Ubi keledek (Ipomoea batatas) merupakan tanaman makanan penting yang kaya dengan karbohidrat, vitamin, mineral dan sebatian fitokimia. Namun, nilai pemakanannya tidak seragam kerana kandungan nutrien boleh berubah dengan ketara mengikut jenis dan warna isi ubi.
Secara umum, ubi keledek boleh dianggap sebagai sumber tenaga berasaskan kanji, tetapi pada masa sama turut membekalkan serat, vitamin B kompleks, vitamin C, vitamin E, provitamin A serta pelbagai mineral.
Karbohidrat ialah komponen utama
Makronutrien terbesar dalam ubi keledek ialah karbohidrat.
Dokumen melaporkan bahawa kandungan kanji berada sekitar 22.6–69.7 g bagi setiap 100 g berat kering, manakala jumlah gula larut sekitar 10.3–40.0 g/100 g berat kering.
Julat yang agak luas ini menunjukkan bahawa varieti ubi keledek boleh mempunyai sifat pemakanan dan kegunaan yang sangat berbeza. Ada varieti yang lebih berkanji, manakala varieti lain mungkin lebih manis kerana kandungan gula larut yang lebih tinggi.
Kandungan serat juga agak tinggi
Serat makanan total dilaporkan berada antara 7.99 hingga 26.0 g/100 g berat kering.
Serat merupakan salah satu sebab ubi keledek sering dianggap sebagai sumber karbohidrat yang lebih kompleks berbanding makanan berkanji yang sangat ditapis.
Selain itu, protein kasar boleh berubah daripada sekitar 1% hingga 20% berat kering, manakala kandungan lemak umumnya rendah, iaitu sekitar 0.02–4%.
Vitamin dan mineral dalam ubi keledek
Ubi keledek membekalkan beberapa vitamin penting, antaranya:
- vitamin B kompleks,
- vitamin C,
- vitamin E,
- provitamin A dalam bentuk karotenoid.
Bagi mineral pula, dokumen menyatakan urutan kandungan daripada yang lebih tinggi kepada lebih rendah ialah:
kalium > kalsium > fosforus > natrium > magnesium > besi > mangan > zink > tembaga > selenium.
Kalium merupakan mineral yang paling menonjol berdasarkan perbandingan tersebut.
Warna isi menentukan nutrien utama
Salah satu bahagian paling menarik dalam dokumen ialah perbandingan ubi keledek berdasarkan warna isi.
Pada halaman pertama, jadual menunjukkan tiga kumpulan utama:
| Warna isi | Nutrien unggul |
|---|---|
| Putih | Kanji tinggi, gula lebih rendah |
| Oren | ?-karotena, vitamin A, serat |
| Ungu | Antosianin, asid kafeoilkuinik, polifenol |
Perbezaan ini menunjukkan bahawa warna isi bukan sekadar ciri visual, tetapi berkait rapat dengan kandungan fitokimia dan nilai pemakanan.
Ubi keledek oren kaya ?-karotena
Ubi keledek berisi oren sangat menonjol sebagai sumber ?-karotena, iaitu prekursor kepada vitamin A.
Dokumen menyatakan bahawa 100 g produk ubi keledek berisi oren boleh membekalkan sehingga 32.3% nilai harian vitamin A.
Ini menjadikan varieti oren sangat relevan dari sudut pemakanan, khususnya dalam konteks pengambilan vitamin A.
Ubi keledek ungu kaya antioksidan
Varieti berisi ungu pula mempunyai profil fitokimia yang berbeza.
Kandungan antosianin dan jumlah polifenol dalam ubi keledek ungu dilaporkan sekitar dua hingga lima kali lebih tinggi berbanding genotip lain.
Antosianin ialah pigmen yang memberikan warna ungu dan dikaitkan dengan aktiviti antioksidan.
Potensi aktiviti biologi
Dokumen menyatakan bahawa ubi keledek menunjukkan beberapa aktiviti dalam kajian in vitro dan in vivo, termasuk:
- antioksidan,
- antidiabetik,
- anti-radang,
- antikanser.
Namun, hasil tersebut tidak boleh terus dianggap sebagai bukti klinikal kukuh pada manusia.
Bukti daripada kajian manusia
Dokumen turut merujuk beberapa intervensi manusia.
Pengambilan ubi keledek dikaitkan dengan peningkatan:
- status vitamin A,
- glukosa darah,
- tekanan darah,
- penyerapan besi.
Walau bagaimanapun, dokumen sendiri menegaskan bahawa bukti keseluruhan masih terhad dan kajian terkawal jangka panjang masih diperlukan.
Indeks glisemik ubi keledek rebus mungkin tinggi
Satu perkara yang menarik ialah indeks glisemik atau GI.
Dokumen menyatakan bahawa ubi keledek rebus mempunyai GI sekitar 86–119, yang dikategorikan tinggi dalam sumber yang dirujuk.
Namun, apabila mengambil kira saiz hidangan sebenar, beban glisemik boleh menjadi sederhana atau rendah.
Ini penting kerana GI dan beban glisemik bukan perkara yang sama. GI melihat tindak balas glukosa terhadap makanan tertentu, manakala beban glisemik turut mengambil kira jumlah karbohidrat sebenar dalam hidangan.
Daun ubi keledek juga bernilai pemakanan
Nilai pemakanan tanaman ini tidak terhad kepada ubi.
Dokumen menyatakan bahawa daun ubi keledek kaya dengan:
- protein,
- serat,
- besi,
- polifenol.
Daun juga dianggap sesuai digunakan sebagai sayuran untuk membantu mengurangkan masalah malnutrisi.
Ini menjadikan ubi keledek sebuah tanaman yang hampir keseluruhan bahagian pentingnya boleh dimanfaatkan.
Antinutrien juga wujud
Walaupun mempunyai banyak nutrien, ubi keledek turut mengandungi beberapa antinutrien.
Antaranya ialah:
- asid fitik,
- tanin,
- oksalat.
Dokumen menyatakan bahawa kandungan ini biasanya berada pada tahap rendah hingga sederhana, tetapi lebih tinggi dalam kulit berbanding isi.
Ini menunjukkan bahawa nilai pemakanan perlu dilihat secara menyeluruh, bukan hanya berdasarkan vitamin dan mineral sahaja.
Pemprosesan boleh mengubah antioksidan
Cara ubi keledek diproses juga boleh mengubah kandungan fitokimianya.
Dokumen menyatakan bahawa proses ekstrusi boleh mengurangkan kandungan polifenol total dan kapasiti antioksidan, walaupun aktiviti antioksidan masih kekal selepas pemprosesan.
Ini menunjukkan bahawa kaedah pemprosesan makanan boleh memberi kesan terhadap nilai fungsional ubi keledek.
Ubi putih, oren dan ungu mempunyai fungsi pemakanan berbeza
Secara ringkas:
Ubi keledek putih lebih sesuai dilihat sebagai sumber kanji.
Ubi keledek oren lebih menonjol sebagai sumber ?-karotena dan vitamin A.
Ubi keledek ungu lebih kaya dengan antosianin dan polifenol.
Perbezaan ini juga ditunjukkan dengan jelas dalam rajah pada halaman pertama dokumen.
Oleh itu, tidak semestinya ada satu warna ubi yang “paling baik” untuk semua tujuan. Pilihan bergantung kepada nutrien yang ingin diberikan penekanan.
Kesimpulan
Ubi keledek (Ipomoea batatas) merupakan sumber makanan yang mempunyai profil nutrien sangat pelbagai.
Ia membekalkan kanji, gula larut, serat, protein, vitamin B kompleks, vitamin C, vitamin E, provitamin A serta mineral seperti kalium, kalsium dan fosforus.
Nilai pemakanannya sangat bergantung kepada warna isi. Varieti berisi oren unggul dari segi ?-karotena dan vitamin A, manakala varieti ungu mempunyai kandungan antosianin dan polifenol lebih tinggi. Varieti putih pula lebih menonjol sebagai sumber kanji.
Pada masa yang sama, indeks glisemik ubi keledek rebus boleh tinggi, tetapi beban glisemiknya boleh lebih rendah apabila saiz hidangan sebenar diambil kira. Daunnya juga kaya dengan protein, serat, besi dan polifenol.
Secara keseluruhannya, dokumen merumuskan bahawa ubi keledek menyediakan nutrien pelbagai fungsi yang berbeza mengikut varieti, tetapi bukti klinikal mengenai manfaat kesihatannya masih memerlukan pengukuhan melalui kajian manusia jangka panjang.
Sumber Rujukan
Alam, M. K. (2021). A comprehensive review of sweet potato (Ipomoea batatas [L.] Lam): Revisiting the associated health benefits. Trends in Food Science and Technology, 115, 512–529.
Antia, B., Akpan, E. J., Okon, P. A., & Umoren, I. U. (2006). Nutritive and Anti-Nutritive Evaluation of Sweet Potatoes (Ipomoea batatas) Leaves. Pakistan Journal of Nutrition, 5, 166–168.
Escobar-Puentes, A. A., et al. (2022). Sweet Potato (Ipomoea batatas L.) Phenotypes: From Agroindustry to Health Effects. Foods, 11.
Etim, O. E., et al. (2024). Comparative study on the nutrients and anti-nutrients composition of the peels and flesh of sweet potato (Ipomoea batatas L.). World Journal of Applied Science & Technology.
Galvao, A., Nicoletto, C., Zanin, G., Vargas, P., & Sambo, P. (2021). Nutraceutical Content and Daily Value Contribution of Sweet Potato Accessions for the European Market. Horticulturae.
García-Martínez, R. M., Rodiles-López, J. O., & Martínez-Flores, H. (2024). Nutritional Value and Antioxidant Capacity of Mexican Varieties of Sweet Potato (Ipomoea batatas L.) and Physicochemical and Sensory Properties of Extrudates. Polish Journal of Food and Nutrition Sciences.
Ishida, H., Suzuno, H., Sugiyama, N., Innami, S., Tadokoro, T., & Maekawa, A. (2000). Nutritive evaluation on chemical components of leaves, stalks and stems of sweet potatoes. Food Chemistry, 68, 359–367.
Laveriano-Santos, E., et al. (2022). Sweet Potato Is Not Simply an Abundant Food Crop: A Comprehensive Review of Its Phytochemical Constituents, Biological Activities, and the Effects of Processing. Antioxidants, 11.
Li, X.-Y., et al. (2024). Comparison of Nutrients and Antioxidant Activities in Sweet Potatoes. Journal of Food Biochemistry.
Neela, S., & Fanta, S. (2019). Review on nutritional composition of orange-fleshed sweet potato and its role in management of vitamin A deficiency. Food Science & Nutrition, 7, 1920–1945.
Qin, Y., Naumovski, N., Ranadheera, C., & D’Cunha, N. (2022). Nutrition-related health outcomes of sweet potato (Ipomoea batatas) consumption: A systematic review. Food Bioscience.
Sun, H., Mu, T., Xi, L., Zhang, M., & Chen, J. (2014). Sweet potato (Ipomoea batatas L.) leaves as nutritional and functional foods. Food Chemistry, 156, 380–389.
Waidyarathna, G., Ekanayake, S., & Chandrasekara, A. (2021). Comparative analysis of nutrient composition and glycaemic indices of nine sweet potatoes (Ipomoea batatas) varieties. International Journal of Biological and Chemical Sciences.
Wang, S., Nie, S., & Zhu, F. (2016). Chemical constituents and health effects of sweet potato. Food Research International, 89, 90–116.
Zhao, S., et al. (2024). Comparative Analysis of Nutrients, Phytochemicals, and Minerals in Colored Sweet Potato (Ipomoea batatas L.) Roots. Foods, 13.
Keyword: ubi keledek, Ipomoea batatas, nilai pemakanan ubi keledek, nutrisi ubi keledek, ubi keledek putih, ubi keledek oren, ubi keledek ungu, kanji, serat makanan, beta-karotena, vitamin A, antosianin, polifenol, kalium, kalsium, fosforus, vitamin C, vitamin E, indeks glisemik, beban glisemik, antioksidan, daun ubi keledek, antinutrien, asid fitik, oksalat, fitokimia ubi keledek
