Gunung bukan sekadar bentuk muka bumi yang tinggi dan curam. Di banyak negara, kawasan bergunung memainkan peranan penting dalam pembentukan iklim, sistem pengangkutan, ekologi, budaya dan pembangunan ekonomi. Namun begitu, istilah “negara yang banyak gunung” perlu ditafsirkan dengan berhati-hati kerana peratusan kawasan bergunung boleh berbeza mengikut definisi geografi dan kriteria yang digunakan oleh setiap kajian atau negara.
Berdasarkan dokumen ini, beberapa negara di Asia muncul sebagai antara negara paling bergunung di dunia, termasuk Kyrgyzstan, Turki, China, Nepal, Afghanistan dan Pakistan. Di Eropah pula, negara seperti Macedonia Utara serta beberapa negara Eropah Tenggara turut mempunyai landskap yang sangat bergunung.
Kyrgyzstan: Antara Negara Paling Bergunung
Kyrgyzstan merupakan antara contoh paling jelas bagi sebuah negara yang didominasi oleh kawasan gunung. Dokumen menyatakan bahawa sekitar 94% wilayah Kyrgyzstan terdiri daripada gunung, khususnya sistem pergunungan Tien Shan dan Pamir-Alai.
Peratusan ini menjadikan Kyrgyzstan antara negara yang paling bergunung berdasarkan keluasan relatif wilayahnya. Keadaan muka bumi sedemikian turut memberi kesan langsung terhadap sistem pengangkutan dan perhubungan penduduk.
Kajian yang dirujuk dalam dokumen turut menumpukan kepada isu ketersambungan pengangkutan dan mobiliti penerbangan di negara yang mempunyai rupa bumi bergunung seperti Kyrgyzstan.
Macedonia Utara: Hampir 90% Kawasan Bergunung
Di Eropah, Macedonia Utara disenaraikan dengan kira-kira 90% kawasan bergunung.
Jadual pada halaman pertama dokumen menunjukkan perbandingan beberapa negara Eropah, dengan Macedonia Utara mempunyai anggaran tertinggi dalam senarai tersebut.
Angka ini menunjukkan bahawa sesebuah negara tidak semestinya perlu mempunyai gunung tertinggi di dunia untuk dianggap sangat bergunung. Yang lebih penting dalam konteks ini ialah berapa besar bahagian wilayah negara tersebut terdiri daripada kawasan pergunungan.
Turki: Hampir Tiga Suku Wilayah Bergunung
Turki juga merupakan negara dengan rupa bumi yang sangat bergunung.
Menurut dokumen, sekitar 74.63% kawasan Turki terdiri daripada gunung, sementara kira-kira 50% wilayahnya berada pada ketinggian melebihi 1,000 meter dari aras laut.
Dalam jadual dokumen, angka tersebut dibulatkan kepada sekitar 74.6% kawasan bergunung.
Ini menunjukkan bahawa sebahagian besar landskap Turki berada pada altitud tinggi atau mempunyai ciri topografi pergunungan.
China: Negara Bergunung yang Sangat Luas
China pula mempunyai situasi yang sedikit berbeza.
Dokumen menyatakan bahawa China dianggap sebagai negara bergunung terbesar di dunia, dengan kira-kira 70% kawasannya terdiri daripada gunung dan platou.
Istilah “terbesar” dalam konteks ini penting kerana China mempunyai keluasan wilayah yang sangat besar. Walaupun peratusan kawasan bergunungnya lebih rendah daripada Kyrgyzstan, jumlah sebenar kawasan gunung dan dataran tinggi di China boleh menjadi sangat luas.
Oleh itu, terdapat perbezaan antara negara dengan peratusan kawasan bergunung tertinggi dan negara dengan keluasan kawasan bergunung yang sangat besar
.
Nepal: Negara Himalaya dan Gunung Tertinggi Dunia
Nepal sangat sinonim dengan gunung kerana negara ini terletak di kawasan Himalaya dan menempatkan beberapa gunung tertinggi di dunia, termasuk Gunung Everest.
Menurut dokumen, kawasan Himalaya meliputi sekitar 15% wilayah Nepal, manakala kawasan bukit merangkumi kira-kira 67%.
Gabungan kawasan Himalaya dan bukit menunjukkan bahawa sebahagian besar Nepal mempunyai rupa bumi tinggi dan beralun.
Nepal mungkin tidak mempunyai peratusan kawasan “gunung” setinggi Kyrgyzstan jika definisi yang digunakan sangat khusus, tetapi dari segi identiti geografi dan kehadiran puncak tertinggi dunia, kedudukannya memang sangat menonjol.
Afghanistan dan Hindu Kush
Afghanistan juga mempunyai landskap bergunung yang luas.
Sebahagian besar kawasan negara ini diliputi oleh sistem pergunungan Hindu Kush, dan dokumen menyatakan bahawa kawasan gunung merangkumi lebih separuh wilayah Afghanistan.
Keadaan topografi sebegini bukan sahaja mempengaruhi habitat semula jadi, malah mempunyai kesan terhadap pengangkutan, penempatan penduduk dan akses antara wilayah.
Pakistan: Rumah kepada K-2
Pakistan turut terkenal kerana bahagian utaranya menempatkan beberapa puncak tertinggi dunia.
Dokumen menyebut K-2 dengan ketinggian 8,611 meter sebagai salah satu puncak tertinggi yang terdapat di Pakistan.
Walaupun dokumen tidak memberikan peratusan keseluruhan kawasan bergunung untuk Pakistan, kewujudan sistem pergunungan besar di bahagian utara menjadikan negara tersebut penting dalam geografi pergunungan Asia.
Negara Bergunung di Eropah Tenggara
Selain Macedonia Utara dan Turki, beberapa negara Eropah Tenggara turut dikenal pasti sebagai negara bergunung.
Dokumen menyebut Albania, Bulgaria, Greece, Montenegro dan Serbia sebagai antara negara paling bergunung di Eropah.
Croatia pula disenaraikan dengan kira-kira 40% kawasan bergunung, sementara Sepanyol digambarkan mempunyai majoriti kawasan yang dipengaruhi oleh rupa bumi pergunungan.
Menariknya, Sepanyol sering dikaitkan dengan dataran dan kawasan pertanian, tetapi dokumen menegaskan bahawa gunung-ganang sebenarnya memainkan peranan penting dalam pembangunan dan ekonominya.
Kanada: Sistem Gunung yang Luas dan Pelbagai
Kanada pula mempunyai sistem gunung yang tersebar luas merentasi wilayahnya.
Dokumen menyatakan bahawa penilaian gunung di Kanada menggabungkan pengetahuan Orang Asli dan kajian akademik, menunjukkan bahawa pemahaman tentang kawasan pergunungan bukan hanya bersifat fizikal tetapi juga melibatkan dimensi budaya dan masyarakat.
Walaupun tiada peratusan kawasan bergunung dinyatakan dalam dokumen, Kanada tetap penting dalam konteks kajian gunung kerana keluasan wilayahnya dan kepelbagaian sistem pergunungan.
New Zealand dan Identiti Negara
Di New Zealand atau Aotearoa, gunung mempunyai nilai yang lebih luas daripada sekadar bentuk muka bumi.
Dokumen menyebut bahawa gunung-ganang menjadi sebahagian penting daripada identiti negara, termasuk dalam pembentukan imej nasional oleh masyarakat P?keh? atau orang Eropah New Zealand.
Ini menunjukkan bahawa landskap gunung boleh menjadi simbol budaya dan identiti sesebuah negara.
Afrika Selatan dan Kepentingan Ekologi Gunung
Dalam konteks Afrika Selatan dan rantau Southern African Development Community atau SADC, kawasan gunung meliputi sekitar 10% daripada keluasan rantau tersebut.
Walaupun peratusannya tidak begitu besar, dokumen menegaskan bahawa kawasan ini memberikan manfaat ekologi dan ekonomi yang tidak seimbang dengan keluasan tanahnya, bermaksud sumbangannya jauh lebih besar daripada saiz fizikalnya.
Hal ini menunjukkan bahawa nilai gunung tidak boleh dinilai berdasarkan keluasan sahaja.
Jadi, Negara Mana yang Paling Banyak Gunung?
Berdasarkan dokumen ini, jawapannya bergantung kepada cara kita mengukur.
Jika berdasarkan peratusan kawasan negara yang bergunung, Kyrgyzstan sangat menonjol dengan sekitar 94% wilayahnya terdiri daripada gunung, diikuti Macedonia Utara sekitar 90% dan Turki sekitar 74.6%.
Jika berdasarkan keluasan keseluruhan kawasan gunung dan platou, China dianggap sebagai negara bergunung terbesar dalam dokumen, dengan sekitar 70% wilayahnya terdiri daripada gunung dan platou.
Jika berdasarkan kehadiran gunung tertinggi dunia, Nepal dan Pakistan pula mempunyai kedudukan yang sangat penting kerana Everest berada di kawasan Himalaya Nepal dan K-2 berada di Pakistan.
Oleh itu, istilah “negara paling banyak gunung” sebenarnya tidak mempunyai satu jawapan tunggal tanpa menentukan dahulu ukuran yang digunakan.
Gunung Membawa Cabaran dan Manfaat
Negara-negara bergunung mempunyai beberapa cabaran yang hampir sama.
Dokumen menyenaraikan kesukaran pengangkutan, perubahan iklim dan keperluan pengurusan gunung yang berterusan sebagai antara cabaran utama.
Namun, gunung juga memberikan banyak manfaat. Kawasan bergunung menyumbang kepada kepelbagaian ekologi, budaya dan ekonomi sesebuah negara.
Dalam erti kata lain, rupa bumi bergunung mungkin menyukarkan pembinaan jalan raya atau akses antara kawasan, tetapi pada masa yang sama ia boleh menjadi sumber biodiversiti, identiti budaya, sumber air, pelancongan dan aktiviti ekonomi.
Kesimpulan
Negara bergunung boleh dikenal pasti melalui beberapa ukuran yang berbeza.
Kyrgyzstan sangat menonjol dari segi peratusan wilayah bergunung dengan sekitar 94%, manakala Macedonia Utara menghampiri 90% dan Turki sekitar 74.6%.
China pula mempunyai kawasan gunung dan platou yang sangat luas, manakala Nepal dan Pakistan terkenal kerana menempatkan sebahagian daripada gunung tertinggi di dunia.
Di Eropah, negara seperti Albania, Bulgaria, Greece, Montenegro, Serbia dan Sepanyol turut mempunyai ciri topografi bergunung yang ketara.
Keseluruhannya, gunung bukan sekadar halangan fizikal. Ia merupakan sebahagian penting daripada sistem ekologi, pembangunan ekonomi, budaya dan identiti sesebuah negara.
Sumber Rujukan
Baiping, Z., Hongzhi, W., Fei, X., & Shenguo, M. (2004). Protecting the national parks and the world heritage sites in China: challenge and strategy. Journal of Geographical Sciences, 14, 87–90.
Davidson, L. (2022). Seeing differently. Public History Review.
Furnia, A. (2023). Islamic Republic of Pakistan.
Karaman, Z. T. (2022). Strategic Planning and Safety of Mountainous Areas in Türkiye’s Public Administration Organization. Open Journal of Social Sciences.
Karaman, Z. T. (2024). Public Policy Analysis on the Required Administration of Mountainous Areas in Turkey. Advances in Social Sciences Research Journal.
Kurmanov, U., Salmorbekova, R., Ismailova, Z. K., & Poleshkina, I. (2025). Transport connectivity and aviation mobility of the population in developing countries with mountainous terrain: Experience of the Kyrgyz Republic. Civil Aviation High Technologies.
Lelouvier, R., et al. (2026). Towards a multilateral ‘Southern African Mountain Treaty/Convention’ – a contribution to the Southern African Development Community Vision 2050. Transactions of the Royal Society of South Africa.
McDowell, G., et al. (2023). Canadian Mountain Assessment.
Musia?, W. (2013). Economical and natural value of mountains in Europe. Geomatics, Landmanagement and Landscape, 4, 45–62.
Naweed, P. A. J. (2023). A Brief Look at the Natural Conditions of the Hindu Kesh Mountain Range. Integrated Journal for Research in Arts and Humanities.
Price, M. (2016). Sustainable Development in Mountain Regions: Southeastern Europe and Sustainable Mountain Regions: Challenges and Perspectives in Southeastern Europe. Mountain Research and Development, 36, 394–395.
Singh, G. B., Karki, M., Paudel, M., Ranabhat, S., & Singh, A. (2021). Country profile: Nepal.
Tapiador, F. (2019). The Relief: A Mountainous Country. World Regional Geography Book Series.
Keyword: negara banyak gunung, negara bergunung, Kyrgyzstan, gunung Kyrgyzstan, Macedonia Utara, Turki, China, Nepal, Himalaya, Gunung Everest, Pakistan, K-2, Afghanistan, Hindu Kush, Tien Shan, Pamir-Alai, gunung Eropah, kawasan bergunung, peratusan kawasan bergunung, geografi gunung, topografi, ekologi gunung, pembangunan kawasan gunung, negara paling bergunung, pergunungan dunia
