Manggis (Garcinia mangostana L.) ialah pokok tropika malar hijau daripada keluarga Clusiaceae yang berasal dari Asia Tenggara. Buah ini sering digelar sebagai “ratu buah-buahan”. Bahagian yang paling banyak dikaji bukan sahaja isinya, tetapi juga perikarp atau kulit buahnya, yang mengandungi sekurang-kurangnya 70 jenis xanton, terutama ?-mangostin, iaitu antara sebatian yang paling banyak dan paling banyak dikaji dalam manggis.
Xanton: sebatian utama dalam manggis
Xanton merupakan kelas metabolit sekunder berstruktur trisiklik yang sangat penting dalam buah manggis. Rantai sisi prenil pada struktur xanton mempengaruhi aktiviti biologinya. Selain xanton, manggis turut mengandungi benzofenon, flavonoid, antosianin, tanin dan asid fenolik.
Antara sebatian bioaktif utama yang dinyatakan dalam dokumen ialah:
| Sebatian | Bahagian tumbuhan | Aktiviti utama yang dilaporkan |
|---|---|---|
| ?-Mangostin | Perikarp, biji, batang | Antikanser, anti-inflamasi, antibakteria |
| ?-Mangostin | Perikarp | Anti-inflamasi, neuroprotektif |
| Garcinone E | Perikarp | Antikanser, antiproliferatif |
| Antosianin | Perikarp | Antioksidan, penanda warna |
| Proantosianidin | Perikarp | Antioksidan, antibakteria |
Kulit manggis sebenarnya sangat bernilai
Perikarp manggis yang tidak dimakan membentuk lebih daripada 50% berat buah. Menariknya, bahagian ini sangat kaya dengan sebatian bioaktif dan mempunyai potensi untuk dipulihkan serta dimanfaatkan sebagai bahan bernilai tambah.
Ini bermaksud sisa kulit manggis bukan sekadar bahan buangan. Dari sudut penyelidikan dan industri, ia berpotensi menjadi sumber bahan untuk ekstrak, makanan berfungsi, bahan farmaseutikal atau produk lain.
Aktiviti antioksidan
Ekstrak manggis menunjukkan pelbagai aktiviti biologi, termasuk sifat antioksidan. Kehadiran xanton, antosianin, proantosianidin dan asid fenolik menjadikan manggis menarik dalam kajian berkaitan tekanan oksidatif.
Walau bagaimanapun, aktiviti antioksidan dalam ujian makmal tidak semestinya sama dengan kesan klinikal pada manusia. Faktor seperti dos, penyerapan dan metabolisme tetap memainkan peranan.
Potensi anti-inflamasi
Beberapa xanton manggis, terutama ?-mangostin dan ?-mangostin, dikaitkan dengan aktiviti anti-inflamasi.
Aktiviti ini menjadi antara sebab manggis banyak diteroka dalam bidang farmakologi. Namun, kebanyakan bukti yang dihimpunkan masih berada pada tahap praklinikal.
Potensi antikanser
?-Mangostin merupakan sebatian yang banyak mendapat perhatian dalam kajian antikanser.
Dokumen menyatakan bahawa ?-mangostin menunjukkan potensi terhadap beberapa jenis garis sel kanser seperti:
- gastrik,
- serviks,
- kolorektal,
- hepatoselular,
- payudara.
Mekanisme yang dikaitkan termasuk induksi apoptosis dan pengaktifan laluan isyarat seperti PI3K/AKT, MAPK dan ROS.
Dapatan ini menarik, tetapi perlu difahami bahawa kajian terhadap garis sel belum membuktikan keberkesanan rawatan pada manusia.
Potensi neuroprotektif
Dokumen turut menyebut bahawa xanton manggis mempunyai potensi neuroprotektif.
Dalam model mencit, xanton manggis dilaporkan melindungi terhadap disfungsi asetilkolinesterase dan gangguan kognitif akibat pendedahan plumbum.
Ini menunjukkan potensi untuk penyelidikan lanjut berkaitan sistem saraf, tetapi bukti klinikal manusia masih terhad.
Potensi antidiabetik dan antiobesiti
Ekstrak manggis turut menunjukkan kesan hipoglisemik dan antiobesiti dalam kajian praklinikal.
Sekali lagi, dapatan ini belum cukup untuk menyatakan bahawa manggis boleh digunakan sebagai rawatan diabetes atau obesiti. Ia lebih tepat dilihat sebagai potensi biologi yang memerlukan pengesahan lanjut.
Potensi perlindungan jantung dan hati
Ekstrak buah manggis turut dikaitkan dengan kesan perlindungan terhadap:
- tisu kardiovaskular,
- hati.
Kesan ini menjadi sebahagian daripada spektrum luas aktiviti praklinikal yang dilaporkan untuk manggis.
Aktiviti antibakteria, antikulat dan antiviral
Selain antioksidan dan anti-inflamasi, dokumen menyatakan bahawa ekstrak manggis turut menunjukkan aktiviti:
- antibakteria,
- antikulat,
- antiviral.
Potensi ini berkait rapat dengan kepelbagaian xanton dan metabolit sekunder lain dalam perikarp.
Kegunaan tradisional kulit manggis
Dalam perubatan tradisional Asia Tenggara, perikarp manggis digunakan untuk keadaan seperti:
- sakit perut,
- cirit-birit,
- disentri,
- luka bernanah,
- ulser kronik.
Daun dan kulit pokok pula digunakan dalam salap untuk keadaan kulit seperti ekzema dan psoriasis.
Namun, penggunaan tradisional ini tidak sama dengan bukti keberkesanan klinikal moden.
Cuka manggis: satu aplikasi makanan yang menarik
Salah satu aplikasi yang menarik ialah penghasilan cuka daripada perikarp dan isi buah manggis.
Dokumen menyatakan bahawa cuka manggis menunjukkan kandungan fenolik dan aktiviti antioksidan yang lebih tinggi berbanding cuka epal komersial.
Ini menunjukkan potensi manggis bukan sahaja dalam bentuk buah segar, tetapi juga sebagai bahan untuk produk fermentasi dan makanan berfungsi.
Kulit manggis juga berguna dalam kejuruteraan
Penggunaan manggis tidak terhad kepada bidang makanan dan kesihatan.
Karbon teraktif yang dihasilkan daripada kulit manggis dilaporkan berkesan untuk menyingkirkan:
- pewarna industri,
- logam berat,
- CO?,
daripada air sisa atau sistem berkaitan.
Ini menunjukkan bahawa sisa kulit manggis boleh dimanfaatkan dalam bidang kejuruteraan alam sekitar.
Potensi pemulihan sisa kulit manggis
Oleh kerana kulit membentuk lebih daripada separuh berat buah dan kaya dengan xanton, terdapat potensi besar untuk konsep valorisasi sisa.
Antara kemungkinan yang boleh dikembangkan daripada perikarp ialah:
- ekstrak xanton,
- bahan antioksidan,
- cuka,
- bahan makanan berfungsi,
- bahan karbon teraktif.
Potensi ini disokong oleh kandungan bioaktif yang tinggi dalam bahagian kulit.
Cabaran utama: bukti klinikal masih terhad
Walaupun bukti praklinikal manggis agak meluas, dokumen menegaskan bahawa data klinikal manusia masih terhad.
Kajian lanjut diperlukan terhadap aspek:
- penyerapan,
- pengedaran,
- metabolisme,
- perkumuhan,
- ketoksikan.
Kesemua ini termasuk dalam kajian farmakokinetik dan ADMET.
Bioavailabiliti masih menjadi isu
Satu lagi cabaran ialah bioavailabiliti.
Walaupun sesuatu ekstrak mempunyai aktiviti biologi tinggi di makmal, tidak semua sebatian semestinya sampai ke tisu sasaran dalam tubuh manusia pada kepekatan yang sama.
Dokumen menyatakan bahawa bioavailabiliti dan standardisasi produk manggis masih menjadi cabaran utama.
Ekstrak mentah mungkin mempunyai kesan sinergi
Dokumen turut menyebut kemungkinan bahawa ekstrak mentah mempunyai potensi lebih tinggi disebabkan sinergi antara pelbagai xanton.
Namun, kenyataan ini masih memerlukan pengesahan lanjut.
Ini penting kerana aktiviti sesuatu ekstrak kadang-kadang tidak datang daripada satu sebatian tunggal sahaja, tetapi daripada interaksi pelbagai komponen.
Kaedah pengekstrakan sangat penting
Cara sesuatu bahan diekstrak boleh mengubah hasil akhir.
Dokumen menyatakan bahawa kaedah pengekstrakan secara langsung mempengaruhi:
- kestabilan xanton,
- jumlah sebatian yang dipulihkan,
- aktiviti biologi ekstrak.
Oleh itu, standardisasi teknik pengekstrakan sangat penting jika produk berasaskan manggis mahu dibangunkan secara konsisten.
Kesimpulan
Manggis (Garcinia mangostana) bukan sahaja dikenali kerana rasa buahnya, tetapi juga kerana kekayaan fitokimia terutama pada bahagian kulit.
Perikarp manggis mengandungi sekurang-kurangnya 70 jenis xanton, dengan ?-mangostin sebagai antara sebatian paling dominan dan paling banyak dikaji. Selain xanton, kulit manggis turut mengandungi antosianin, proantosianidin, flavonoid, tanin dan asid fenolik.
Kajian praklinikal menunjukkan potensi antioksidan, anti-inflamasi, antibakteria, antikulat, antiviral, antidiabetik, antiobesiti, neuroprotektif, kardio- dan hepatoprotektif serta antikanser.
Selain bidang kesihatan, kulit manggis juga mempunyai potensi untuk penghasilan cuka dan karbon teraktif.
Namun, bukti klinikal manusia masih terhad. Isu bioavailabiliti, keselamatan, standardisasi ekstrak dan farmakokinetik perlu ditangani sebelum manfaat terapeutik manggis boleh disahkan secara lebih kukuh.
Secara keseluruhannya, manggis boleh dianggap sebagai buah tropika bernilai tinggi dengan potensi besar dalam makanan berfungsi, nutraseutikal, farmaseutikal dan valorisasi sisa pertanian, terutama melalui pemanfaatan perikarp yang selama ini banyak dibuang.
Sumber Rujukan
Aizat, W., Ahmad-Hashim, F. H., & Jaafar, S. N. S. (2019). Valorization of mangosteen, “The Queen of Fruits,” and new advances in postharvest and in food and engineering applications: A review. Journal of Advanced Research, 20, 61–70.
Aizat, W., Jamil, I. N., Ahmad-Hashim, F. H., & Noor, N. (2019). Recent updates on metabolite composition and medicinal benefits of mangosteen plant. PeerJ, 7.
Albuquerque, B., et al. (2023). Insights into the Chemical Composition and In Vitro Bioactive Properties of Mangosteen (Garcinia mangostana L.) Pericarp. Foods, 12.
Anis, Y., et al. (2025). Therapeutic insights into Garcinia mangostana: Bioactivities, challenges, and future directions in drug discovery. Tropical Biomedicine, 42, 169–183.
Bi, C., Xu, H., Yu, J., Ding, Z., & Liu, Z. (2023). Botanical characteristics, chemical components, biological activity, and potential applications of mangosteen. PeerJ, 11.
Chan, Y.-B., et al. (2025). Review in green synthesis mechanisms, application, and future prospects for Garcinia mangostana L. (mangosteen)-derived nanoparticles. Nanotechnology Reviews, 14.
Kalick, L. S., et al. (2022). Mangosteen for malignancy prevention and intervention: Current evidence, molecular mechanisms, and future perspectives. Pharmacological Research.
Nauman, M., & Johnson, J. (2021). The purple mangosteen (Garcinia mangostana): Defining the anticancer potential of selected xanthones. Pharmacological Research, 175, 106032.
Obolskiy, D., Pischel, I., Siriwatanametanon, N., & Heinrich, M. (2009). Garcinia mangostana L.: a phytochemical and pharmacological review. Phytotherapy Research, 23.
Ovalle-Magallanes, B., Eugenio-Pérez, D., & Pedraza-Chaverri, J. (2017). Medicinal properties of mangosteen (Garcinia mangostana L.): A comprehensive update. Food and Chemical Toxicology, 109, 102–122.
Pedraza-Chaverri, J., Cárdenas-Rodríguez, N., Orozco-Ibarra, M., & Pérez-Rojas, J. M. (2008). Medicinal properties of mangosteen (Garcinia mangostana). Food and Chemical Toxicology, 46, 3227–3239.
Rizaldy, D., Hartati, R., Nadhifa, T., & Fidrianny, I. (2021). Chemical Compounds and Pharmacological Activities of Mangosteen (Garcinia mangostana L.)–Updated Review.
Suksamran, N., et al. (2022). Mangosteen vinegar from Garcinia mangostana: quality improvement and antioxidant properties. Heliyon, 8.
Wang, M.-H., Zhang, K., Gu, Q., Bi, X., & Wang, J. (2017). Pharmacology of mangostins and their derivatives: A comprehensive review. Chinese Journal of Natural Medicines, 15, 81–93.
Yan, M., Hou, W., Wang, H., Beyatli, A., Arshad, M. S., & Suleria, H. (2026). Phytochemicals and Bioactive Properties of Mangosteen (Garcinia mangostana L.): A Comprehensive Review. Food Bioscience.
Yuvanatemiya, V., et al. (2022). A Review of the Influence of Various Extraction Techniques and the Biological Effects of the Xanthones from Mangosteen (Garcinia mangostana L.) Pericarps. Molecules, 27.
Zamarudin, Z., Sani, M. S. B. A., Nordin, N., Amid, A., & Hashim, A. M. (2023). Mangosteen (Garcinia mangostana): Extraction, purification, bioactivities and toxicities. Halalsphere.
Keyword: manggis, Garcinia mangostana, ratu buah-buahan, kulit manggis, perikarp manggis, xanton, alpha-mangostin, gamma-mangostin, garcinone E, antosianin, proantosianidin, fitokimia, antioksidan, anti-inflamasi, antibakteria, antikanser, antidiabetik, antiobesiti, neuroprotektif, hepatoprotektif, kardioprotektif, cuka manggis, karbon teraktif, makanan berfungsi, nutraseutikal, bioavailabiliti, ekstrak manggis, valorisasi sisa
