Kacang panjang (Vigna unguiculata subsp. sesquipedalis) ialah sejenis kekacang yang banyak ditanam dan dimakan di Asia Tenggara. Bahagian yang lazim dimakan ialah pod muda bersama bijinya, sama ada sebagai sayuran segar, ulam atau dimasak dalam pelbagai hidangan.
Selain mudah diperoleh, kacang panjang mempunyai nilai pemakanan yang baik kerana membekalkan protein, karbohidrat, serat, vitamin, mineral dan sebatian bioaktif. Komposisi tersebut menjadikannya sayuran yang sesuai dimasukkan dalam pemakanan harian.
Komposisi pemakanan utama
Kacang panjang tergolong sebagai sayuran yang rendah tenaga. Setiap 100 g pod segar membekalkan sekitar 34 hingga 47 kcal. Kandungan tenaga yang sederhana rendah ini membolehkan kacang panjang digunakan sebagai sebahagian daripada hidangan seimbang.
Jadual pada halaman pertama dokumen menunjukkan komposisi pemakanan utama bagi setiap 100 g pod segar:
| Nutrien | Kandungan setiap 100 g |
|---|---|
| Tenaga | 34–47 kcal |
| Karbohidrat | 6.20–8.41 g |
| Protein | 2.72–3.30 g |
| Lemak | 0.10–0.19 g |
| Serat kasar | 1.17–1.85 g |
Kandungan lemaknya sangat rendah, manakala protein pod segar berada sekitar 2.72 hingga 3.30 g bagi setiap 100 g. Walaupun jumlah tersebut tidak setinggi biji kekacang kering, ia masih membantu meningkatkan pengambilan protein daripada sumber tumbuhan.
Pod segar dan biji kering mempunyai nilai berbeza
Nilai pemakanan kacang panjang berbeza mengikut bahagian dan tahap perkembangan tanaman. Pod muda lebih banyak dimakan sebagai sayuran, manakala biji matang yang dikeringkan mempunyai kandungan nutrien yang lebih pekat.
Dokumen tersebut menyatakan bahawa biji kering kacang panjang mencatatkan kandungan protein sekitar 22.45 hingga 28.11%, jauh lebih tinggi berbanding kandungan protein dalam pod segar.
Perbezaan ini berlaku kerana pod segar mempunyai kandungan air yang lebih tinggi, sedangkan biji kering mengandungi bahan pepejal dan nutrien yang lebih tertumpu. Oleh itu, pod segar dan biji kering boleh mempunyai fungsi pemakanan yang berbeza.
Sumber serat untuk penghadaman
Setiap 100 g pod segar kacang panjang mengandungi kira-kira 1.17 hingga 1.85 g serat kasar. Serat membantu melancarkan pergerakan makanan dalam sistem penghadaman dan menyokong fungsi usus.
Dokumen tersebut turut mengaitkan serat kacang panjang dengan keupayaannya membantu mengawal paras glukosa darah. Walaupun pengambilan satu jenis sayuran sahaja tidak mencukupi untuk mengurus kesihatan, penyertaan kacang panjang dalam diet yang pelbagai dapat menyumbang kepada pengambilan serat harian.
Kandungan vitamin A, vitamin C dan folat
Kacang panjang merupakan sumber beberapa jenis vitamin, khususnya vitamin A, vitamin C dan folat. Bagi setiap 100 g pod segar, kandungannya dilaporkan seperti berikut:
| Vitamin | Kandungan |
|---|---|
| Vitamin A | 846–869 IU |
| Vitamin C | 18.20–20.22 mg |
| Folat | 58.75–67.31 µg |
Vitamin A mempunyai peranan dalam fungsi penglihatan dan penyelenggaraan tisu badan. Vitamin C pula bertindak sebagai antioksidan serta menyokong pelbagai proses fisiologi.
Folat ialah vitamin yang diperlukan dalam pembentukan sel baharu. Dokumen tersebut menekankan kepentingan folat dalam pemakanan wanita hamil kerana nutrien ini terlibat dalam perkembangan awal janin dan pencegahan kecacatan tiub neural.
Mineral penting dalam kacang panjang
Kacang panjang turut membekalkan beberapa mineral utama. Setiap 100 g pod segar dilaporkan mengandungi:
| Mineral | Kandungan |
|---|---|
| Kalium | 230–247 mg |
| Kalsium | 42–59 mg |
| Magnesium | 40–47 mg |
| Zat besi | 0.85–1.28 mg |
Kalium terlibat dalam keseimbangan bendalir dan fungsi sel. Kalsium pula penting dalam pembentukan tulang dan gigi, manakala magnesium menyokong pelbagai tindak balas metabolik.
Zat besi diperlukan dalam pembentukan komponen darah. Namun, kandungan mineral dalam kacang panjang boleh berubah mengikut genotip, keadaan persekitaran dan pengurusan tanaman.
Dalam sesetengah genotip, biji kering dilaporkan mengandungi zat besi sebanyak 15.55 ppm dan zink sebanyak 12.74 ppm. Variasi ini menunjukkan potensi pemilihan varieti kacang panjang yang mempunyai kandungan mineral lebih tinggi.
Sebatian bioaktif dan aktiviti antioksidan
Nilai kacang panjang bukan hanya bergantung pada kandungan vitamin dan mineral. Sayuran ini turut mengandungi sebatian bioaktif seperti:
- Sebatian fenolik;
- Saponin;
- Tanin;
- Asid galik;
- Asid klorogenik; dan
- Katekol.
Sebatian tersebut dilaporkan mempunyai aktiviti antioksidan melalui keupayaan memerangkap radikal bebas. Aktiviti antioksidan dalam kajian dinilai menggunakan kaedah seperti DPPH dan ABTS.
Radikal bebas yang berlebihan boleh menyebabkan tekanan oksidatif pada sel. Oleh itu, pengambilan makanan yang membekalkan sebatian antioksidan merupakan salah satu komponen dalam corak pemakanan yang sihat.
Kandungan asid lemak
Ekstrak metabolomik biji kacang panjang turut menunjukkan kehadiran beberapa jenis asid lemak. Dokumen tersebut menyebut asid palmitik dan asid linoleik sebagai antara komponen yang dikenal pasti.
Asid linoleik ialah asid lemak tak tepu, manakala asid palmitik ialah asid lemak tepu. Kehadiran pelbagai jenis asid lemak menunjukkan bahawa biji kacang panjang mempunyai profil kimia yang lebih kompleks berbanding gambaran umum sebagai sumber protein dan karbohidrat sahaja.
Walau bagaimanapun, kandungan lemak dalam pod segar kekal rendah, iaitu sekitar 0.10 hingga 0.19 g bagi setiap 100 g.
Potensi dalam menyokong kesihatan
Dokumen tersebut menyatakan bahawa pengambilan kacang panjang secara biasa dikaitkan dengan risiko yang lebih rendah terhadap beberapa penyakit kronik seperti diabetes, penyakit jantung dan kanser.
Hubungan ini dikaitkan dengan kandungan serat, vitamin, mineral dan sebatian antioksidan dalam kacang panjang. Namun begitu, hubungan tersebut tidak bermaksud kacang panjang boleh merawat atau mencegah penyakit secara bersendirian.
Manfaat pemakanan lebih sesuai dilihat dalam konteks pengambilan diet yang seimbang, merangkumi pelbagai jenis sayur, buah, bijirin, kekacang dan sumber protein.
Variasi antara kultivar
Komposisi pemakanan kacang panjang tidak seragam bagi semua varieti. Kajian terhadap aksesion dari Korea, China, Myanmar dan Thailand menunjukkan terdapat variasi genetik yang ketara dalam:
- Kandungan nutrien;
- Metabolit sekunder; dan
- Aktiviti antioksidan.
Warna pod dan biji didapati tidak mempengaruhi kebanyakan parameter pemakanan. Namun, warna tersebut memberikan kesan yang signifikan terhadap kandungan fenolik dan aktiviti antioksidan.
Aksesion yang mempunyai pod hijau dan biji hitam dikenal pasti sebagai sumber antioksidan yang baik. Maklumat ini penting kerana ciri warna dan komposisi bioaktif boleh digunakan sebagai salah satu asas pemilihan bahan tanaman.
Potensi untuk program pembiakbakaan
Variasi nutrien antara kultivar memberikan peluang kepada program pembiakbakaan kacang panjang. Pemilihan genotip boleh ditumpukan kepada ciri tertentu seperti:
- Kandungan protein yang tinggi;
- Peningkatan zat besi dan zink;
- Kandungan vitamin yang lebih baik;
- Aktiviti antioksidan yang tinggi; dan
- Kualiti pod yang sesuai untuk pasaran.
Usaha pembiakbakaan bukan sahaja bertujuan meningkatkan hasil, malah boleh diarahkan kepada peningkatan kualiti pemakanan. Pendekatan ini dapat menyokong pembangunan varieti yang lebih berkhasiat dan sesuai dengan keperluan pengguna.
Kata kunci: kacang panjang, Vigna unguiculata, nilai pemakanan, protein tumbuhan, serat kasar, vitamin A, vitamin C, folat, kalium, zat besi, sebatian fenolik, antioksidan, pod segar, biji kering, variasi kultivar, pembiakbakaan tanaman
Sumber Rujukan
Choi, Y.-M., Shin, M., Yoon, H., Lee, S., Yi, J., Wang, X., & Desta, K. T. (2024). Nutritional qualities, metabolite contents, and antioxidant capacities of yardlong beans (Vigna unguiculata subsp. sesquipedalis) of different pod and seed colors. Antioxidants, 13.
Choi, Y.-M., Yoon, H., Shin, M., Lee, S., Yi, J., Jeon, Y.-A., Wang, X., & Desta, K. T. (2024). Multivariate analysis of biochemical properties reveals diversity among yardlong beans of different origins. Antioxidants, 13.
Devi, A. N., Sundharaiya, K., Rajangam, J., Gnanasekaran, M., Vijayasamundeeswar, A., & Kabilan, M. (2024). Biochemical and phytochemical analysis of yardlong bean (Vigna unguiculata subsp. sesquipedalis) using gas chromatography and mass spectroscopy. Annals of Phytomedicine: An International Journal.
Khatun, A., Quamruzzaman, A., Islam, F., Akter, L., & Khanom, A. (2022). Nutritional properties of yard long bean cultivars in Bangladesh. European Journal of Agriculture and Food Sciences.
Kish, S. (2024). Protecting long beans from aphids and nematodes. CSA News.
Pidigam, S., Thuraga, V., Pandravada, S. R., Natarajan, S., Adimulam, S. S., Amarapalli, G., Nimmarajula, S., & Venkateswaran, K. (2021). Genetic improvement of yardlong bean (Vigna unguiculata subsp. sesquipedalis). Dalam Advances in Plant Breeding Strategies: Vegetable Crops.
Quamruzzaman, A., Islam, F., Akter, L., Khatun, A., Mallick, S., Gaber, A., Laing, A., Bresti?, M., & Hossain, A. (2022). Evaluation of the quality of yard-long bean cultivars to meet the nutritional security of an increasing population. Agronomy.
Sindhuja, G., Patro, T., Suneetha, D. S., Emmanuel, N., & Chennkesavulu, B. (2021). Effect of integrated nutrient management on yield and quality of yardlong bean. International Journal of Chemical Studies.
