Buah cermai (Phyllanthus acidus) ialah buah tropika yang cukup dikenali melalui rasa masam, tekstur berair dan warna kuning kehijauan apabila masak. Ia juga dikenali sebagai star gooseberry dan tergolong dalam keluarga Phyllanthaceae. Tanaman ini banyak ditemui di Asia Tenggara, India dan kawasan Caribbean. Selain dimakan atau digunakan secara tradisional, cermai kini semakin mendapat perhatian penyelidik kerana kandungan fitokimia dan potensi bioaktivitinya.
Nilai pemakanan buah cermai
Cermai mempunyai kandungan air yang sangat tinggi. Dokumen melaporkan kandungan lembapan sekitar 91.7%, manakala karbohidrat sekitar 6.4%. Kandungan vitamin C pula berada pada lingkungan 35.2–36.7 mg bagi setiap 100 g buah.
Buah ini turut membekalkan beberapa nutrien lain seperti:
| Komponen | Kandungan |
|---|---|
| Lembapan | 91.7% |
| Karbohidrat | 6.4% |
| Vitamin C | 35.2–36.7 mg/100 g |
| Beta-karotena | 1,815.51 µg/100 g |
| Kalium | 231 mg/100 g |
| Fosforus | 20.2 mg/100 g |
Kandungan vitamin C, beta-karotena dan mineral menjadikan cermai menarik bukan sahaja sebagai buah tradisional, tetapi juga sebagai sumber nutrien semula jadi.
Kaya dengan fitokimia
Analisis fitokimia menunjukkan bahawa ekstrak buah cermai mengandungi pelbagai kumpulan sebatian seperti:
- alkaloid,
- flavonoid,
- tanin,
- saponin, dan
- polifenol.
Analisis LC-MS pula mengenal pasti beberapa sebatian penting termasuk quercetin, rutin, myricitrin dan asid galik.
Sebelas jenis flavonoid turut berjaya diasingkan daripada buah P. acidus, termasuk derivatif quercetin, kaempferol dan myricetin. Selain itu, empat sebatian baharu — satu seskuiterpenoid, satu diterpenoid dan dua lignan — dilaporkan ditemui dalam buah ini.
Aktiviti antioksidan
Salah satu bioaktiviti utama cermai ialah sifat antioksidannya.
Ekstrak air buah menunjukkan nilai IC?? DPPH sebanyak 26.06 µg/mL, manakala beberapa aksesesi menunjukkan perencatan radikal DPPH sekitar 75–90%.
Aktiviti ini berkait dengan kandungan polifenol, flavonoid serta vitamin C yang terdapat dalam buah tersebut.
Antioksidan penting dari sudut penyelidikan kerana mampu bertindak terhadap radikal bebas dalam sistem biologi, walaupun kekuatan kesannya dalam tubuh manusia masih bergantung kepada faktor seperti penyerapan, metabolisme dan dos.
Potensi berkaitan kawalan glukosa
Beberapa flavonoid daripada buah cermai turut menunjukkan aktiviti menghalang enzim ?-glukosidase.
Tiga sebatian flavonoid yang dirujuk sebagai flavonoid 4, 6 dan 9 menghasilkan nilai IC?? sekitar 6.01–7.84 µM, berbanding acarbose sekitar 306.45 µM dalam sistem ujian tersebut.
Secara teori, perencatan ?-glukosidase boleh memperlahankan pemecahan karbohidrat kepada glukosa.
Namun, dapatan ini datang daripada ujian terhadap sebatian dan belum membuktikan bahawa pengambilan buah cermai memberikan kesan klinikal yang sama kepada pesakit diabetes.
Aktiviti hepatoprotektif dan antikanser
Ekstrak pulpa buah cermai turut dikaji terhadap sel EAC dan dilaporkan merencat sekitar 65.71% pertumbuhan sel dalam model yang digunakan. Kajian lain pula menunjukkan kesan perlindungan hati dalam model in vivo.
Walaupun istilah “antikanser” sering menarik perhatian, bukti seperti ini masih berada pada tahap eksperimen dan tidak bermaksud buah cermai boleh digunakan sebagai rawatan kanser.
Ia lebih tepat dilihat sebagai petunjuk bahawa terdapat sebatian dalam buah ini yang mungkin mempunyai potensi untuk kajian farmakologi lanjut.
Potensi perlindungan buah pinggang
Satu kajian menggunakan nanopartikel perak yang dihasilkan daripada jus buah cermai melaporkan pengurangan paras kreatinin dan urea, serta peningkatan aktiviti enzim antioksidan seperti:
- SOD,
- CAT, dan
- GSH.
Dapatan ini dikategorikan sebagai potensi nefroprotektif dalam kajian tersebut.
Namun, kesan ini melibatkan nanopartikel yang disintesis menggunakan bahan daripada buah cermai dan tidak boleh disamakan dengan pengambilan buah segar secara biasa.
Potensi terhadap fibrosis paru-paru
Ekstrak etanol buah pada dos 400 mg/kg turut dikaji dalam model fibrosis paru-paru.
Kajian tersebut melaporkan pengurangan malondialdehid atau MDA serta peningkatan aktiviti enzim antioksidan dalam tisu paru-paru.
Dapatan ini mencadangkan potensi antioksidan dan perlindungan tisu dalam model eksperimen, tetapi bukti pada manusia masih belum tersedia.
Potensi sebagai larvisida nyamuk
Salah satu aplikasi yang agak unik ialah penggunaan ekstrak cermai terhadap larva nyamuk.
Ekstrak buah pada kepekatan 0.9% dilaporkan menyebabkan 100% kematian larva instar pertama Culex quinquefasciatus dalam kajian yang dirujuk.
Penemuan ini menunjukkan bahawa cermai mungkin mempunyai potensi dalam pembangunan bahan biolarvisida berasaskan tumbuhan.
Namun, kajian lanjut tetap diperlukan untuk menentukan formulasi, keselamatan terhadap organisma bukan sasaran dan keberkesanan dalam keadaan lapangan.
Cermai dalam perubatan tradisional
Dalam perubatan tradisional, buah cermai digunakan untuk pelbagai tujuan.
Antara kegunaan yang disebut dalam dokumen ialah untuk keadaan seperti:
- keradangan,
- reumatik,
- asma,
- bronkitis,
- penyakit hati, dan
- diabetes.
Dalam sistem Ayurveda, buah ini turut dikenali sebagai “tonik hati”.
Walau bagaimanapun, penggunaan tradisional tidak semestinya mempunyai tahap bukti yang sama dengan rawatan yang telah disahkan melalui kajian klinikal.
Potensi dalam produk kosmetik
Selain makanan dan perubatan tradisional, cermai turut diteroka dalam bidang kosmetik.
Jus buah telah diformulasikan menjadi krim muka kerana mengandungi AHA atau Alpha Hydroxy Acids serta vitamin C, yang digunakan dalam formulasi sebagai agen pengelupasan dan pencerahan kulit.
Gabungan ekstrak cermai dengan mulberi pula menunjukkan potensi sebagai perencat enzim tirosinase, yang berkaitan dengan pembentukan pigmen melanin dan hiperpigmentasi.
Ini menunjukkan bahawa nilai buah cermai boleh diperluaskan daripada makanan kepada pembangunan produk penjagaan kulit.
Ada juga isu keselamatan
Walaupun mempunyai pelbagai potensi, dokumen turut memberikan beberapa peringatan penting.
Pokok cermai mengandungi dichapetalins, iaitu sebatian yang boleh memberi kesan buruk jika diambil pada dos tinggi. Oleh itu, kawalan dos menjadi penting apabila bahan tumbuhan ini digunakan dalam bentuk ekstrak atau produk pekat.
Analisis in silico terhadap enam sebatian cermai pula menunjukkan:
- penyerapan gastrousus yang lemah,
- tidak mudah melintasi sawar darah-otak, dan
- potensi nefrotoksisiti pada dos melebihi LD??.
Perkara ini menunjukkan bahawa “semula jadi” tidak semestinya bermaksud bebas risiko.
Kekurangan terbesar: belum ada kajian klinikal manusia
Satu batasan utama dalam penyelidikan cermai ialah kekurangan bukti klinikal.
Dokumen menyatakan bahawa tiada kajian klinikal manusia telah dijalankan bagi mengesahkan banyak kesan farmakologi yang dicadangkan. Kebanyakan eksperimen menggunakan dos yang tinggi, dan sesetengahnya tidak mempunyai kawalan positif atau pengenalpastian komponen aktif yang lengkap.
Oleh itu, walaupun dapatan makmal dan haiwan kelihatan menarik, tahap bukti masih belum mencukupi untuk mencadangkan cermai sebagai rawatan terapeutik.
Daripada buah tradisional kepada sumber bahan bioaktif
Apa yang menarik tentang cermai ialah buah ini menggabungkan beberapa ciri serentak:
- kaya vitamin C,
- mengandungi beta-karotena dan mineral,
- mempunyai flavonoid dan polifenol,
- menunjukkan aktiviti antioksidan,
- mempunyai potensi perencatan ?-glukosidase,
- berpotensi untuk aplikasi kosmetik, dan
- mungkin digunakan dalam pembangunan biolarvisida.
Namun, semua potensi ini masih memerlukan proses pengasingan sebatian aktif, pengesahan mekanisme, kajian keselamatan dan ujian klinikal yang lebih tersusun.
Kesimpulan
Buah cermai (Phyllanthus acidus) merupakan buah tropika yang mempunyai nilai lebih luas daripada sekadar rasa masamnya.
Buah ini mengandungi sekitar 35.2–36.7 mg vitamin C/100 g, beta-karotena, kalium dan fosforus. Ia juga kaya dengan sebatian fitokimia seperti flavonoid, polifenol, tanin, saponin, quercetin, rutin, myricitrin dan asid galik.
Kajian makmal dan haiwan menunjukkan pelbagai potensi termasuk aktiviti antioksidan, perencatan ?-glukosidase, perlindungan hati, perlindungan buah pinggang, aktiviti terhadap beberapa sel tumor dan kesan larvisida terhadap nyamuk.
Cermai juga mempunyai potensi dalam industri kosmetik melalui formulasi berasaskan AHA dan vitamin C.
Namun, dokumen menegaskan bahawa bukti klinikal pada manusia masih belum tersedia, dan beberapa komponen tumbuhan mungkin mempunyai kesan toksik pada dos tinggi. Oleh itu, buah cermai lebih tepat dilihat sebagai buah tradisional kaya nutrien dan fitokimia yang berpotensi untuk pembangunan makanan berfungsi, kosmetik dan produk bioaktif, bukannya sebagai rawatan perubatan yang telah terbukti.
Sumber Rujukan
Andrianto, D., Widianti, W., & Bintang, M. (2017). Antioxidant and Cytotoxic Activity of Phyllanthus acidus Fruit Extracts. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 58.
Banerjee, S., et al. (2022). Synthesis of silver nanoparticles from secondary metabolites of star gooseberry fruit (Phyllanthus acidus) and their nephroprotective efficiency. South African Journal of Botany.
Brooks, R., Goldson-Barnaby, A., & Bailey, D. (2020). Nutritional and Medicinal Properties of Phyllanthus Acidus L. (Jimbilin). International Journal of Fruit Science, 20, S1706–S1710.
Gope, A., & Rawani, A. (2022). Evaluation of mosquitocidal potency of leaves and fruits extracts of Phyllanthus acidus L. against filarial vector Culex quinquefasciatus Say. International Journal of Mosquito Research.
Hazarika, T. K., et al. (2025). Genetic diversity analysis of Phyllanthus acidus Skeels of north-east India: Insights from multivariate analysis. Scientific Reports, 15.
Hopipah, N. S., Putri, A. P., & Rusdi, B. (2025). Karakterisasi serta Skrinning Fitokimia dari Buah Cermai (Phyllanthus acidus). Bandung Conference Series: Pharmacy.
Indriatmoko, D., Suryani, N., Rudiana, T., & Kurniah, M. (2021). Formulation and physical evaluation of facial cream preparations from Ceremai fruit juice (Phyllanthus acidus (L.) Skeels). Pharmacy Education, 21, 87–92.
Mb, S., & Panjikkaran, S. T. (2025). Insights into the composition of star gooseberry (Phyllanthus acidus L.). International Journal of Agriculture and Nutrition.
Rajesham, V. V., Raghavendra, M., Ali, P. R., Reddy, G. S., & Rao, R. T. (2024). Protective effect of Phyllanthus acidus (L.) Skeel fruits on attenuation of bleomycin-induced pulmonary fibrosis. Journal of Applied Pharmaceutical Science.
Ramdani, H., Fakih, T. M., & Dhana, A. (2026). Analisis Profil ADMET Senyawa Tanaman Ceremai (Phyllanthus acidus) secara In-Silico. Bandung Conference Series: Pharmacy.
Shimu, A. S., et al. (2021). A comparative study of biological potentiality and EAC cell growth inhibition activity of Phyllanthus acidus (L.) fruit pulp and seed in Bangladesh. Saudi Journal of Biological Sciences, 28, 2014–2022.
Silalahi, M. (2024). Phyllanthus acidus (L.) Skeels: Pemanfaatan dan Bioaktivitasnya. Pro-Life.
Susanti, E., As, N., Ramadhan, M., Mardhiyah, M., & Noor, M. M. (2025). Potential Combination of Cermai (Phyllanthus acidus) and Mulberry (Morus alba) Fruit Extract as a Candidate for Tyrosinase Inhibitor. Al-Kauniyah: Jurnal Biologi.
Tan, S.-P., Tan, E. N.-Y., Lim, Q.-Y., & Nafiah, M. (2020). Phyllanthus acidus (L.) Skeels: A review of its traditional uses, phytochemistry, and pharmacological properties. Journal of Ethnopharmacology.
Xin, Y., Xu, J., Li, N., Yang, L.-Y., Zhu, H., & Zhang, Y. (2025). New Terpenoids and Lignans from Phyllanthus acidus Fruits with Antioxidant Activity. Foods, 14.
Xu, J., Xin, Y., Zhu, H.-T., Kong, Q.-H., Yang, W.-N., Wang, D., Yang, C.-R., & Zhang, Y.-J. (2022). Flavonoids from the fruits of Phyllanthus acidus (L.) Skeels with anti-?-glucosidase activity. Natural Product Research, 37, 1986–1992.
Keyword: buah cermai, cermai, Phyllanthus acidus, star gooseberry, khasiat cermai, nilai pemakanan cermai, vitamin C, beta-karotena, kalium, fitokimia, flavonoid, polifenol, quercetin, rutin, myricitrin, asid galik, antioksidan, ?-glukosidase, antidiabetes, hepatoprotektif, nefroprotektif, antikanser, larvisida nyamuk, kosmetik cermai, AHA, tirosinase, makanan berfungsi, buah tropika, keselamatan cermai
