Ubi kayu (Manihot esculenta) merupakan tanaman akar penting yang terkenal sebagai sumber tenaga kerana kandungan karbohidratnya yang tinggi. Berdasarkan dokumen ini, kandungan karbohidrat ubi kayu berada sekitar 75–87% daripada berat kering, manakala kandungan protein dan lemaknya jauh lebih rendah.
Dari sudut pemakanan, ubi kayu mempunyai beberapa kelebihan tersendiri, khususnya sebagai sumber tenaga dan kalsium. Namun, jika dibandingkan dengan ubi keledek, profil mineral dan aktiviti antioksidannya lebih terhad.
Karbohidrat ialah nutrien utama ubi kayu
Komponen paling dominan dalam ubi kayu ialah karbohidrat.
Dokumen melaporkan kandungan sekitar 75.07–87.04% berat kering, menjadikannya sumber tenaga utama dalam diet.
Ciri ini menjelaskan mengapa ubi kayu banyak digunakan sebagai makanan ruji di kawasan tropika. Dari perspektif pemakanan, kekuatan utama ubi kayu memang terletak pada kemampuannya membekalkan tenaga melalui kandungan karbohidrat yang tinggi.
Kandungan protein sangat rendah
Berbeza dengan karbohidratnya yang tinggi, kandungan protein ubi kayu dalam kajian yang dirujuk adalah sangat rendah.
Dokumen menyatakan bahawa protein dilaporkan sifar dalam bahan yang dianalisis, sementara kandungan lemak hanya sekitar 0.83–2.2%.
Ini menunjukkan bahawa ubi kayu tidak seharusnya dilihat sebagai sumber protein utama.
Dalam pemakanan harian, makanan berasaskan ubi kayu perlu digabungkan dengan sumber protein lain untuk menghasilkan diet yang lebih seimbang.
Bagaimana dengan kandungan mineral?
Ubi kayu turut mengandungi mineral, tetapi profilnya berbeza daripada ubi keledek.
Dokumen menyatakan bahawa ubi kayu mempunyai kalsium yang lebih tinggi, tetapi kandungan:
- kalium,
- natrium,
- zat besi,
- magnesium
lebih rendah berbanding ubi keledek.
Ini menunjukkan bahawa walaupun kedua-duanya merupakan tanaman berubi, komposisi mineralnya tidak semestinya sama.
Perbandingan ubi kayu dan ubi keledek
Jadual pada halaman pertama dokumen memperlihatkan beberapa perbezaan utama antara ubi kayu dan ubi keledek:
| Parameter | Ubi kayu | Ubi keledek |
|---|---|---|
| Karbohidrat | 75.07–87.04% | Hampir setara |
| Kalsium | Lebih tinggi | Lebih rendah |
| Kalium, besi, magnesium | Lebih rendah | Lebih tinggi |
| Aktiviti antioksidan DPPH | Lebih rendah | Lebih tinggi |
Perbandingan ini menunjukkan bahawa ubi kayu lebih menonjol sebagai makanan berkanji, manakala ubi keledek mempunyai beberapa kelebihan tambahan dari sudut mikronutrien dan antioksidan.
Ubi kayu juga mengandungi fitokimia
Walaupun aktiviti antioksidannya lebih rendah berbanding ubi keledek, ubi kayu tetap mengandungi beberapa komponen fitokimia.
Dokumen menyatakan bahawa ubi kayu mempunyai jumlah fenolik total dan karotenoid yang lebih tinggi berbanding ubi keledek dalam kajian yang dirujuk.
Namun, ubi keledek mempunyai kandungan flavonoid dan antosianin yang lebih tinggi.
Ini menunjukkan bahawa istilah “lebih tinggi antioksidan” tidak semestinya bermaksud semua jenis sebatian bioaktif juga lebih tinggi.
Aktiviti antioksidan lebih rendah berbanding ubi keledek
Dalam ujian DPPH yang dirujuk, ubi keledek merah dan ungu menunjukkan aktiviti antioksidan yang sangat tinggi, iaitu sekitar 87.62–87.93% penghambatan.
Ubi kayu pula menunjukkan aktiviti yang lebih rendah.
Oleh itu, jika perbandingan dibuat khusus dari sudut kapasiti antioksidan, varieti ubi keledek berwarna mempunyai kelebihan yang lebih jelas.
Ubi kayu dalam produk komposit
Dokumen turut membincangkan penggunaan ubi kayu dalam produk campuran bersama ubi keledek dan ubi gembili.
Dalam produk ubi tumbuk komposit tersebut, kandungan dilaporkan sekitar:
- protein kasar: 1.36 g/100 g
- lemak: 0.13 g/100 g
- serat: 1.34 g/100 g
- B-karotena: 1091.60 mg/100 g
Kandungan ini lebih tinggi bagi beberapa parameter berbanding ubi gembili 100% yang digunakan sebagai kawalan dalam kajian tersebut.
Ini menunjukkan bahawa pencampuran beberapa jenis ubi boleh menghasilkan profil nutrien yang lebih pelbagai.
Bagaimana dengan saponin, oksalat dan sianida?
Dalam kajian produk komposit yang dirujuk, kandungan saponin, oksalat dan sianida dilaporkan berada dalam had yang selamat untuk penggunaan manusia.
Namun, maklumat ini merujuk kepada produk komposit tertentu yang telah dikaji, dan tidak bermaksud semua produk ubi kayu secara automatik mempunyai kandungan sianida yang sama.
Vitamin C dalam ubi kayu
Satu dapatan menarik dalam dokumen ialah perbandingan vitamin.
Ubi kayu dilaporkan mempunyai kandungan vitamin C yang lebih tinggi berbanding ubi keledek, manakala kandungan beberapa vitamin B seperti:
- tiamina,
- riboflavina,
- niasin
adalah setanding.
Ini menunjukkan bahawa walaupun ubi kayu biasanya dianggap makanan berkanji, ia masih mempunyai beberapa mikronutrien yang penting.
Tetapi provitamin A lebih rendah
Kelebihan ubi keledek paling jelas apabila membandingkan kandungan provitamin A.
Dokumen menyatakan bahawa ubi keledek mempunyai kandungan ?-karotena dan vitamin A yang jauh lebih tinggi berbanding ubi kayu dan beberapa tanaman akar lain.
Oleh itu, ubi keledek berisi oren mempunyai kelebihan dari sudut vitamin A yang tidak begitu menonjol pada ubi kayu.
Fosforus dan kalium juga lebih rendah
Dalam perbandingan dengan ubi keledek, kentang dan ubi gembili, ubi kayu mempunyai kandungan fosforus dan kalium yang lebih rendah daripada ubi keledek.
Sebaliknya, kandungan natrium dan kalsium ubi kayu dilaporkan lebih tinggi berbanding beberapa tanaman akar lain.
Perbezaan ini memperlihatkan bahawa setiap tanaman berubi mempunyai kekuatan nutrien tersendiri.
Adakah ubi kayu makanan yang padat nutrien?
Berdasarkan dokumen ini, ubi kayu lebih tepat dianggap sebagai makanan padat tenaga berbanding makanan yang sangat padat mikronutrien.
Kekuatan utamanya ialah kandungan karbohidrat yang tinggi dan kandungan kalsium yang baik.
Namun, kandungan protein, beberapa mineral dan aktiviti antioksidannya lebih terhad berbanding ubi keledek.
Oleh itu, dari sudut pemakanan, ubi kayu lebih baik digunakan sebagai sebahagian daripada diet yang turut mengandungi sumber protein, sayur-sayuran dan makanan kaya mikronutrien.
Ubi kayu dan ubi keledek: bukan soal mana lebih baik
Perbandingan dalam dokumen menunjukkan bahawa kedua-duanya mempunyai kelebihan berbeza.
Ubi kayu
- sangat tinggi karbohidrat,
- sumber tenaga utama,
- kalsium relatif lebih tinggi,
- vitamin C lebih tinggi dalam perbandingan tertentu.
Ubi keledek
- lebih tinggi kalium, zat besi dan magnesium,
- lebih tinggi B-karotena dan vitamin A,
- aktiviti antioksidan lebih tinggi khususnya varieti merah dan ungu.
Jadi, keduanya boleh saling melengkapi dari sudut pemakanan.
Kesimpulan
Ubi kayu (Manihot esculenta) merupakan tanaman berubi yang sangat kaya dengan karbohidrat, dengan kandungan sekitar 75.07–87.04% berat kering. Oleh sebab itu, fungsi pemakanan utamanya ialah sebagai sumber tenaga.
Namun, kandungan protein dan lemaknya agak rendah. Dari segi mineral, ubi kayu mempunyai kandungan kalsium yang baik tetapi lebih rendah dalam kalium, zat besi dan magnesium berbanding ubi keledek.
Ubi kayu turut mengandungi komponen fenolik dan karotenoid, tetapi aktiviti antioksidannya lebih rendah berbanding ubi keledek merah dan ungu. Dalam aspek vitamin pula, ubi kayu dilaporkan mempunyai vitamin C yang lebih tinggi, tetapi jauh lebih rendah dalam ?-karotena dan vitamin A.
Secara keseluruhannya, dokumen merumuskan bahawa ubi kayu ialah sumber utama karbohidrat dan tenaga dengan kandungan kalsium yang baik, tetapi mempunyai profil protein, mineral dan antioksidan yang lebih terhad berbanding ubi keledek.
Sumber Rujukan
Ariyo, O., Balogun, B., Atojoko, M., & Ogundare, M. T. (2022). Nutritional, antinutritional and sensory properties of composite pounded tubers from yam (Dioscorea esculenta), cassava (Manihot esculata) and sweet potato (Ipomoea batatas). Bayero Journal of Pure and Applied Sciences.
Dusuki, N., Bakar, M., Bakar, F., Ismail, N. A., & Azman, M. (2019). Proximate composition and antioxidant potential of selected tubers peel. Food Research.
Otálora, A., García-Quintero, A., Mera-Erazo, J., Lerma, T., Palencia, M., & Mercado, T. (2023). Sweet potato, batata or camote (Ipomoea batatas): An overview about its crop, economic aspects and nutritional relevance. Journal of Science with Technological Applications.
Keyword: ubi kayu, Manihot esculenta, nilai pemakanan ubi kayu, nutrisi ubi kayu, karbohidrat ubi kayu, kanji ubi kayu, kalsium, vitamin C, kalium, magnesium, zat besi, protein ubi kayu, lemak ubi kayu, fitokimia ubi kayu, fenolik, karotenoid, antioksidan, DPPH, ubi keledek, perbandingan ubi kayu dan ubi keledek, beta-karotena, vitamin A, tanaman akar, sumber tenaga, makanan berkanji
