Tembikai (Citrullus lanatus) merupakan buah yang sangat tinggi kandungan air dan sesuai dimakan sebagai buah segar. Berdasarkan dokumen ini, tembikai mengandungi kira-kira 92% air dan hanya sekitar 30–46 kkal bagi setiap 100 g, menjadikannya buah yang rendah tenaga tetapi masih membekalkan vitamin, mineral dan pelbagai sebatian fitokimia.
Dalam setiap 100 g isi buah, tembikai membekalkan sekitar 112 mg kalium, 8.1 mg vitamin C, 28 µg vitamin A, 10 mg magnesium, 3 µg folat dan 0.4 g serat pemakanan. Buah ini juga bebas lemak dan kolesterol serta rendah natrium.
Apa yang Terkandung dalam Isi Tembikai?
Isi tembikai terutamanya terdiri daripada karbohidrat, dengan kandungan sekitar 7.6–11.6 g bagi setiap 100 g. Karbohidrat tersebut hadir dalam bentuk gula semula jadi seperti:
- glukosa,
- sukrosa,
- fruktosa.
Kandungan proteinnya pula hanya sekitar 0.6–0.9 g/100 g, manakala lemak berada pada tahap sangat rendah, sekitar 0–0.15 g/100 g.
Ini menjelaskan mengapa tembikai terasa manis tetapi masih mempunyai nilai tenaga yang relatif rendah.
Ringkasan Nutrien Utama Tembikai
Berdasarkan jadual pada halaman pertama dokumen, komposisi utama isi tembikai ialah:
| Komponen | Kandungan |
|---|---|
| Tenaga | 30–46.2 kkal/100 g |
| Karbohidrat | 7.6–11.6 g/100 g |
| Protein | 0.6–0.9 g/100 g |
| Vitamin C | 8.1 mg/100 g |
| Likopena | 6.9 mg bagi 152 g |
Daripada komposisi ini, dua ciri yang paling menonjol ialah kandungan air yang tinggi dan kehadiran likopena.
Likopena: Sebatian Penting dalam Tembikai Merah
Tembikai merupakan sumber likopena, iaitu sejenis karotenoid dengan aktiviti antioksidan.
Dokumen menyatakan bahawa kandungan likopena boleh mencapai sekitar 6.9 mg dalam satu hidangan 152 g.
Likopena dalam tembikai dilaporkan mempunyai keupayaan antioksidan yang setanding dengan tomato.
Warna Isi Mempengaruhi Kandungan Karotenoid
Tidak semua tembikai mempunyai profil fitokimia yang sama.
Dokumen menyatakan bahawa kandungan B-karotena paling tinggi dalam tembikai berisi oren, dengan julat sekitar 0.037–7.423 µg/g.
Sebaliknya, likopena paling tinggi dalam isi merah, dengan julat sekitar 0.037–66.963 µg/g.
Ini menunjukkan bahawa warna isi buah boleh memberi gambaran tentang jenis karotenoid dominan yang terdapat di dalamnya.
Vitamin C dalam Tembikai
Vitamin C atau asid askorbik merupakan salah satu vitamin utama dalam tembikai.
Nilai standard yang diberikan dalam dokumen ialah sekitar 8.1 mg bagi setiap 100 g buah.
Namun, kajian terhadap genotip yang berlainan melaporkan kandungan asid askorbik sekitar 21.4–49.8 mg/kg berdasarkan berat basah.
Perbezaan ini menunjukkan bahawa varieti atau genotip boleh mempengaruhi kandungan vitamin dalam buah.
L-Sitrulina: Komponen yang Menarik dalam Tembikai
Salah satu sebatian khas yang terdapat dalam tembikai ialah L-sitrulina.
L-sitrulina merupakan asid amino bukan esensial yang bertindak sebagai prekursor kepada L-arginina dan terlibat dalam sintesis nitrik oksida.
Dokumen menyatakan bahawa kandungan sitrulina berada sekitar 0.9–5 mg/kg buah segar dan berubah mengikut warna isi.
Menariknya, tembikai berisi oren dan kuning dilaporkan mempunyai kandungan sitrulina lebih tinggi berbanding isi merah dan merah jambu.
Fitokimia Lain dalam Tembikai
Selain likopena dan sitrulina, tembikai turut mengandungi pelbagai sebatian bioaktif lain.
Antaranya ialah:
- kukurbitasin E,
- polifenol,
- antosianin,
- flavonoid,
- saponin.
Kukurbitasin E digambarkan dalam dokumen sebagai triterpena dengan aktiviti anti-radang, manakala komponen lain menyumbang kepada sifat antioksidan dan perubatan tembikai.
Rutin sebagai Flavonoid dalam Isi Tembikai
Dokumen menyatakan bahawa rutin merupakan satu-satunya flavonoid yang dikesan dalam isi tembikai dalam kajian yang dirujuk.
Kandungannya dilaporkan sekitar 1.66 mg/100 g.
Ini menunjukkan bahawa walaupun tembikai lebih dikenali kerana likopena, ia turut mempunyai komponen flavonoid.
Biji Tembikai Sebenarnya Sangat Berkhasiat
Bahagian yang sering dibuang, iaitu biji tembikai, mempunyai kandungan nutrien yang jauh lebih tinggi berbanding isi buah.
Dokumen melaporkan biji tembikai mengandungi sekitar:
- 16.33–17.75% protein
- 26.50–27.83% lemak
- 39.09–43.28% serat
- 354–369 kkal/100 g tenaga
Dalam jadual perbandingan, sesetengah sumber pula menunjukkan kandungan protein biji sehingga 24.6% dan tenaga sehingga 375 kkal/100 g.
Jelas bahawa biji mempunyai profil pemakanan yang sangat berbeza daripada isi buah.
Mineral dalam Biji Tembikai
Biji tembikai turut kaya dengan mineral seperti:
- kalium,
- fosforus,
- magnesium,
- kalsium,
- zink,
- zat besi.
Selain itu, biji menunjukkan aktiviti antioksidan DPPH sekitar 59.88–94.46% penghambatan dalam kajian yang dirujuk.
Ini menunjukkan bahawa biji tembikai bukan sekadar sisa pertanian, tetapi mempunyai potensi sebagai sumber nutrien.
Bagaimana pula dengan Kulit Tembikai?
Kulit tembikai juga mempunyai nilai tersendiri.
Dokumen menyatakan bahawa kulit merupakan sumber:
- pektin,
- serat pemakanan,
- asid lemak,
- sebatian fenolik,
- karotenoid.
Dalam jadual perbandingan, kulit mengandungi sekitar 2.88% protein, 2.33% lemak dan 10.66% serat.
Hal ini menunjukkan bahawa sebahagian besar buah tembikai sebenarnya mempunyai potensi penggunaan, bukan hanya bahagian isi.
Isi, Biji dan Kulit Sangat Berbeza
Jadual pada halaman kedua dokumen membandingkan ketiga-tiga bahagian buah.
Isi mempunyai tenaga dan kandungan protein yang rendah, manakala biji mempunyai kepekatan protein, lemak, serat dan tenaga yang jauh lebih tinggi. Kulit pula mempunyai kandungan serat yang lebih tinggi berbanding isi.
Perbezaan ini menunjukkan bahawa istilah “nilai pemakanan tembikai” sebenarnya bergantung kepada bahagian buah yang dibincangkan.
Pengambilan Tembikai dan Kualiti Diet
Dokumen turut merujuk kepada kajian NHANES 2003–2018.
Kajian tersebut mendapati individu yang mengambil tembikai mempunyai kualiti diet lebih tinggi, termasuk pengambilan:
- serat,
- magnesium,
- kalium,
- vitamin A,
yang lebih daripada 5% lebih tinggi berbanding bukan pengguna tembikai.
Pengguna tembikai juga dilaporkan mempunyai pengambilan gula tambahan dan asid lemak tepu yang lebih rendah.
Namun, hasil ini merupakan hubungan pemerhatian dan tidak semestinya bermaksud tembikai sahaja menyebabkan keseluruhan perbezaan tersebut.
Adakah Tembikai Sesuai Disebut Buah Padat Nutrien?
Berdasarkan dokumen ini, ya.
Walaupun kandungan kalorinya rendah, tembikai membekalkan pelbagai komponen termasuk:
likopena, sitrulina, vitamin C, vitamin A, kalium dan magnesium.
Dokumen merumuskan bahawa tembikai ialah makanan padat nutrien dengan kalori minimum, manakala biji dan kulit menawarkan kepekatan nutrien yang lebih tinggi bagi komponen tertentu.
Kesimpulan
Tembikai (Citrullus lanatus) ialah buah dengan kandungan air sangat tinggi, iaitu kira-kira 92%, dan hanya membekalkan sekitar 30–46 kkal bagi setiap 100 g. Walaupun rendah kalori, ia masih menjadi sumber vitamin C, vitamin A, kalium, magnesium dan pelbagai fitokimia.
Likopena merupakan antara sebatian paling menonjol khususnya dalam tembikai merah, manakala isi oren mempunyai kandungan ?-karotena yang lebih tinggi. Tembikai juga mengandungi L-sitrulina serta beberapa sebatian lain seperti polifenol dan kukurbitasin E.
Menariknya, nilai pemakanan tidak terhad kepada isi. Biji tembikai kaya protein, lemak, serat dan mineral, manakala kulit pula mengandungi pektin, serat dan sebatian fenolik.
Secara keseluruhan, tembikai boleh dianggap sebagai buah rendah tenaga yang kaya air dan fitokimia, sementara biji dan kulitnya mempunyai potensi sebagai sumber nutrien dan bahan bernilai tambah.
Sumber Rujukan
A., T., P., S., K. M., V., B., S., M. J., & R., R. C. (2025). Nutritional Potential of Watermelon (Citrullus lanatus (Thunb.) Matsum. & Nakai) Genotypes with Different Flesh Colours. Journal of Advances in Biology & Biotechnology.
Abu-Hiamed, H. (2017). Chemical Composition, Flavonoids and ?-sitosterol Contents of Pulp and Rind of Watermelon (Citrullus lanatus) Fruit. Pakistan Journal of Nutrition, 16, 502–507.
Bi, A., Om, D., Ed, F., Faleye, J., & Om, O. (2020). Immunomodulatory and phytomedicinal properties of watermelon juice and pulp (Citrullus lanatus Linn): A review. GSC Biological and Pharmaceutical Sciences.
Fulgoni, K., & Fulgoni, V. (2022). Watermelon Intake Is Associated with Increased Nutrient Intake and Higher Diet Quality in Adults and Children, NHANES 2003–2018. Nutrients, 14.
Hahn, A., Liszka, J., Maksym, J., Nem?, A., & Miedzianka, J. (2025). Preliminary Data of the Nutritive, Antioxidative, and Functional Properties of Watermelon (Citrullus lanatus L.) Flour and Seed Protein Concentrate. Molecules, 30.
Manivannan, A., Lee, E.-S., Han, K., Lee, H.-E., & Kim, D. (2020). Versatile Nutraceutical Potentials of Watermelon—A Modest Fruit Loaded with Pharmaceutically Valuable Phytochemicals. Molecules, 25.
Maoto, M. M., Beswa, D., & Jideani, A. (2019). Watermelon as a potential fruit snack. International Journal of Food Properties, 22, 355–370.
Mukhlis, H., Tastemirova, G., Tileuzhanova, G., & Abdibekova, K. (2022). The Health Benefits of Watermelon. Bulletin of Toraighyrov University, Chemistry & Biology Series.
Nadeem, M., et al. (2022). Watermelon nutrition profile, antioxidant activity, and processing. Korean Journal of Food Preservation.
Tabiri, B., Agbenorhevi, J. K., Wireko-Manu, F., & Ompouma, E. I. (2016). Watermelon Seeds as Food: Nutrient Composition, Phytochemicals and Antioxidant Activity. International Journal of Nutrition and Food Sciences, 5, 139.
Zia, S., Khan, M., Shabbir, M. A., & Aadil, R. M. (2021). An update on functional, nutraceutical and industrial applications of watermelon by-products: A comprehensive review. Trends in Food Science and Technology, 114, 275–291.
Keyword: tembikai, Citrullus lanatus, nilai pemakanan tembikai, nutrisi tembikai, khasiat tembikai, likopena, L-sitrulina, vitamin C, vitamin A, kalium, magnesium, beta-karotena, buah rendah kalori, buah tinggi air, antioksidan, fitokimia tembikai, biji tembikai, kulit tembikai, pektin, serat pemakanan, polifenol, kukurbitasin E, karotenoid, buah tropika
