Buah naga merupakan antara buah tropika yang semakin mendapat perhatian kerana rupanya yang menarik, rasanya yang menyegarkan dan nilai pemakanannya yang baik. Secara umum, buah naga mempunyai kandungan air yang tinggi, rendah kalori serta membekalkan karbohidrat, serat, vitamin, mineral dan sebatian antioksidan.
Walau bagaimanapun, nilai pemakanan buah naga bukanlah sama bagi setiap buah. Kandungannya boleh berubah mengikut spesies, varieti, lokasi penanaman, musim tuaian, tahap kematangan, tempoh penyimpanan dan kaedah pemprosesan. Oleh itu, angka pemakanan yang dilaporkan dalam kajian biasanya diberikan dalam bentuk julat dan bukannya satu nilai tetap.
Komposisi asas buah naga
Bagi setiap 100 gram isi segar, kebanyakan kajian melaporkan bahawa buah naga mengandungi lebih daripada 80% air. Kandungan air yang tinggi menjadikan tekstur buah ini lembut, berjus dan sesuai dimakan dalam keadaan segar.
Dokumen pada halaman pertama merumuskan bahawa kandungan air buah naga berada sekitar 82–91%. Kandungan karbohidrat pula dianggarkan antara 8.5 hingga 17.0 gram bagi setiap 100 gram, bergantung pada spesies dan kultivar.
Kandungan protein buah naga secara umumnya rendah, iaitu sekitar 0.4 hingga 2.2 gram berdasarkan julat kajian yang dihimpunkan. Kandungan serat pula berada sekitar 0.8 hingga 3.0 gram bagi setiap 100 gram isi segar.
Secara ringkas, komposisi asas buah naga boleh dirumuskan seperti berikut:
| Komponen | Julat lazim bagi setiap 100 g |
|---|---|
| Air | 82–91% |
| Karbohidrat | 8.5–17.0 g |
| Protein | 0.4–2.2 g |
| Serat | 0.8–3.0 g |
| Vitamin C | Kira-kira 3.3–20.5 mg |
Julat ini menunjukkan bahawa buah naga merupakan buah yang sangat berair dengan kandungan karbohidrat sederhana, protein yang rendah dan sejumlah serat yang boleh menyokong penghadaman.
Kandungan gula dan rasa manis
Rasa manis buah naga terhasil daripada beberapa jenis gula semula jadi. Glukosa dilaporkan sebagai gula utama, diikuti oleh fruktosa. Sorbitol turut disebut sebagai salah satu komponen yang boleh menyumbang kepada rasa manis buah.
Walaupun mengandungi gula, kandungan karbohidrat dan kalorinya cenderung lebih rendah berbanding beberapa buah tropika lain. Dokumen turut menyatakan bahawa ciri ini menyokong reputasi buah naga sebagai buah yang mempunyai indeks glisemik rendah.
Namun demikian, kandungan gula sebenar masih boleh berubah mengikut varieti dan tahap kematangan buah. Buah yang lebih matang lazimnya mempunyai rasa lebih manis kerana perubahan komposisi gula semasa proses pemasakan.
Serat untuk sistem penghadaman
Salah satu kekuatan utama buah naga ialah kandungan seratnya. Julat serat sekitar 0.8 hingga 3.0 gram bagi setiap 100 gram menunjukkan bahawa buah ini boleh menyumbang kepada pengambilan serat harian.
Serat membantu menambah isipadu bahan makanan dalam saluran pencernaan dan menyokong proses penghadaman. Kehadiran biji-biji kecil yang dimakan bersama isi buah turut menjadi sebahagian daripada struktur makanan yang diambil.
Walaupun buah naga bukanlah sumber serat paling tinggi berbanding sesetengah makanan lain, gabungan air dan serat menjadikannya sesuai sebagai sebahagian daripada pola pemakanan yang seimbang.
Vitamin dan mineral penting
Buah naga membekalkan beberapa vitamin dan mineral yang diperlukan oleh tubuh. Antara mineral yang dilaporkan terdapat dalam buah ini ialah:
- kalium;
- magnesium;
- kalsium;
- fosforus;
- zat besi;
- zink; dan
- natrium.
Buah naga turut mengandungi vitamin B1, B2, B3 dan vitamin C. Vitamin C merupakan antara nutrien yang sering dikaitkan dengan buah ini, tetapi jumlah yang dilaporkan sangat berbeza antara kajian.
Kandungan vitamin C dianggarkan sekitar 3.3 hingga 20.5 miligram bagi setiap 100 gram buah. Perbezaan yang besar ini menunjukkan bahawa kandungan vitamin C dipengaruhi oleh kultivar, persekitaran penanaman, kematangan dan kaedah analisis.
Oleh itu, tidak semua buah naga boleh dianggap mempunyai kandungan vitamin C yang sama.
Perbezaan buah naga isi merah dan isi putih
Varieti buah naga memberikan pengaruh besar terhadap kandungan nutrien. Menurut dokumen pada halaman kedua, buah naga isi merah cenderung mempunyai kandungan antioksidan, fenolik, flavonoid, serat, zat besi, fosforus dan magnesium yang lebih tinggi berbanding varieti isi putih.
Warna merah pada isi buah berkait rapat dengan kehadiran pigmen bioaktif, terutama betalain dan betasianin. Pigmen ini bukan sahaja memberikan warna yang menarik, malah menyumbang kepada kapasiti antioksidan buah.
Sebaliknya, varieti isi putih dalam sesetengah kajian menunjukkan kandungan protein dan kalium yang lebih tinggi. Beberapa set data turut melaporkan bahawa buah naga isi putih mempunyai kandungan tenaga, gula atau lemak yang lebih rendah.
Perbezaan ini menunjukkan bahawa tidak wajar semua jenis buah naga dinilai menggunakan satu profil pemakanan yang sama. Setiap spesies dan kultivar boleh mempunyai kelebihan nutrien yang tersendiri.
Perbandingan spesies buah naga
Kajian kultivar menunjukkan perbezaan yang ketara antara spesies. Hylocereus costaricensis dilaporkan mempunyai kandungan kelembapan, protein, serat kasar, beberapa mineral, vitamin C, sebatian fenolik dan aktiviti antioksidan yang lebih tinggi.
Sementara itu, Hylocereus undatus menunjukkan kandungan karbohidrat dan tenaga yang lebih tinggi dalam salah satu kajian yang dirujuk.
Dapatan ini penting dalam usaha pemilihan varieti untuk tujuan tertentu. Varieti yang mempunyai kandungan antioksidan dan serat lebih tinggi mungkin lebih sesuai dipromosikan sebagai buah fungsian. Varieti dengan kandungan karbohidrat dan tenaga yang lebih tinggi pula mungkin mempunyai ciri rasa atau kegunaan pemprosesan yang berbeza.
Betalain dan sebatian antioksidan
Buah naga mengandungi beberapa kumpulan sebatian bioaktif, termasuk betalain, polifenol, flavonoid dan sebatian fenolik. Sebatian-sebatian ini menyumbang kepada kapasiti antioksidan buah.
Antioksidan berperanan dalam mengurangkan tindak balas pengoksidaan dalam sesuatu sistem ujian. Namun, kandungan antioksidan dalam makanan tidak seharusnya ditafsirkan secara terus sebagai bukti bahawa makanan tersebut boleh merawat sesuatu penyakit.
Buah naga isi merah dan kulit buah biasanya mempunyai kandungan pigmen antioksidan yang lebih tinggi. Betasianin merupakan salah satu pigmen utama yang menghasilkan warna merah atau ungu pada buah naga.
Selain nilai pemakanan, pigmen ini turut mempunyai potensi sebagai pewarna semula jadi dalam industri makanan. Penggunaannya boleh memberikan warna kepada produk makanan tanpa bergantung sepenuhnya pada pewarna sintetik.
Kulit buah sebagai sumber bernilai
Kulit buah naga sering dianggap sebagai bahan buangan selepas isi buah dimakan atau diproses. Namun, dokumen menunjukkan bahawa bahagian kulit biasanya mengandungi pigmen antioksidan yang tinggi.
Kehadiran betalain dan betasianin menjadikan kulit buah naga berpotensi digunakan sebagai bahan mentah untuk menghasilkan ekstrak pewarna semula jadi. Pendekatan ini juga boleh membantu mengurangkan pembaziran sisa buah.
Walau bagaimanapun, pembangunan produk berasaskan kulit buah memerlukan kaedah pemprosesan, pengekstrakan, kestabilan warna dan penilaian keselamatan yang sesuai. Potensinya menarik, tetapi perlu disokong oleh proses standard yang baik.
Nilai pemakanan biji buah naga
Biji-biji kecil dalam isi buah naga biasanya dimakan bersama buah. Walaupun saiznya kecil, biji tersebut mengandungi lemak dan asid lemak tertentu.
Dokumen menyatakan bahawa biji buah naga mengandungi asid lemak perlu, terutama asid linoleik. Ulasan pemakanan yang dirujuk menganggarkan bahawa kira-kira 50% daripada kandungan asid lemak biji terdiri daripada asid lemak penting.
Kajian khusus terhadap biji pula menunjukkan bahawa kandungan vitamin dan mineralnya secara umum tidak begitu tinggi. Namun, biji daripada varieti merah dilaporkan mempunyai protein, lemak, fenolik dan flavonoid yang lebih tinggi berbanding varieti tertentu yang lain.
Dapatan tersebut menunjukkan bahawa keseluruhan buah naga, termasuk bijinya, menyumbang kepada profil pemakanan buah.
Mengapa nilai pemakanan boleh berubah?
Nilai pemakanan buah naga tidak tetap kerana tanaman dan buah dipengaruhi oleh pelbagai faktor. Antaranya ialah:
- Spesies dan varietiBuah naga isi merah, isi putih dan kultivar lain mempunyai komposisi yang berbeza.
- Lokasi penanamanKeadaan tanah, suhu, cahaya, hujan dan pengurusan tanaman boleh mempengaruhi pembentukan nutrien.
- Musim tuaianPersekitaran semasa pembentukan dan pematangan buah boleh menyebabkan perubahan dalam kandungan gula, vitamin dan bahan bioaktif.
- Tahap kematanganKomposisi buah berubah semasa pemasakan, terutama kandungan gula, asid dan pigmen.
- PenyimpananTempoh dan suhu penyimpanan boleh menyebabkan kehilangan air, vitamin atau perubahan tekstur.
- PemprosesanPenghasilan jus, serbuk, puri atau produk yang melalui pemanasan boleh mengubah kandungan nutrien asal.
Oleh sebab itu, angka pemakanan bagi sesuatu varieti dari satu kawasan tidak semestinya sama dengan buah yang ditanam di kawasan lain.
Buah naga sebagai buah rendah kalori
Gabungan kandungan air yang tinggi, jumlah lemak yang sedikit dan karbohidrat sederhana menjadikan buah naga dikenali sebagai buah rendah kalori.
Buah ini boleh dimakan secara segar atau dijadikan sebahagian daripada hidangan seimbang. Walau bagaimanapun, nilai pemakanannya boleh berubah apabila buah diproses bersama gula tambahan, sirap, susu pekat atau bahan lain.
Oleh itu, profil rendah kalori yang diterangkan dalam kajian merujuk terutamanya kepada isi buah naga segar, bukannya semua produk yang menggunakan buah naga sebagai ramuan.
Potensi pembangunan industri
Nilai buah naga tidak hanya terletak pada isi segarnya. Beberapa bahagian buah mempunyai potensi kegunaan yang berbeza:
- isi buah sebagai makanan segar;
- serat dan vitamin sebagai nilai pemakanan;
- kulit sebagai sumber pigmen semula jadi;
- biji sebagai sumber asid lemak;
- betalain sebagai bahan pewarna makanan;
- sebatian fenolik dan flavonoid sebagai bahan kajian produk fungsian.
Penggunaan menyeluruh seperti ini boleh meningkatkan nilai tambah buah naga dan mengurangkan jumlah sisa selepas pemprosesan.
Namun, pembangunan produk perlu mengambil kira perbezaan kandungan mengikut varieti, kestabilan bahan bioaktif, kaedah pemprosesan serta keselamatan makanan.
Kesimpulan
Buah naga ialah buah tropika yang mempunyai nilai pemakanan baik, khususnya daripada segi kandungan air, serat, mineral, vitamin C dan sebatian antioksidan.
Bagi setiap 100 gram isi segar, buah ini lazimnya mengandungi sekitar 82–91% air, 8.5–17.0 gram karbohidrat, 0.4–2.2 gram protein, 0.8–3.0 gram serat dan kira-kira 3.3–20.5 miligram vitamin C.
Varieti isi merah secara umumnya menunjukkan kandungan pigmen antioksidan, fenolik, flavonoid dan beberapa mineral yang lebih tinggi. Varieti isi putih pula mungkin mempunyai kelebihan dari segi protein, kalium atau kandungan tenaga yang lebih rendah dalam sesetengah kajian.
Selain isi buah, kulit dan bijinya turut mempunyai nilai. Kulit kaya dengan pigmen seperti betasianin, manakala biji membekalkan asid lemak perlu, khususnya asid linoleik.
Secara keseluruhannya, buah naga boleh dianggap sebagai buah tinggi air, rendah kalori dan mempunyai komponen pemakanan yang pelbagai. Namun, kandungannya berubah mengikut spesies, varieti, persekitaran, kematangan, penyimpanan dan kaedah pemprosesan.
Kata kunci
Buah naga; nilai pemakanan; komposisi nutrien; serat; vitamin C; mineral; betalain; betasianin; antioksidan; buah naga isi merah; buah naga isi putih; biji buah naga; asid linoleik; buah tropika.
Sumber rujukan
Anitha, G., Viswanath, M., & G., P. (2023). Dragon fruit: A review of health benefits and nutritional importance. The Pharma Innovation. https://doi.org/10.22271/tpi.2023.v12.i1d.18005
Arivalagan, M., Karunakaran, G., Roy, T., Dinsha, M., Sindhu, B., Shilpashree, V., Satisha, G., & Shivashankara, K. (2021). Biochemical and nutritional characterization of dragon fruit (Hylocereus species). Food Chemistry, 353, 129426. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2021.129426
Biswas, R., Sarkar, D., Mishra, S., & Das, S. (2024). Dragon fruit: Nutritional composition and therapeutic value. Journal of Current Research in Food Science. https://doi.org/10.22271/foodsci.2024.v5.i2b.163
Chen, S.-Y., Xu, C.-Y., Mazhar, M., & Naiker, M. (2024). Nutritional value and therapeutic benefits of dragon fruit: A comprehensive review with implications for establishing Australian industry standards. Molecules, 29. https://doi.org/10.3390/molecules29235676
Hoang, S., Le, T., & Nguyen, T. (2025). A comparative study on nutritional values and phytochemicals of the seeds from three different dragon fruit varieties cultivated in Vietnam. Natural Resources for Human Health. https://doi.org/10.53365/nrfhh/204060
Hossain, F., Numan, S., & Akhtar, S. (2021). Cultivation, nutritional value, and health benefits of dragon fruit (Hylocereus spp.): A review. Journal of Horticultural Science, 8, 259–269. https://doi.org/10.22059/ijhst.2021.311550.400
Kumar, S., Tripathi, V., Kumari, A., Chaudhary, V., & Kumawat, P. (2022). A review on nutritional and medicinal importance of dragon fruit (Hylocereus species). Ecology, Environment and Conservation. https://doi.org/10.53550/eec.2022.v28i07s.041
Luu, T.-T.-H., Le, T.-L., Huynh, N., & Quintela-Alonso, P. (2021). Dragon fruit: A review of health benefits and nutrients and its sustainable development under climate changes in Vietnam. Czech Journal of Food Sciences. https://doi.org/10.17221/139/2020-cjfs
Nishikito, D. F., et al. (2023). Anti-inflammatory, antioxidant, and other health effects of dragon fruit and potential delivery systems for its bioactive compounds. Pharmaceutics, 15. https://doi.org/10.3390/pharmaceutics15010159
Rathi, K., Singh, S., Gigi, G. G., & Shekade, S. (2023). Nutrition and therapeutic potential of the dragon fruit: A qualitative approach. Pharmacognosy Research. https://doi.org/10.5530/pres.16.1.1
Shivani, V., Kamalaja, T., Srinath, P. J., & Rajani, D. (2025). Evaluation of nutritional and quality characteristics of selected dragon fruit varieties of Telangana, India. Agriculture Association of Textile Chemical and Critical Reviews. https://doi.org/10.21276/aatccreview.2025.13.03.319
Singh, J., Nigam, R., & Katiyar, H. (2024). A review on nutritional and medicinal potential of dragon fruit (Hylocereus polyrhizus). International Journal of Advanced Biochemistry Research. https://doi.org/10.33545/26174693.2024.v8.i11c.2837
Yasmin, A., et al. (2024). Comparative analysis of nutrient composition and antioxidant activity in three dragon fruit cultivars. PeerJ, 12. https://doi.org/10.7717/peerj.17719
