Belimbing (Averrhoa carambola) merupakan antara buah tropika yang cukup dikenali melalui bentuknya yang unik seperti bintang apabila dipotong melintang. Di sebalik rasanya yang segar, masam dan manis, belimbing sebenarnya mempunyai komposisi nutrien yang menarik. Buah ini membekalkan vitamin, mineral, serat makanan dan pelbagai sebatian bioaktif yang mempunyai aktiviti antioksidan. Namun begitu, pengambilan belimbing juga mempunyai aspek keselamatan tertentu, khususnya bagi individu yang mengalami penyakit buah pinggang.
Rendah kalori dan tinggi kandungan air
Dari sudut pemakanan, belimbing boleh dikategorikan sebagai buah yang rendah kalori. Setiap 100 gram buah mengandungi sekitar 34–35.7 kcal. Kandungan airnya pula sangat tinggi, iaitu sekitar 88.5–92.6%. Dalam kuantiti yang sama, belimbing mengandungi kira-kira 9.38 g karbohidrat, 0.38 g protein dan hanya 0.08 g lemak.
Komposisi ini menunjukkan bahawa sebahagian besar berat buah belimbing terdiri daripada air. Kandungan lemaknya pula amat rendah berbanding jumlah keseluruhan buah.
Sumber vitamin C
Antara nutrien penting dalam belimbing ialah vitamin C. Kandungan vitamin C dalam buah segar dilaporkan sekitar 17.5–34.4 mg bagi setiap 100 g. Dalam sampel yang telah dikeringbekukan, nilainya boleh meningkat sehingga 147 mg/100 g.
Vitamin C merupakan salah satu komponen antioksidan semula jadi yang terdapat dalam buah ini. Selain vitamin C, belimbing turut mengandungi beberapa sebatian bioaktif lain yang menyumbang kepada aktiviti antioksidannya.
Mineral dalam buah belimbing
Belimbing turut membekalkan beberapa mineral penting. Berdasarkan data yang dihimpunkan dalam dokumen, setiap 100 g belimbing mengandungi sekitar:
| Nutrien | Kandungan per 100 g |
|---|---|
| Kalori | 34–35.7 kcal |
| Vitamin C | 17.5–34.4 mg |
| Kalium | 135–168 mg |
| Kalsium | 4.4–14.89 mg |
| Magnesium | 11.85–23.21 mg |
| Zat besi | 0.32–1.65 mg |
Nilai tersebut menunjukkan bahawa kalium merupakan antara mineral yang terdapat pada jumlah yang agak tinggi dalam buah ini. Belimbing juga dilaporkan mengandungi fosforus, zink dan mangan.
Menariknya, satu kajian yang dirujuk dalam dokumen melaporkan kepekatan zink sebanyak 6.988 mg/100 g, yang dinyatakan lebih tinggi berbanding banyak bijirin, sayuran dan buah-buahan lain.
Serat makanan dalam belimbing
Belimbing juga merupakan sumber serat makanan. Kandungan serat kasar dilaporkan sekitar 0.8–0.9%. Pecahan seratnya terdiri daripada kira-kira 60% selulosa, 27% hemiselulosa dan 13% pektin.
Menurut kajian yang diringkaskan dalam dokumen, kandungan serat ini dikaitkan dengan potensi membantu mengawal glukosa darah melalui pengurangan atau perlambatan penyerapan glukosa. Selain itu, kesan hipokolesterolemik dan hipolipidemik turut dilaporkan, antaranya melalui peningkatan perkumuhan kolesterol dan asid hempedu.
Walau bagaimanapun, kenyataan ini lebih sesuai dilihat sebagai dapatan kajian mengenai potensi fisiologi belimbing dan bukannya alasan untuk menganggap buah ini sebagai rawatan bagi sesuatu penyakit.
Kaya dengan sebatian antioksidan
Salah satu aspek paling menarik mengenai belimbing ialah kandungan sebatian bioaktifnya. Buah ini mengandungi bahan antioksidan seperti asid L-askorbik, epikatekin dan asid galik. Sebatian tersebut dikaitkan dengan keupayaan membantu meneutralkan spesies oksigen reaktif.
Selain itu, belimbing turut mengandungi:
- flavonoid,
- polifenol,
- proantosianin, dan
- tanin.
Kesemua kumpulan sebatian ini menyumbang kepada aktiviti antioksidan buah belimbing. Kandungan fenolik keseluruhan dilaporkan sekitar 7.89 mg GAE/g ekstrak kering, manakala kandungan flavonoid keseluruhan ialah sekitar 1.69 mg QE/g.
Dalam satu analisis ekstrak metanolik, aktiviti perencatan radikal DPPH dilaporkan mencapai 88–93% pada kepekatan 50 mg/mL. Dapatan ini menunjukkan potensi aktiviti antioksidan yang tinggi dalam keadaan kajian tersebut.
Kandungan mineral tidak semestinya sama dengan jumlah yang diserap
Satu perkara yang menarik dalam bidang pemakanan ialah jumlah nutrien yang terkandung dalam sesuatu makanan tidak semestinya sama dengan jumlah yang boleh digunakan oleh badan.
Kajian in vitro yang dirujuk dalam dokumen mendapati biokebolehcapaian sesetengah mineral dalam belimbing adalah terhad. Selepas proses penghadaman simulasi, hanya sekitar 40% kalsium dan 58% magnesium dilaporkan berada dalam bentuk yang berpotensi diserap. Keadaan ini dikaitkan dengan pembentukan sebatian tidak larut bersama antinutrien.
Pengambilan belimbing pula dilaporkan menyumbang sekitar 1.6–2.04% daripada RDA kalsium dan 11.2–19.6% daripada RDA magnesium.
Perkara ini penting kerana penilaian sesuatu makanan tidak sepatutnya dibuat berdasarkan angka kandungan nutrien semata-mata. Faktor seperti biokebolehcapaian juga perlu dipertimbangkan.
Potensi manfaat kesihatan
Selain aktiviti antioksidan, beberapa kajian yang dirangkumkan dalam dokumen turut melaporkan aktiviti anti-inflamasi, antiulser dan antimikrob daripada belimbing atau ekstraknya.
Walaupun hasil kajian seperti ini menarik dari sudut sains makanan dan farmakologi, tahap bukti serta kaedah kajian mungkin berbeza. Oleh itu, manfaat tersebut lebih tepat digambarkan sebagai potensi biologi yang telah dilaporkan dalam kajian, bukannya bukti bahawa pengambilan belimbing secara biasa boleh merawat keadaan kesihatan tertentu.
Oksalat dan karamboksin: bahagian yang tidak boleh diabaikan
Walaupun mempunyai nilai pemakanan yang baik, belimbing tidak sesuai dianggap sebagai buah yang selamat untuk semua orang.
Buah ini mengandungi oksalat dan karamboksin, yang dikaitkan dengan nefrotoksisiti dan neurotoksisiti, khususnya dalam kalangan pesakit buah pinggang.
Kandungan oksalat dalam buah masak dilaporkan sekitar 1.7–2.7% dan boleh meningkat sepanjang proses kematangan. Risiko toksisiti menjadi lebih penting dalam kalangan individu yang mempunyai penyakit buah pinggang kronik, mengalami dehidrasi, atau mengambil belimbing ketika perut kosong. Dokumen tersebut turut menyatakan bahawa tahap pengambilan yang benar-benar selamat masih memerlukan kajian lanjut.
Oleh itu, kelebihan nutrisi belimbing perlu dilihat bersama-sama dengan aspek keselamatannya.
Kesimpulan
Secara keseluruhannya, belimbing ialah buah tropika rendah kalori yang mengandungi air yang tinggi, vitamin C, kalium, magnesium, serat serta pelbagai sebatian bioaktif seperti flavonoid, polifenol, epikatekin dan asid galik.
Kajian yang dihimpunkan dalam dokumen menunjukkan bahawa buah ini mempunyai aktiviti antioksidan dan beberapa potensi kesan fisiologi yang menarik. Namun begitu, kandungan nutrien tidak semestinya menggambarkan sepenuhnya jumlah nutrien yang boleh diserap oleh badan kerana aspek biokebolehcapaian juga memainkan peranan.
Pada masa yang sama, kandungan oksalat dan karamboksin menjadikan aspek keselamatan belimbing sangat penting, khususnya bagi individu yang mengalami masalah buah pinggang. Maka, belimbing merupakan contoh menarik bagaimana sesuatu buah boleh mempunyai nilai pemakanan serta sebatian bioaktif yang baik, tetapi dalam masa yang sama mempunyai batasan tertentu yang perlu diketahui oleh pengguna.
Sumber Rujukan
Biswal, R., Patnana, D., & Vutukuri, V. (2022). Metabolic Profiling of Averrhoa carambola Fruit Extract using UHPLC-ESI-QTOF-MS and Determination of the Concentration of Essential Elements using MP-AES. Analytical Chemistry Letters, 12, 505–527.
Dhara, J., Saha, S., Saha, P. S., & Chakraborty, R. (2024). Star Fruit (Averrhoea Carambola): Exploring its Nutritional Value, Health Benefits, and Consideration for Potential Risk and Future Application in Biotechnology and Medicine. Current Pharmacology Reports, 11.
Fan, Y., et al. (2020). Dissecting the genome of star fruit (Averrhoa carambola L.). Horticulture Research, 7.
Ferrara, L. (2018). Averrhoa carambola Linn: Is It Really a Toxic Fruit? International Journal of Medical Reviews, 5, 2–5.
Gautam, S., Khadka, N., & Rai, K. (2024). Effect of fruit pulp and sugar concentration on the physicochemical, phytochemical and sensory characteristics of star fruit (Averrhoa carambola) leather. Vietnam Journal of Science and Technology.
Kamioka, T., Xavier, A., Coelho, A., & Nogueira, A. (2023). Unveiling the Nutritional Potential of Star Fruit (Averrhoa carambola): In Vitro Bioaccessibility Study. Química Nova.
Kpata-Konan, E. N., Ya, C. K., & Kouassi, A. A. C. (2025). Biochemical and nutritional characterisation of carambola (Averrhoa carambola). International Journal of Biological and Chemical Sciences.
Lakmal, K., Yasawardene, P., Jayarajah, U., & Seneviratne, S. (2021). Nutritional and medicinal properties of Star fruit (Averrhoa carambola): A review. Food Science & Nutrition, 9, 1810–1823.
Maurya, P., Gupta, V., Verma, A., & A. (2023). Formulation of star fruit (Averrhoa carambola L.) powder unified digestive food products and their quality evaluation. The Pharma Innovation.
Mehta, S. D. H. (2023). Challenges of Star Fruit Averrhoa carambola: A Comprehensive Overview. International Journal of Science and Research.
Muthu, N., Lee, S. Y., Phua, K. K., & Bhore, S. (2016). Nutritional, Medicinal and Toxicological Attributes of Star-Fruits (Averrhoa carambola L.): A Review. Bioinformation, 12, 420–424.
Naro, T., Mishra, S., & Lal, D. (2019). Standardization of Protocols for Preparation of Star fruit (Averrhoa carambola), Muskmelon (Cucumis melo) and Mango (Mangifera indica) Blended Mixed Fruit Jam and their Shelf Life. International Journal of Current Microbiology and Applied Sciences.
Nowak, D., Go?li?ski, M., Przygo?ski, K., & Wojtowicz, E. (2023). Averrhoa carambola L., Cyphomandra betacea, Myrciaria dubia as a Source of Bioactive Compounds of Antioxidant Properties. Foods, 12.
Ramadan, N. S., et al. (2020). Nutrient and Sensory Metabolites Profiling of Averrhoa Carambola L. (Starfruit) in the Context of Its Origin and Ripening Stage by GC/MS and Chemometric Analysis. Molecules, 25.
Zin, S. R. M., Hashim, N., Das, S., Samberkar, S., & Sabudin, S. N. S. M. (2026). Hepatoprotective Potential of Star Fruit (Averrhoa carambola): A Review. The Natural Products Journal.
Keyword: belimbing, Averrhoa carambola, nilai pemakanan belimbing, khasiat belimbing, nutrisi belimbing, vitamin C, kalium, magnesium, serat makanan, antioksidan, flavonoid, polifenol, asid galik, epikatekin, biokebolehcapaian mineral, oksalat, karamboksin, buah tropika, kesihatan, toksisiti belimbing
