Tanaman melon (Cucumis melo L.) sering kelihatan mudah dari luar. Pokoknya cepat membesar, tempoh pengeluaran relatif singkat dan buah boleh dituai dalam satu musim tanaman. Namun, menghasilkan buah melon yang benar-benar berkualiti sebenarnya jauh lebih kompleks daripada sekadar memastikan pokok hidup dan berbuah.
Kualiti buah melon merangkumi rasa, aroma, warna, tekstur dan kandungan nutrisi. Kesemua sifat ini terbentuk melalui interaksi antara genetik varieti, keadaan persekitaran dan pengurusan agronomi. Faktor genetik menentukan potensi asas sesuatu varieti, tetapi sejauh mana potensi tersebut dapat diterjemahkan kepada buah berkualiti sangat dipengaruhi oleh keadaan tanaman di ladang.
Dengan kata lain, benih yang baik sahaja belum mencukupi. Melon berkualiti merupakan hasil gabungan varieti yang sesuai, persekitaran yang sesuai dan pengurusan tanaman yang tepat.
Genetik menentukan potensi asas buah
Setiap varieti melon mempunyai potensi kualitinya sendiri.
Faktor genetik mempengaruhi kandungan gula larut, warna isi, kekerasan buah dan aroma. Beberapa sifat tersebut bahkan telah dikenal pasti pada tahap gen dan QTL atau quantitative trait loci.
Sebagai contoh, kandungan gula larut atau SSC dikaitkan dengan QTL poligenik pada kromosom 6 dan 11. Warna isi pula dikaitkan dengan lokus CmPPR1, manakala kekerasan buah dipengaruhi oleh QTL pada kromosom 3, 7 dan 12 serta mekanisme yang melibatkan etilena.
Bagi aroma, gen CmThAT1 dikaitkan dengan penghasilan S-metil-tioasetat, salah satu komponen aroma utama melon.
Dapatan ini menunjukkan bahawa sifat seperti kemanisan, warna dan aroma bukan terbentuk secara kebetulan. Sebahagian daripada ciri tersebut sudah mempunyai asas genetik sebelum benih ditanam.
Tidak semua varieti melon mempunyai kualiti yang sama
Variasi antara varieti melon sangat luas.
Varieti yang berbeza boleh mempunyai kandungan gula, asid organik, sebatian aroma meruap, warna kulit, warna isi, kekerasan, bentuk dan saiz buah yang berlainan.
Dokumen membezakan dua kumpulan utama. Kumpulan cantalupensis mempunyai pematangan klimakterik dan lazimnya berdaging oren, manakala kumpulan inodorus bersifat bukan klimakterik serta mempunyai kandungan gula yang tinggi.
Kemajuan penyelidikan genetik juga membolehkan saintis mengenal pasti 241 QTL berkaitan 129 sifat kualiti buah, sekali gus membuka peluang untuk program pembiakbakaan berbantukan penanda.
Ini bermaksud pembangunan varieti melon pada masa hadapan boleh menjadi semakin tepat kerana pembiak baka dapat memilih gen atau penanda yang dikaitkan dengan sifat tertentu.
Ada kompromi antara ketahanan tanaman dan kualiti buah
Satu perkara menarik dalam dokumen ialah wujudnya trade-off antara toleransi sejuk dengan kualiti buah.
Varieti melon yang sensitif terhadap suhu sejuk secara umum dilaporkan mempunyai kualiti buah lebih tinggi berbanding varieti yang lebih tahan terhadap sejuk. Namun, gen CmEAF7 dikenal pasti berpotensi meningkatkan toleransi sejuk pada peringkat anak benih sambil mengekalkan atau meningkatkan kualiti buah.
Dapatan ini penting kerana program pembiakbakaan tidak semestinya perlu memilih antara ketahanan tanaman dan kualiti buah. Dengan pemahaman genetik yang lebih baik, kedua-dua ciri berpotensi diperbaiki secara serentak.
Persekitaran boleh mengubah bagaimana genetik diterjemahkan
Walaupun varieti menentukan potensi, persekitaran menentukan bagaimana potensi tersebut diekspresikan.
Lokasi penanaman dan musim tanaman mempunyai kesan signifikan terhadap komposisi fitokimia melon. Kandungan gula dan karotenoid boleh berubah mengikut kultigen dan lokasi penanaman.
Suhu juga mempunyai pengaruh besar. Suhu yang lebih tinggi boleh mempercepatkan proses pematangan, tetapi tempoh pengisian gula ke dalam buah menjadi lebih singkat. Akibatnya, pengumpulan gula boleh berkurang.
Selain rasa, aroma melon juga sangat sensitif terhadap perubahan persekitaran bermusim. Profil sebatian organik meruap atau VOC berubah akibat interaksi antara genotip dan musim.
Jadi, varieti yang menghasilkan buah sangat baik pada satu lokasi belum tentu memberikan kualiti yang sama apabila ditanam di lokasi atau musim yang berbeza.
Saliniti turut mempengaruhi kualiti
Tekanan saliniti bukan hanya mempengaruhi pertumbuhan pokok. Ia juga boleh mempengaruhi pewarisan dan ekspresi sifat kualiti buah.
Dokumen menyatakan bahawa kebanyakan sifat kualiti di bawah tekanan saliniti dikawal oleh kesan aditif, yang bermaksud sifat tersebut masih mempunyai peluang untuk diperbaiki melalui proses pemilihan berulang dalam program pembiakbakaan.
Pada masa sama, profil metabolomik dan kandungan mineral buah dilaporkan berubah dengan ketara mengikut musim, sistem pengurusan seperti rumah hijau atau penanaman terbuka serta tarikh penanaman.
Ini sekali lagi menunjukkan bahawa kualiti buah melon merupakan hasil interaksi genotip × persekitaran × pengurusan.
Pengurusan agronomi menentukan sama ada potensi varieti tercapai
Selepas pemilihan varieti dan persekitaran, faktor seterusnya ialah cara tanaman diurus.
Dokumen menghimpunkan beberapa amalan agronomi yang dilaporkan memberi kesan positif terhadap kualiti melon.
Pembajaan foliar
Pembajaan melalui daun menggunakan mikronutrien dan asid amino dilaporkan meningkatkan kekerasan buah, ketebalan pulpa, jumlah pepejal terlarut atau TSS serta warna buah.
Ini menunjukkan bahawa pengurusan nutrien boleh mempengaruhi bukan sahaja pertumbuhan vegetatif tetapi juga ciri komersial buah.
Pengairan dan mikoriza
Pengairan bersama penggunaan kulat mikoriza arbuskular atau AMF dikaitkan dengan peningkatan kandungan gula, karotenoid dan vitamin C.
Namun begitu, dokumen menegaskan bahawa tekanan air perlu dielakkan dari peringkat pembungaan sehingga penuaian.
Ini bermaksud pengurusan air perlu cukup stabil untuk menyokong perkembangan buah, terutama semasa tempoh kritikal pembentukan hasil.
Kultur tanpa tanah
Melon yang ditanam menggunakan sistem kultur tanpa tanah atau soilless culture dilaporkan menghasilkan buah dengan rasa, warna dan tekstur yang lebih baik berbanding tanaman yang ditanam terus di dalam tanah.
Sistem ini memberi kelebihan kerana zon akar, air dan nutrien boleh diurus dengan lebih terkawal.
Pencahayaan LED
Penggunaan pencahayaan LED pula dikaitkan dengan buah yang lebih seragam, pembentukan jaringan kulit yang lebih baik serta peningkatan kandungan gula.
Dapatan ini menunjukkan bahawa cahaya bukan sekadar diperlukan untuk fotosintesis, tetapi turut mempengaruhi perkembangan fizikal dan kualiti buah.
Masa menuai sangat menentukan kemanisan
Kesilapan menentukan masa penuaian boleh menyebabkan buah yang sebenarnya berpotensi tinggi dituai dalam keadaan belum mencapai kualiti optimum.
Tahap kematangan ketika dituai mempengaruhi panjang dan diameter buah, ketebalan isi, berat dan kandungan gula.
Dalam kajian yang dirujuk, kandungan gula meningkat daripada 5.51 °Brix pada peringkat kematangan 2 kepada 8.18 °Brix pada peringkat 5.
Dokumen turut menyatakan bahawa kandungan gula larut minimum sekitar 9% diperlukan untuk kualiti komersial, manakala pasaran premium memerlukan sekitar 11% atau lebih.
Ini menjadikan indeks kematangan satu aspek penting dalam pengeluaran melon premium. Menuai terlalu awal mungkin menghasilkan buah yang cantik dari luar tetapi belum mempunyai kemanisan optimum.
Kedudukan buah pada pokok juga memberi kesan
Satu lagi faktor yang jarang diberi perhatian ialah kedudukan buah pada batang utama.
Dokumen menyatakan bahawa kedudukan buah mempengaruhi diameter, berat segar dan jumlah pepejal terlarut. Buah yang terbentuk sekitar ruas ke-9 hingga ke-13 dilaporkan menghasilkan kualiti optimum.
Dapatan ini mempunyai implikasi praktikal terhadap kerja pemangkasan, topping dan pemilihan buah.
Dalam pengeluaran melon premium, tidak semua buah yang terbentuk perlu dikekalkan. Kedudukan buah boleh menjadi salah satu kriteria pemilihan bagi mendapatkan buah dengan saiz dan kualiti yang lebih seragam.
Kualiti masih berubah selepas buah dituai
Kualiti melon tidak berhenti berubah selepas penuaian.
Tempoh penyimpanan pascatuai dilaporkan mengurangkan kandungan vitamin C dan ?-karoten tetapi pada masa sama meningkatkan kandungan flavonoid. Kesan ini juga bergantung pada kultigen yang digunakan.
Ini menunjukkan bahawa pengurusan pascatuai perlu dianggap sebagai sebahagian daripada keseluruhan sistem pengeluaran kualiti, bukan proses yang berasingan daripada aktiviti ladang.
Jadi, apakah sebenarnya menentukan melon berkualiti?
Jawapannya bukan satu faktor.
Genetik menentukan potensi. Persekitaran menentukan bagaimana potensi tersebut diekspresikan. Pengurusan agronomi menentukan sejauh mana potensi itu dapat dicapai. Masa penuaian dan pengurusan pascatuai pula menentukan berapa banyak kualiti tersebut dapat dikekalkan sehingga buah sampai kepada pengguna.
Dokumen merumuskan bahawa kualiti melon yang tinggi merupakan hasil gabungan terselaras antara faktor genetik, fisiologi dan agropersekitaran. Oleh itu, kultigen perlu dipilih mengikut persekitaran yang sesuai dan disokong oleh pengurusan agronomi yang teliti.
Inilah sebabnya dua petani yang menggunakan varieti melon yang sama masih boleh menghasilkan buah dengan °Brix, aroma, tekstur dan saiz yang berbeza.
Bagi pengeluaran melon premium, sasaran sebenarnya bukan sekadar “pokok berbuah”, tetapi memastikan semua faktor daripada varieti sehingga penuaian bergerak dalam arah yang sama untuk menghasilkan buah yang mempunyai rasa, tekstur, aroma dan penampilan yang dikehendaki pasaran.
Kata Kunci
tanaman melon, Cucumis melo, kualiti buah melon, genetik melon, varieti melon, genotip, QTL, kandungan gula, SSC, TSS, Brix, aroma melon, warna buah, tekstur buah, pengurusan agronomi, fertigasi melon, pengairan melon, mikoriza, pembajaan foliar, kultur tanpa tanah, soilless culture, pencahayaan LED, kematangan buah, penuaian melon, pascatuai melon, kualiti premium, CmPPR1, CmThAT1, CmEAF7
Sumber Rujukan
Ajitama, T. F., Susila, A., & Suwarno, W. (2024). The effects of watering volume and topping on the fruit quality of two melon varieties in a substrate hydroponic system. Journal of Tropical Crop Science.
Akrami, M., & Arzani, A. (2019). Inheritance of fruit yield and quality in melon (Cucumis melo L.) grown under field salinity stress. Scientific Reports, 9.
Bernillon, S., et al. (2013). Metabolomic and elemental profiling of melon fruit quality as affected by genotype and environment. Metabolomics, 9, 57–77.
Buczkowska, H., Sa?ata, A., & Nurzy?ska-Wierdak, R. (2023). Melon (Cucumis melo L.) fruit yield under irrigation and mycorrhiza conditions. Agronomy.
Galpaz, N., et al. (2018). Deciphering genetic factors that determine melon fruit-quality traits using RNA-Seq-based high-resolution QTL and eQTL mapping. The Plant Journal, 94, 169–191.
Huda, A., Suwarno, W. B., & Maharijaya, D. A. (2019). Karakteristik buah melon (Cucumis melo L.) pada lima stadia kematangan. Jurnal Agronomi Indonesia.
Khomphet, T., Promwee, A., & Islam, S. (2023). Effects of foliar fertilizer application on the growth and fruit quality of commercial melon varieties grown in a soilless culture system. PeerJ, 11.
Kyriacou, M., Leskovar, D., Colla, G., & Rouphael, Y. (2018). Watermelon and melon fruit quality: The genotypic and agro-environmental factors implicated. Scientia Horticulturae, 234, 393–408.
Li, L., et al. (2023). Identification of candidate genes that regulate the trade-off between seedling cold tolerance and fruit quality in melon (Cucumis melo L.). Horticulture Research, 10.
Pereira, L., et al. (2018). QTL mapping of melon fruit quality traits using a high-density GBS-based genetic map. BMC Plant Biology, 18.
Pulela, B. L., Maboko, M., Soundy, P., & Amoo, S. (2022). Cultivar and postharvest storage duration influence fruit quality, nutritional and phytochemical profiles of soilless-grown cantaloupe and honeydew melons. Plants, 11.
Ramamurthy, R. K., & Waters, B. (2015). Identification of fruit quality and morphology QTLs in melon (Cucumis melo) using a population derived from flexuosus and cantalupensis botanical groups. Euphytica, 204, 163–177.
Singh, J., et al. (2021). Profiling carotenoid and sugar contents in unique Cucumis melo L. cultigens harvested from different climatic regions of the United States. Journal of Food Composition and Analysis.
Spadafora, N., et al. (2019). A complex interaction between pre-harvest and post-harvest factors determines fresh-cut melon quality and aroma. Scientific Reports, 9.
Winata, P. W. I., Rai, N. I., & Mayadewi, N. N. A. (2025). Stability test and identification of factors causing inconsistency of results and yield quality of melon at different planting times and fruit growth positions in deep flow technique hydroponic systems. GSC Biological and Pharmaceutical Sciences.
Yoon, S.-W., et al. (2023). Analysis of the relationship between melon fruit growth and net quality using computer vision and fruit modeling. Journal of Bio-Environment Control.
Zarid, M. (2026). Integrated omics reveal genetic and environmental regulation of texture and aroma in melon fruit. Journal of Genome Biotechnology and Genetics.
Zhao, H., Zhang, T., Meng, X., Song, J., Zhang, C., & Gao, P. (2023). Genetic mapping and QTL analysis of fruit traits in melon (Cucumis melo L.). Current Issues in Molecular Biology, 45, 3419–3433.
