Cermai (Phyllanthus acidus), atau dikenali sebagai star gooseberry, ialah tumbuhan tropika yang menghasilkan buah kecil berwarna kuning kehijauan dengan rasa masam. Selain dimakan segar atau diproses, bahagian pokok seperti buah, daun dan akar turut digunakan dalam perubatan tradisional.
Berdasarkan dokumen yang diberikan, cermai mengandungi pelbagai sebatian fitokimia seperti triterpena, diterpena, seskuiterpena, glikosida, flavonoid, tanin dan saponin. Sebatian tersebut dikaitkan dengan potensi anti-inflamasi, antidiabetik, hepatoprotektif, antimikrob dan imunomodulasi. Namun, kebanyakan bukti masih berasal daripada kajian makmal dan haiwan, manakala kajian klinikal manusia belum mencukupi untuk mengesahkan penggunaannya sebagai rawatan penyakit.
Cermai sebagai tumbuhan makanan dan perubatan tradisional
Cermai merupakan tumbuhan yang mempunyai dua nilai utama, iaitu sebagai sumber makanan dan sebagai bahan perubatan tradisional. Buahnya boleh dimakan, manakala bahagian lain pokok digunakan secara tradisional untuk menangani keadaan seperti:
- Keradangan;
- Asma;
- Diabetes; dan
- Gangguan hati.
Penggunaan tradisional tersebut telah mendorong penyelidikan terhadap kandungan fitokimia dan aktiviti biologinya. Walau bagaimanapun, penggunaan tradisional tidak semestinya membuktikan keberkesanan klinikal kerana dos, kaedah penyediaan dan keselamatan mungkin berbeza.
Sebatian bioaktif dalam cermai
Kajian fitokimia yang dirangkumkan dalam dokumen mengenal pasti beberapa kumpulan sebatian penting:
- Triterpena;
- Diterpena;
- Seskuiterpena;
- Glikosida;
- Flavonoid;
- Tanin; dan
- Saponin.
Buah cermai turut mengandungi sebatian seperti:
- Kuersetin;
- Rutin;
- Myricitrin; dan
- Asid galik.
Sebatian fenolik dan flavonoid sering dikaitkan dengan aktiviti antioksidan kerana berupaya memerangkap radikal bebas atau mempengaruhi tindak balas keradangan.
Aktiviti anti-inflamasi
Ekstrak daun cermai menunjukkan potensi anti-inflamasi dalam kajian makmal. Aktiviti tersebut dikaitkan dengan keupayaan ekstrak menghalang pengeluaran beberapa bahan yang terlibat dalam proses keradangan, termasuk:
- Oksida nitrik atau NO;
- Prostaglandin E? atau PGE?;
- Interleukin-1 beta atau IL-1?;
- Interleukin-6 atau IL-6; dan
- Faktor nekrosis tumor alfa atau TNF-?.
Pengurangan bahan-bahan ini menunjukkan bahawa ekstrak daun cermai berpotensi mempengaruhi laluan keradangan. Namun, dapatan tersebut datang daripada sistem eksperimen dan belum mengesahkan keberkesanan rawatan pada manusia.
Peranan kuersetin dan kaempferol
Kesan anti-inflamasi cermai sebahagiannya dikaitkan dengan flavonoid seperti kuersetin dan kaempferol.
Dokumen menyatakan bahawa sebatian ini boleh menghalang pergerakan ion kalsium atau Ca²?, seterusnya mengurangkan:
- Degranulasi sel mast; dan
- Pelepasan histamin.
Sel mast dan histamin memainkan peranan dalam tindak balas alergi serta keradangan. Oleh sebab itu, mekanisme ini dikaitkan dengan potensi penggunaan cermai dalam keadaan yang melibatkan reaksi keradangan atau alergi.
Potensi imunomodulasi
Ekstrak etanol daun cermai turut menunjukkan kesan imunomodulasi dalam kajian haiwan.
Antara perubahan yang dilaporkan ialah:
- Peningkatan jumlah leukosit;
- Peningkatan titer antibodi; dan
- Peningkatan respons hipersensitiviti tertangguh.
Kesan tersebut diperhatikan pada tikus normal dan tikus yang mengalami tekanan imun. Dapatan ini menunjukkan bahawa ekstrak daun cermai mungkin mempengaruhi fungsi sistem imun.
Namun, hasil kajian haiwan tidak boleh terus diterjemahkan kepada dos atau keberkesanan pada manusia.
Potensi antidiabetik
Cermai dikaji kerana potensinya dalam mempengaruhi metabolisme glukosa.
Mekanisme yang dinyatakan dalam dokumen termasuk:
- Perencatan enzim ?-glukosidase;
- Perencatan enzim ?-amilase; dan
- Peningkatan insulin.
?-Glukosidase dan ?-amilase terlibat dalam pemecahan karbohidrat kepada gula yang lebih ringkas. Perencatan enzim tersebut berpotensi memperlahankan pembebasan glukosa selepas makan.
Bukti yang dirujuk melibatkan kajian in vitro dan in vivo. Oleh itu, cermai belum boleh dianggap sebagai pengganti ubat atau pengurusan perubatan diabetes.
Potensi hepatoprotektif
Hepatoprotektif merujuk kepada keupayaan sesuatu bahan melindungi hati daripada kerosakan.
Ekstrak cermai dilaporkan menunjukkan aktiviti antioksidan yang dibandingkan dengan silymarin dalam kajian tikus Wistar. Silymarin sering digunakan sebagai bahan rujukan dalam kajian perlindungan hati.
Potensi tersebut dikaitkan dengan keupayaan sebatian bioaktif mengurangkan tekanan oksidatif dan kerosakan sel hati.
Namun, bukti yang diberikan masih berada pada peringkat kajian haiwan.
Kesan terhadap kolesterol
Ekstrak etanol daun cermai dikaji untuk kesan antihiperkolesterolemia.
Dalam kajian haiwan yang dirujuk, penurunan kolesterol darah dilaporkan pada dos 0.3 g bagi setiap kilogram berat badan.
Angka tersebut merupakan dos eksperimen pada tikus dan tidak boleh digunakan sebagai panduan dos untuk manusia.
Dapatan ini hanya menunjukkan potensi penyelidikan terhadap komponen cermai yang mungkin mempengaruhi metabolisme lipid.
Aktiviti antiartritis
Ekstrak cermai menunjukkan aktiviti antiartritis dalam ujian in vitro melalui perencatan denaturasi protein.
Dokumen melaporkan perencatan sebanyak 63% pada kepekatan 800 µg/mL.
Denaturasi protein digunakan dalam sesetengah ujian makmal sebagai model awal untuk menilai potensi anti-inflamasi atau antiartritis.
Walau bagaimanapun, ujian tersebut tidak membuktikan bahawa cermai boleh merawat artritis pada manusia.
Aktiviti trombolitik dan antikoagulan
Cermai turut dikaji terhadap pembekuan darah.
Aktiviti yang dilaporkan termasuk:
- Lisis bekuan darah sebanyak 60.71%;
- Pemanjangan masa tromboplastin separa teraktif atau APTT; dan
- Pemanjangan masa protrombin atau PT.
Pemanjangan APTT dan PT menunjukkan bahawa ekstrak boleh mempengaruhi laluan pembekuan darah.
Kesan ini perlu diberi perhatian dari sudut keselamatan kerana bahan yang mempengaruhi pembekuan mungkin mempunyai risiko interaksi dengan ubat antikoagulan atau keadaan pendarahan. Dokumen tidak menyediakan panduan penggunaan klinikal.
Ringkasan khasiat farmakologi utama
Jadual pada halaman pertama dokumen merumuskan beberapa aktiviti utama seperti berikut:
| Potensi khasiat | Mekanisme atau dapatan | Tahap bukti |
|---|---|---|
| Antidiabetik | Perencatan ?-glukosidase dan ?-amilase, peningkatan insulin | In vitro dan in vivo |
| Hepatoprotektif | Aktiviti antioksidan dibandingkan dengan silymarin | Kajian tikus |
| Antikolesterol | Penurunan kolesterol pada dos eksperimen 0.3 g/kg | Kajian tikus |
| Antiartritis | Perencatan denaturasi protein sebanyak 63% | In vitro |
| Trombolitik dan antikoagulan | Lisis bekuan, pemanjangan APTT dan PT | In vitro dan in vivo |
Potensi neuroprotektif
Ekstrak etanol cermai menunjukkan perencatan enzim asetilkolinesterase dan aktiviti antioksidan.
Asetilkolinesterase ialah enzim yang memecahkan asetilkolina, iaitu bahan penghantar saraf. Perencatan enzim ini sering dikaji dalam penyelidikan berkaitan fungsi kognitif dan penyakit Alzheimer.
Dokumen menyatakan bahawa dapatan tersebut mencadangkan potensi cermai dalam:
- Perlindungan sistem saraf;
- Peningkatan memori; dan
- Penyelidikan berkaitan penyakit Alzheimer.
Namun, istilah “potensi” perlu ditekankan kerana bukti klinikal manusia masih tidak tersedia.
Aktiviti antibakteria
Ekstrak daun cermai dilaporkan menghalang pertumbuhan bakteria dalam kajian makmal.
Aktiviti ini menyokong penggunaan tradisional cermai sebagai bahan antimikrob. Sebatian seperti flavonoid, tanin dan saponin mungkin menyumbang kepada kesan tersebut.
Dokumen tidak memberikan maklumat khusus tentang kadar penggunaan, jenis penyediaan atau keberkesanan terhadap jangkitan manusia.
Potensi pencerahan kulit
Ekstrak buah cermai dikaji sebagai perencat tirosinase.
Tirosinase ialah enzim yang terlibat dalam pembentukan melanin. Oleh itu, perencatan enzim ini dikaitkan dengan potensi mengurangkan hiperpigmentasi.
Dokumen menyatakan bahawa kombinasi ekstrak cermai dengan mulberi berpotensi digunakan sebagai:
- Calon perencat tirosinase; dan
- Bahan pelindung kulit daripada hiperpigmentasi akibat pendedahan ultraviolet.
Dapatan tersebut masih bersifat penyelidikan awal dan bukan bukti keberkesanan produk kosmetik siap.
Penggunaan tradisional untuk asma
Infusi akar cermai digunakan secara tradisional untuk membantu melegakan asma.
Potensi ini dikaitkan dengan kandungan:
- Adenosin; dan
- Flavonoid.
Sebatian tersebut dilaporkan berpotensi mengurangkan IgE dan keradangan saluran pernafasan.
Namun, asma ialah keadaan kesihatan yang boleh menjadi serius. Dokumen tidak memberikan bukti klinikal atau formulasi standard untuk penggunaan akar cermai sebagai rawatan.
Profil pemakanan buah cermai
Selain aktiviti farmakologi, buah cermai mempunyai nilai pemakanan tertentu.
Dokumen melaporkan kandungan berikut:
| Komponen | Kandungan |
|---|---|
| Lembapan | 91.8% |
| Vitamin C | 35.2 mg/100 g |
| Beta-karotena | 1,815.51 µg/100 g |
| Mineral utama | Kalium dan fosforus |
Kandungan lembapan yang tinggi menunjukkan bahawa buah cermai banyak mengandungi air. Vitamin C, beta-karotena dan sebatian fenolik pula menyumbang kepada potensi antioksidannya.
Aktiviti antioksidan
Cermai mengandungi sebatian yang boleh memerangkap radikal bebas.
Sebatian fenolik dan lignan dalam buah dilaporkan menunjukkan aktiviti pembersihan radikal ABTS? yang setanding dengan Trolox dalam ujian makmal.
Trolox ialah sebatian rujukan antioksidan yang sering digunakan untuk membandingkan kapasiti antioksidan sesuatu sampel.
Walau bagaimanapun, aktiviti antioksidan dalam ujian kimia tidak semestinya memberikan kesan yang sama dalam tubuh manusia kerana penyerapan dan metabolisme sebatian boleh berbeza.
Kepentingan vitamin C dan beta-karotena
Vitamin C bertindak sebagai antioksidan larut air dan terlibat dalam pelbagai proses fisiologi.
Beta-karotena pula ialah pigmen tumbuhan yang boleh bertindak sebagai prekursor vitamin A.
Kehadiran kedua-dua komponen ini meningkatkan nilai buah cermai sebagai makanan yang membekalkan mikronutrien dan sebatian antioksidan.
Namun, dokumen tidak membandingkan kandungan tersebut secara langsung dengan buah-buahan lain.
Tahap bukti penyelidikan
Salah satu perkara paling penting dalam dokumen ialah tahap bukti.
Kebanyakan khasiat cermai disokong oleh:
- Kajian in vitro;
- Kajian haiwan;
- Analisis fitokimia; dan
- Kajian ulasan.
Dokumen menyatakan bahawa belum terdapat kajian klinikal manusia yang mencukupi untuk mengesahkan penggunaan tradisional cermai bagi rawatan penyakit.
Oleh itu, dapatan penyelidikan lebih sesuai dianggap sebagai asas kepada kajian lanjut dan bukan bukti muktamad keberkesanan terapeutik.
Isu dos kajian yang tinggi
Dokumen turut mengkritik beberapa kajian farmakologi kerana menggunakan dos ekstrak yang tinggi.
Antara kelemahan yang disebut ialah:
- Ketiadaan kawalan positif;
- Penggunaan dos ekstrak yang sangat tinggi; dan
- Kegagalan mengenal pasti komponen aktif yang sebenar.
Kelemahan tersebut boleh menyebabkan kesahihan atau kebolehgunaan hasil eksperimen menjadi kurang jelas.
Kehadiran dichapetalin
Cermai mengandungi sebatian yang dikenali sebagai dichapetalin.
Dokumen menyatakan bahawa sebatian ini boleh memberikan kesan buruk kepada kesihatan pada dos tinggi. Oleh itu, penggunaan ekstrak pekat atau pengambilan dalam jumlah yang tidak terkawal memerlukan perhatian.
Maklumat ini menunjukkan bahawa bahan semula jadi tidak semestinya bebas risiko. Keselamatan bergantung pada dos, bahagian tumbuhan, kaedah pengekstrakan dan tempoh penggunaan.
Keselamatan penggunaan
Data toksikologi yang dirujuk menunjukkan bahawa dos rendah bagi beberapa spesies Phyllanthus mungkin digunakan tanpa kesan buruk yang ketara.
Walau bagaimanapun, kajian klinikal yang terhad menyebabkan kesimpulan tegas tentang keselamatan cermai masih belum dapat dibuat.
Dokumen juga tidak memberikan:
- Dos selamat bagi manusia;
- Had pengambilan harian;
- Tempoh penggunaan;
- Interaksi dengan ubat; atau
- Kumpulan pengguna yang perlu mengelakkannya.
Oleh itu, buah cermai sebagai makanan biasa perlu dibezakan daripada penggunaan ekstrak pekat bagi tujuan perubatan.
Buah segar dan ekstrak bukan perkara yang sama
Pengambilan buah cermai dalam makanan menghasilkan pendedahan kepada sebatian bioaktif pada kepekatan yang berbeza daripada ekstrak etanol atau ekstrak makmal.
Ekstrak boleh mempunyai kandungan bahan aktif yang jauh lebih pekat. Oleh itu, dapatan daripada kajian ekstrak tidak boleh digunakan secara langsung untuk menentukan kesan pengambilan buah segar.
Perbezaan ini penting apabila mentafsir tuntutan kesihatan berkaitan cermai.
Potensi pembangunan produk
Berdasarkan kandungan vitamin C, beta-karotena dan sebatian fenolik, buah cermai mempunyai potensi untuk dikembangkan sebagai:
- Minuman berasaskan buah;
- Produk makanan bernilai tambah;
- Sumber antioksidan semula jadi;
- Ramuan kosmetik; dan
- Bahan kajian farmaseutikal.
Namun, pembangunan produk memerlukan penilaian kestabilan, dos, keselamatan, rasa dan kesan pemprosesan terhadap bahan bioaktif.
Kata kunci: cermai, Phyllanthus acidus, star gooseberry, khasiat cermai, fitokimia, flavonoid, kuersetin, kaempferol, antioksidan, anti-inflamasi, antidiabetik, hepatoprotektif, imunomodulasi, antikolesterol, neuroprotektif, antibakteria, vitamin C, beta-karotena, dichapetalin, perubatan tradisional
Sumber Rujukan
Balasundaresan, M., & Preethi, D. (2022). In vitro anti-arthritic activity of Phyllanthus acidus (L.).
Bhattacharyya, J., Saikia, L., Kalita, V., & Dutta, P. (2025). An updated review on the anti-inflammatory potential of Phyllanthus genus. Chemistry & Biodiversity, 22.
Brooks, R., Goldson-Barnaby, A., & Bailey, D. (2020). Nutritional and medicinal properties of Phyllanthus acidus L. (Jimbilin). International Journal of Fruit Science, 20, S1706–S1710.
Gunawan, M., Tanjung, S. A., Fitriani, E., & Safriana, S. (2025). Antihypercholesterolemia effectiveness test of cermai leaf ethanol extract, Phyllanthus acidus, on male white rats. International Journal of Public Health Excellence.
Khare, N., Tare, H., & Jain, S. K. (2024). Extraction, isolation and neuropharmacological potential of Phyllanthus acidus L. International Journal of Drug Delivery Technology.
Mb, S., & Panjikkaran, S. T. (2025). Insights into the composition of star gooseberry, Phyllanthus acidus L. International Journal of Agriculture and Nutrition.
Nair, A. B., Jayaprasad, N., Andrews, A., Mary, J., & Kumar, B. A. (2023). In vitro antidiabetic and thrombolytic activity of ethanolic extract of Phyllanthus acidus. World Journal of Biology Pharmacy and Health Sciences.
Nurfadhilah, D., Yuandani, Y., & Hasibuan, P. (2022). Immunomodulatory effects of cermai leaves, Phyllanthus acidus, ethanol extract on normal male rats and cyclophosphamide induction. Open Access Macedonian Journal of Medical Sciences.
Pratima, H., Shiraguppi, A., Joojagar, P., Shah, K., Cheeraladinni, S. S., Singh, P. S., Mendem, S. K., & Chauhan, N. S. (2024). Phytochemical profile and hepatoprotective potentiality of the Phyllanthus genus: A review. Journal of Pharmacy and Pharmacology.
Rahmah, A., & Pratiwi, J. N. (2020). Potensi tanaman cermai dalam mengatasi asma, 147–154.
Saranya, K., Thirumurthy, R., Saranya, P., Renuka, S., & Sabarinathan, R. (2019). Evaluation of antimicrobial activity of Phyllanthus reticulatus and Phyllanthus acidus, 20–24.
Sharma, A., Gupta, R., & Jatav, R. (2025). Antioxidant and anticoagulant effects of Phyllanthus acidus leaf extracts: An in vitro and in vivo study. Journal of Natural Remedies.
Siddiqui, Z., Khan, M. I., B., B., Akhtar, J., & Ahmad, M. (2022). Multifunctional role of Phyllanthus acidus L. as a therapeutic agent for the management of diabetes and associated complications: A review. Biomedical and Pharmacology Journal.
Silalahi, M. (2024). Phyllanthus acidus (L.) Skeels: Pemanfaatan dan bioaktivitasnya. Pro-Life.
Susanti, E., As, N., Ramadhan, M., Mardhiyah, M., & Noor, M. M. (2025). Potential combination of cermai and mulberry fruit extracts as a candidate tyrosinase inhibitor. Al-Kauniyah: Jurnal Biologi.
Tan, S.-P., Tan, E. N.-Y., Lim, Q.-Y., & Nafiah, M. (2020). Phyllanthus acidus (L.) Skeels: A review of its traditional uses, phytochemistry and pharmacological properties. Journal of Ethnopharmacology.
Wong, P., Khan, A. A. Z., Zubaidi, S. N., Aziz, H., Kamal, N., Bunawan, H., Mediani, A., Abas, F., Enshasy, H. E. E., & Baharum, S. (2026). Unlocking the potential of Phyllanthus species from traditional knowledge to clinical trials. Phytotherapy Research, 40, 1017–1059.
Xin, Y., Xu, J., Li, N., Yang, L.-Y., Zhu, H., & Zhang, Y. (2025). New terpenoids and lignans from Phyllanthus acidus fruits with antioxidant activity. Foods, 14.
