Harimau merupakan antara pemangsa besar yang paling ikonik di dunia, tetapi taburannya kini jauh lebih terhad berbanding julat sejarahnya. Berdasarkan dokumen ini, India merupakan negara yang mempunyai populasi harimau liar terbesar di dunia, diikuti oleh beberapa negara lain seperti Rusia, Indonesia, Nepal dan Bangladesh.
Menariknya, kisah populasi harimau bukan sekadar tentang jumlah haiwan yang masih hidup. Ia juga memperlihatkan bagaimana perlindungan habitat, rizab khas, kestabilan politik dan pemulihan sumber mangsa boleh mempengaruhi kejayaan pemuliharaan.
India: Negara dengan Populasi Harimau Terbesar
India menempatkan kira-kira 60–80% daripada populasi harimau liar global. Dokumen ini menyatakan bahawa populasi harimau India dianggarkan sekitar 2,967 ekor pada tahun 2018, meningkat daripada hanya 1,411 ekor pada tahun 2006.
Dalam tempoh sekitar dua dekad, kawasan pendudukan harimau di India turut dilaporkan meningkat sebanyak kira-kira 30%, dengan populasi tersebut menggunakan kawasan seluas sekitar 138,200 km².
Jadual pada halaman pertama dokumen menunjukkan India jauh mendahului negara lain dari segi jumlah populasi harimau yang direkodkan pada 2018.
Negara dengan Populasi Harimau yang Besar
Berdasarkan jadual dalam dokumen, anggaran populasi harimau liar pada 2018 ialah:
- India: 2,967 ekor
- Rusia: 433 ekor
- Indonesia: 371 ekor
- Nepal: 235 ekor
- Bangladesh: 121 ekor
India bukan sahaja berada di tempat pertama, malah jurangnya dengan negara lain sangat besar.
Rusia dan Harimau Amur
Rusia pula terkenal dengan populasi harimau Amur.
Dokumen menganggarkan sekitar 433 ekor harimau Amur berada di Rusia. Negara ini juga mempunyai kawasan habitat harimau bersebelahan yang sangat luas.
Dalam jadual 2018, populasi Rusia dianggap berada dalam keadaan lebih stabil selepas melalui proses pemulihan.
Indonesia: Antara Populasi Terbesar
Indonesia turut berada dalam kelompok negara dengan populasi harimau yang besar.
Dokumen meletakkan anggaran populasi harimau Indonesia pada sekitar 371 ekor pada tahun 2018, dengan trend populasi dinyatakan sebagai stabil.
Walaupun dokumen tidak menghuraikan secara terperinci mengenai pecahan habitat atau subpopulasi di Indonesia, kedudukannya dalam jadual menunjukkan negara ini masih menjadi salah satu kawasan penting bagi pemuliharaan harimau.
Nepal: Kisah Pemulihan yang Sangat Menarik
Nepal merupakan salah satu contoh paling menarik dalam pemulihan populasi harimau.
Dokumen menyatakan bahawa populasi harimau Nepal meningkat daripada sekitar 121 ekor pada 2009 kepada 355 ekor pada 2023. Peningkatan ini membolehkan Nepal memenuhi komitmen Pengisytiharan St. Petersburg untuk menggandakan populasi harimau.
Lebih menarik lagi, di Taman Negara Banke, kadar pertumbuhan tahunan populasi harimau dilaporkan mencapai sekitar 18–20%, hasil daripada kadar survival yang tinggi serta pemulihan populasi mangsa.
Ini menunjukkan bahawa pemulihan harimau sangat bergantung kepada keadaan ekosistem secara keseluruhan, bukan semata-mata perlindungan terhadap harimau itu sendiri.
Bhutan dan Harimau di Kawasan Bergunung
Bhutan mempunyai populasi yang lebih kecil, tetapi tetap penting dari sudut pemuliharaan.
Dokumen menganggarkan sekitar 90 ekor harimau berada di Bhutan, dengan ketumpatan kira-kira 0.23 ekor bagi setiap 100 km².
Kajian yang dirujuk turut memberi perhatian kepada taburan ruang dan ketumpatan populasi harimau dalam kawasan bergunung Bhutan.
Bangladesh: Trend yang Berbeza
Berbeza dengan beberapa negara yang mencatat pemulihan, Bangladesh menunjukkan trend penurunan dalam data yang dipaparkan.
Jadual pada halaman pertama dokumen menyatakan bahawa populasi harimau Bangladesh dianggarkan sekitar 121 ekor pada 2018, berbanding sekitar 440 ekor pada 2010.
Perbezaan trend ini menunjukkan bahawa pemuliharaan harimau tidak berlaku secara seragam di semua negara.
China: Populasi Liar yang Sangat Kecil
China pula dilaporkan hanya mempunyai sekitar 73 ekor harimau liar, bersamaan kira-kira 1.3–1.9% daripada populasi global.
Angka ini menunjukkan bahawa walaupun China mempunyai wilayah yang sangat luas, populasi harimau liar semasanya jauh lebih kecil berbanding India atau Rusia.
Kemboja, Vietnam dan Laos
Dokumen turut menunjukkan situasi yang lebih membimbangkan di beberapa negara Asia Tenggara.
Kemboja dan Vietnam secara praktikal telah kehilangan populasi harimau yang mampu membiak, manakala Laos dilaporkan baru-baru ini mengalami kepupusan tempatan harimau.
Keadaan ini memperlihatkan betapa mudahnya populasi pemangsa besar merosot apabila habitat dan sistem ekologinya tidak lagi mampu menyokong pembiakan yang berterusan.
Thailand Masih Penting di Asia Tenggara
Walaupun beberapa negara Asia Tenggara kehilangan populasi harimau, Thailand masih mempunyai peranan penting.
Dokumen menyatakan bahawa Thailand menyokong populasi harimau terbesar di tanah besar Asia Tenggara, dan masih mempunyai peluang untuk pengembangan semula julat populasi.
Perkara ini menunjukkan bahawa Thailand boleh menjadi salah satu kawasan utama bagi pemulihan harimau di rantau tersebut.
Mengapa India Berjaya?
Salah satu bahagian penting dalam dokumen ialah faktor kejayaan pemulihan populasi harimau.
Di India, perlindungan politik yang berterusan dan penubuhan rizab khas sejak 1973 dikaitkan dengan peningkatan populasi harimau.
Selain itu, kemakmuran sosioekonomi dan kestabilan politik turut membantu membolehkan kawasan tanah dikekalkan untuk harimau walaupun berada dalam negara yang mempunyai kepadatan penduduk tinggi.
Dokumen merumuskan bahawa kejayaan pemulihan bergantung kepada tiga perkara penting, iaitu:
perlindungan rizab, pangkalan mangsa yang sihat dan komitmen politik yang berterusan.
Pemulihan Harimau Memerlukan Lebih Daripada Perlindungan Haiwan
Harimau berada di bahagian atas rantaian makanan. Oleh itu, pemuliharaannya tidak boleh dilakukan hanya dengan melindungi individu harimau.
Sekiranya populasi haiwan mangsa rendah, habitat terpecah atau kawasan perlindungan tidak mempunyai kesinambungan, populasi harimau juga sukar berkembang.
Contoh Nepal dalam dokumen sangat jelas: pertumbuhan populasi berkait dengan survival yang tinggi dan pemulihan pangkalan mangsa.
Dalam konteks ini, pemuliharaan harimau sebenarnya merupakan usaha memulihara keseluruhan ekosistem.
Negara Mana yang Paling Banyak Harimau?
Jika berdasarkan data yang terdapat dalam dokumen ini, jawapannya jelas: India.
India mempunyai populasi sekitar 2,967 ekor pada 2018, jauh mengatasi Rusia dengan 433 ekor dan Indonesia dengan 371 ekor.
Selain memiliki jumlah terbesar, India juga menunjukkan peningkatan besar sejak 2006. Pada masa yang sama, Nepal memperlihatkan antara kadar pemulihan yang paling ketara, manakala Rusia mempunyai populasi penting harimau Amur.
Secara keseluruhannya, dokumen merumuskan bahawa India kekal sebagai negara dengan populasi harimau terbesar, diikuti Rusia, Indonesia, Nepal dan Bangladesh.
Kesimpulan
Taburan populasi harimau liar dunia sangat tidak seimbang. Sebahagian besar populasi global kini tertumpu di India, manakala negara lain mempunyai populasi yang jauh lebih kecil.
Namun begitu, angka populasi sahaja tidak menceritakan keseluruhan kisah. Nepal menunjukkan bahawa pemulihan yang pesat boleh berlaku apabila perlindungan habitat, sumber mangsa dan pengurusan konservasi bergerak seiring. India pula menunjukkan kepentingan komitmen politik jangka panjang dan kewujudan rizab khas.
Pada masa yang sama, kehilangan populasi pembiakan di negara seperti Kemboja dan Vietnam serta kepupusan tempatan di Laos menjadi peringatan bahawa pemulihan harimau bukan sesuatu yang boleh dianggap pasti.
Kesimpulannya, masa depan harimau sangat bergantung kepada kemampuan sesebuah negara mengekalkan habitat yang luas, sumber mangsa yang mencukupi, perlindungan kawasan dan komitmen pemuliharaan secara berterusan.
Sumber Rujukan
Bhandari, S., Shrestha, U., & Aryal, A. (2019). Increasing tiger mortality in Nepal: a bump in the road? Biodiversity and Conservation, 28, 4115–4118.
Cao, Z., Li, Y., Zafar, S. U., Wang, Y., & Nie, C. (2024). An integrated historical study on human–tiger interactions in China. Integrative Conservation, 3, 183–195.
Ghimire, P. (2022). Conservation of Tiger Panthera tigris in Nepal: a review of current efforts and challenges. Journal of Threatened Taxa.
Goodrich, J. (2010). Tiger conservation in the Year of the Tiger, 2010. Integrative Zoology, 5(4), 283–284.
Gray, T., et al. (2023). Restoring Asia’s roar: Opportunities for tiger recovery across the historic range.
Jhala, Y., Mungi, N., Gopal, R., & Qureshi, Q. (2025). Tiger recovery amid people and poverty. Science, 387, 505–510.
Lamichhane, S., et al. (2025). Assessing the response of tiger populations to elevated conservation efforts in lowland Nepal. Global Ecology and Conservation.
Maheshwari, A., & Maheshwari, R. (2021). Are tiger populations linked to political decisions in India? Human Dimensions of Wildlife, 26, 604–607.
Pandey, H., Apan, A. A., & Maraseni, T. (2026). Assessing the aftermath of tripling the tigers’ population in Nepal: socio-economic and eco-environmental sustainability perspectives. Biodiversity and Conservation, 35.
Price, T. (2025). Pray for the tiger or prey for the tiger? Conservation Biology.
Sharma, R., Barnes, M., Bista, A., & Gordon, A. (2023). Putting technology between people and tigers. Animal Conservation, 26.
Tempa, T., et al. (2019). The spatial distribution and population density of tigers in mountainous terrain of Bhutan. Biological Conservation.
Walston, J., et al. (2010). Bringing the Tiger Back from the Brink—The Six Percent Solution. PLoS Biology, 8.
Keyword: harimau, populasi harimau dunia, negara paling banyak harimau, India, harimau India, Panthera tigris, harimau liar, Rusia, harimau Amur, Indonesia, Nepal, Bangladesh, Bhutan, China, Thailand, pemuliharaan harimau, populasi harimau, habitat harimau, rizab harimau, konservasi hidupan liar, pemulihan populasi, pangkalan mangsa, kepupusan harimau, biodiversiti, pemangsa besar
