Di pasar tani, kita boleh menemui ubi keledek dengan pelbagai warna isi: oren terang, ungu pekat, putih dan kuning. Ramai yang memilih berdasarkan rasa, tetapi tahukah anda bahawa warna isi mencerminkan kandungan nutrien yang berbeza? Artikel ini membandingkan keempat-empat jenis ubi keledek berdasarkan kajian saintifik.
Warna sebagai Petunjuk Nutrien
Warna isi ubi keledek berbeza-beza daripada putih, kuning, ungu hingga oren, dan kajian melaporkan hubungan antara warna isi dengan kandungan nutrien dan penerimaan deria [1]. Ubi keledek berwarna seperti kuning, oren dan ungu mengandungi pelbagai sebatian bioaktif seperti polifenol, karotenoid dan antosianin [2].
Kajian Perbandingan Besar: 86 Aksesi
Kajian paling komprehensif menganalisis 86 aksesi ubi keledek berisi putih, kuning, oren dan ungu, dan mengenal pasti 34 komponen [3]:
| Jenis | Ciri utama |
|---|---|
| Putih | Kanji tinggi (50.4 g/100 g berat kering); gula larut rendah |
| Oren | Gula larut (26.5 g), serat (17.9 g) dan beta-karotena (61.4 mg/100 g) tinggi; protein dan kanji rendah |
| Ungu | Fitokimia tinggi, terutamanya asid kafeoilkuinik (8.17 g/kg) dan antosianin (904 mg/kg) |
Kajian yang sama mendapati kanji berkorelasi negatif dengan gula larut dan serat, manakala asid kafeoilkuinik dan antosianin berkorelasi positif dengan kuat [3].
Ubi Keledek Oren: Raja Beta-Karotena
Ubi keledek berisi oren merupakan sumber beta-karotena yang unggul, manakala varieti berisi putih hampir tidak mengandungi beta-karotena [4].
Kebanyakan varieti ubi keledek oren mengandungi 3,000 hingga 16,000 µg beta-karotena bagi setiap 100 g, menyumbang 250 hingga 1,300 µg Setara Aktiviti Retinol (RAE) [5].
Kajian diet berasaskan ubi keledek di Nigeria mendapati diet ubi keledek oren mempunyai protein, lemak, serat dan vitamin A, D, C dan B6 tertinggi, serta jumlah asid amino tertinggi (93.35 g/100 g) [6].
Ubi Keledek Ungu: Kaya Antosianin
Ubi keledek berisi ungu mempunyai tahap antosianin yang sangat baik [4]. Kajian ubi keledek ungu mendapati isi dan daunnya juga tinggi sebatian fenolik dan karotenoid seperti lutein dan beta-karotena [7].
Antosianin ubi keledek ungu kebanyakannya jenis sianidin atau peonidin [7]. Antosianin ini tahan haba dan stabil terhadap sinaran ultraungu, menjadikannya berpotensi untuk kegunaan dalam makanan, kosmetik dan farmaseutikal [8].
Kajian kultivar Ayamurasaki dari Jepun mendapati antosianin ubi keledek ungu mempunyai aktiviti pemerangkapan radikal yang lebih kuat berbanding antosianin daripada kubis merah, kulit anggur, elderberi atau jagung ungu [9].
Ubi Keledek Putih: Sumber Tenaga dan Kajian Diabetes
Ubi keledek putih mengandungi kanji yang tinggi [3]. Dalam kajian diet di Nigeria, diet ubi keledek kulit putih isi putih mempunyai kandungan kanji tertinggi [6].
Walaupun kurang beta-karotena, ubi keledek berkulit putih menjadi asas kepada ekstrak Caiapo yang dikaji untuk diabetes, seperti yang akan dibincangkan dalam artikel kelima siri ini [10].
Ubi Keledek Kuning
Ubi keledek berisi kuning kurang dikaji berbanding varieti lain [11]. Ulasan menyatakan ubi keledek ungu dan kuning sama-sama menawarkan manfaat antioksidan, anti-radang, antikanser dan perlindungan saraf dalam kajian [11].
Cabaran: Warna Mudah Pudar
Satu cabaran menggunakan ubi keledek ungu dan kuning ialah kecenderungannya untuk teroksida dan pudar warna dengan cepat semasa pemprosesan dan penyimpanan. Kaedah seperti ko-pigmentasi dan pengkapsulan sedang dikaji untuk mengatasinya [11].
Ringkasan Perbandingan
| Ciri | Oren | Ungu | Putih |
|---|---|---|---|
| Beta-karotena | Sangat tinggi | Sederhana (dalam sesetengah varieti) | Hampir tiada |
| Antosianin | Rendah | Sangat tinggi | Tiada |
| Kanji | Lebih rendah | Sederhana | Tinggi |
| Serat | Tinggi | Sederhana | Sederhana |
| Kegunaan utama | Pencegahan kekurangan vitamin A | Antioksidan | Sumber tenaga |
Sumber: [3][4]
Panduan Memilih
1. Untuk vitamin A, pilih ubi keledek oren, terutamanya untuk kanak-kanak.
2. Untuk antioksidan, pilih ubi keledek ungu.
3. Pelbagaikan warna dalam diet mingguan untuk mendapatkan manfaat yang berbeza.
4. Makan bersama sedikit lemak seperti santan atau minyak, kerana beta-karotena larut lemak.
5. Jangan buang kulit jika dibasuh bersih, kerana kulit juga mengandungi sebatian bioaktif [7].
Kesan Memasak terhadap Setiap Jenis
Cara memasak mempengaruhi nutrien dalam semua jenis ubi keledek. Kajian mendapati mengukus meminimumkan kehilangan vitamin C berbanding kaedah lain [12]. Memasak juga mengurangkan kanji dan meningkatkan gula penurun, terutamanya maltosa, sebab itu ubi keledek terasa lebih manis selepas dimasak [13].
Dari segi hasil tanaman, ujian di Afrika mendapati varieti berisi oren menghasilkan sekurang-kurangnya dua kali ganda hasil varieti berisi putih yang dibandingkan [14]. Ini memberi petani alasan tambahan untuk menanam varieti oren.
Pendek kata, setiap warna mempunyai kelebihan tersendiri, dan mempelbagaikan jenis yang dimakan ialah pendekatan paling bijak.
Kesimpulan
Warna isi ubi keledek mencerminkan profil nutrien yang berbeza. Ubi keledek oren kaya beta-karotena dan serat, ubi keledek ungu kaya antosianin dan asid kafeoilkuinik, manakala ubi keledek putih tinggi kanji. Tiada satu warna yang terbaik untuk semua tujuan; mempelbagaikan jenis ubi keledek dalam diet ialah cara terbaik untuk mendapatkan manfaat menyeluruh.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat pemakanan. Pesakit diabetes perlu mengawal saiz hidangan semua jenis ubi keledek.
Rujukan
[1] S. Neela et al. (2019). Review on nutritional composition of orange?fleshed sweet potato and its role in management of vitamin A deficiency. Food Science & Nutrition. DOI: 10.1002/fsn3.1063.
[2] Shahidul Islam (2024). Sweetpotatoes [Ipomoea batatas (L.) lam]: the super food of the Next Century? An intensive review on their potential as a sustainable and versatile food source for future generations. CyTA – Journal of Food. DOI: 10.1080/19476337.2024.2397553.
[3] Shan Zhao et al. (2024). Comparative Analysis of Nutrients, Phytochemicals, and Minerals in Colored Sweet Potato (Ipomoea batatas L.) Roots. Foods. DOI: 10.3390/foods13223636.
[4] M. K. Alam (2021). A comprehensive review of sweet potato (Ipomoea batatas [L.] Lam): Revisiting the associated health benefits. Trends in Food Science and Technology. DOI: 10.1016/j.tifs.2021.07.001.
[5] F. Gurmu et al. (2014). The potential of orange-fleshed sweet potato to prevent vitamin A deficiency in Africa. International journal for vitamin and nutrition research. Internationale Zeitschrift fur Vitamin- und Ernahrungsforschung. Journal international de vitaminologie et de nutrition. DOI: 10.1024/0300-9831/a000194.
[6] S. Akomolafe (2025). Nutritional composition of three varieties of sweet potato (Ipomea batata L.) based diet commonly consumed in Nigeria: a comparative study. Food Chemistry Advances. DOI: 10.1016/j.focha.2025.101067.
[7] Jhazmin Quizhpe et al. (2024). Proximate Composition, Health Benefits, and Food Applications in Bakery Products of Purple-Fleshed Sweet Potato (Ipomoea batatas L.) and Its By-Products: A Comprehensive Review. Antioxidants. DOI: 10.3390/antiox13080954.
[8] Chao Tang et al. (2023). Recent advances on the biological activities of purple sweet potato anthocyanins. Food Bioscience. DOI: 10.1016/j.fbio.2023.102670.
[9] M. Kano et al. (2005). Antioxidative Activity of Anthocyanins from Purple Sweet Potato, Ipomoera batatas Cultivar Ayamurasaki. Bioscience, Biotechnology, and Biochemistry. DOI: 10.1271/bbb.69.979.
[10] B. Ludvik et al. (2004). Efficacy of Ipomoea batatas (Caiapo) on diabetes control in type 2 diabetic subjects treated with diet. Diabetes care. DOI: 10.2337/diacare.27.2.436.
[11] N. M. A. Ivane et al. (2024). Harnessing the health benefits of purple and yellow-fleshed sweet potatoes: Phytochemical composition, stabilization methods, and industrial utilization- A review. Food Chemistry: X. DOI: 10.1016/j.fochx.2024.101462.
[12] Parag Dhaduk et al. (2022). Comparative Study between Nutritional Compositions of Processed White and Yellow Flesh Sweet Potato. Journal of Culinary Science & Technology. DOI: 10.1080/15428052.2022.2074330.
[13] Shuying Wei et al. (2017). Effects of cooking methods on starch and sugar composition of sweetpotato storage roots. PLoS ONE. DOI: 10.1371/journal.pone.0182604.
[14] V. Hagenimana et al. (2001). Enhancing Vitamin A Intake in Young Children in Western Kenya: Orange-Fleshed Sweet Potatoes and Women Farmers Can Serve as Key Entry Points. Food and Nutrition Bulletin. DOI: 10.1177/156482650102200407.
