawati et al. (2020). ANALYSIS OF TANNIN IN SAPODILLA FRUIT (Manilkara zapota (L) VAN ROYEN). Unknown Journal. DOI: 10.31788/rjc.2020.1345753. https://consensus.app/papers/details/eac65ac4b97c53c1ae488b7f6e2981a1/
[10] S. T. Alrashood, A. Al-Asmari et al. (2020). Protective effect of lyophilized sapodilla (Manilkara zapota) fruit extract against CCl4-induced liver damage in rats. Saudi Journal of Biological Sciences. DOI: 10.1016/j.sjbs.2020.05.010. https://consensus.app/papers/details/5c01a9de940a5d3290911d3b81a9284d/
Kata Kunci
ciku, nutrisi ciku, sebatian bioaktif, antioksidan, khasiat ciku
