Pengenalan
Ramai rakyat Malaysia pernah mendengar amaran supaya tidak mengambil ubat tertentu bersama limau gedang (grapefruit), buah sitrus yang berkait rapat dengan limau bali (pengetahuan am). Interaksi ini terkenal kerana jus limau gedang menghalang enzim CYP3A4 secara tidak berbalik, lalu meningkatkan paras sesetengah ubat dalam darah. Namun, persoalan yang kurang diketahui ialah sama ada buah lain yang lazim diminum sebagai jus, seperti oren dan epal, juga boleh mengganggu ubat.
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk “Long-Lasting Inhibitory Effect of Apple and Orange Juices, but Not Grapefruit Juice, on OATP2B1-Mediated Drug Absorption” (Shirasaka et al., 2013). Objektifnya ialah mengkaji kesan prainkubasi dengan jus buah terhadap pengangkutan ubat oleh pengangkut OATP2B1 secara in vitro. Negara kajian tidak dinyatakan dalam abstrak. Perlu ditegaskan bahawa ini *kajian makmal menggunakan oosit katak Xenopus, bukan ujian klinikal ke atas manusia*. Bukti klinikal manusia dalam artikel ini datang daripada empat ulasan: Bailey (2010), Dolton et al. (2012), An et al. (2015) serta Farkas dan Greenblatt (2008).
Sorotan Kajian Lepas
Antara kajian awal tentang interaksi buah-ubat ialah Bailey et al. (1991) dalam The Lancet. Menurut ringkasan TL;DR, enam lelaki dengan tekanan darah sempadan mengambil felodipine 5 mg bersama air, jus limau gedang atau jus oren; dengan jus limau gedang, tekanan darah diastolik lebih rendah dan kadar denyutan jantung lebih tinggi berbanding air.
Kemudian, Dresser et al. (2002) mengkaji kesan pelbagai buah dan komponennya terhadap aktiviti P-glikoprotein dan polipeptida pengangkut anion organik (OATP) secara in vitro serta terhadap pelupusan ubat dalam manusia. Tajuk kajian mereka menyatakan bahawa jus buah menghalang pengambilan ubat melalui OATP lalu mengurangkan ketersediaan oral fexofenadine (ubat antihistamin; pengetahuan am). Glaeser et al. (2007) pula menunjukkan bahawa OATP1A2 mungkin pengangkut utama dalam usus bagi penyerapan fexofenadine, dan perencatannya menghasilkan “kesan jus limau gedang”.
Pengangkut OATP2B1, yang juga dikenali sebagai OATP-B (pengetahuan am), turut dikaji. Kobayashi et al. (2003) mendapati OATP-B berperanan dalam penyerapan sebatian anionik merentasi membran apikal sel epitelium usus manusia. Nozawa et al. (2004) mencirikan aktiviti OATP-B yang sensitif kepada pH dan menekankan bahawa faktor seperti pH perlu difahami untuk menjelaskan penyerapan ubat.
Dapatan Utama
Jus epal paling kuat. Shirasaka et al. (2013) mendapati prainkubasi oosit yang mengekspres OATP2B1 dengan jus epal menurunkan pengambilan estrone-3-sulfate secara ketara mengikut kepekatan (IC50 = 1.5%). Jus oren memberi kesan serupa tetapi kurang kuat (IC50 = 21%), manakala jus limau gedang tiada kesan. Keputusan serupa diperoleh dengan fexofenadine.
Kesan berpanjangan. Perencatan oleh jus epal dan oren bergantung kepada masa. Kesan jus epal bertahan sekurang-kurangnya 240 minit, mencadangkan perencatan tidak berbalik.
Dua mekanisme. Koinkubasi dengan jus epal merencat secara kompetitif, manakala prainkubasi merencat secara bukan kompetitif. Penulis menyimpulkan bahawa interaksi jus buah-ubat yang kompleks mungkin berlaku dalam badan, tetapi kepentingan klinikalnya perlu dikaji.
Bukti klinikal daripada ulasan. Bailey (2010) menerangkan jenis interaksi baharu di mana jus buah mengurangkan ketersediaan ubat oral. Jus limau gedang atau oren pada isipadu tinggi menurunkan ketersediaan oral fexofenadine dengan ketara, dan jus limau gedang dalam jumlah biasa mengurangkan penyerapan fexofenadine kepada separuh secara purata. Naringin dikenal pasti sebagai salah satu komponen penyebab utama. Kesan perencatan bertahan lebih daripada 2 jam tetapi kurang daripada 4 jam, jadi interaksi boleh dielakkan dengan jarak masa yang sesuai. Jus limau gedang menurunkan ketersediaan oral beberapa ubat yang diangkut OATP1A2, iaitu acebutolol, celiprolol, fexofenadine dan talinolol (senarai dalam abstrak terpotong).
Lebih banyak jus terlibat. Dolton et al. (2012) menyatakan pengambilan jus buah bersama ubat mengurangkan ketersediaan oral pelbagai ubat penting yang bergantung kepada OATP. An et al. (2015) menegaskan bahawa kesan CYP3A secara in vivo terhad kepada jus limau gedang, tetapi interaksi OATP yang signifikan secara klinikal telah diperhatikan dengan jus limau gedang, jus oren, jus epal dan teh hijau.
Jurang makmal dan klinikal. Farkas dan Greenblatt (2008) menyatakan bahawa jus limau gedang diketahui mengubah farmakokinetik lebih 30 ubat preskripsi. Jus limau gedang dan jus oren Seville menyebabkan interaksi klinikal melalui CYP3A, manakala OATP direncat oleh jus limau gedang, oren dan epal. Jus buah lain berinteraksi secara in vitro, tetapi lebih banyak kajian klinikal diperlukan.
| Jus | Kesan utama | Sumber |
|---|---|---|
| Epal | IC50 = 1.5% (OATP2B1); bertahan ?240 minit | Shirasaka et al. (2013), in vitro |
| Oren | IC50 = 21% (OATP2B1) | Shirasaka et al. (2013), in vitro |
| Limau gedang | Tiada kesan pada OATP2B1 (CYP3A4 direncat, seperti sedia diketahui) | Shirasaka et al. (2013), in vitro |
| Limau gedang | Penyerapan fexofenadine berkurang separuh; kesan >2 jam, <4 jam | Bailey (2010) |
| Limau gedang, oren Seville | Interaksi klinikal melalui CYP3A; >30 ubat | Farkas dan Greenblatt (2008) |
Perbincangan
Jawapan kepada soalan tajuk: selain limau gedang, jus epal dan jus oren juga boleh berinteraksi dengan ubat, tetapi melalui mekanisme berbeza. Limau gedang biasanya meningkatkan paras ubat melalui CYP3A4, manakala perencatan OATP oleh jus epal, oren dan limau gedang mengurangkan penyerapan ubat seperti fexofenadine, lalu mungkin melemahkan keberkesanannya.
Batasan perlu dinyatakan dengan jelas. Kajian utama ialah kajian in vitro; nilai IC50 dalam oosit tidak boleh diterjemahkan terus kepada kesan dalam pesakit. Farkas dan Greenblatt (2008) sendiri menekankan percanggahan antara keputusan in vitro dan klinikal. Carian ini juga tidak meliputi limau bali secara khusus, kranberi, delima, belimbing atau buah tropika lain, jadi tiada kesimpulan boleh dibuat tentang buah-buah tersebut daripada data ini.
Bagi pengguna di Malaysia, mesej praktikalnya ialah berhati-hati dengan jus buah pekat yang diminum serentak dengan ubat. Dapatan Bailey (2010) bahawa kesan bertahan kurang daripada 4 jam memberi panduan awal tentang jarak masa, tetapi ia khusus kepada fexofenadine dan jus limau gedang.
Implikasi kepada Pengguna dan Ahli Farmasi
1. Rujuk ahli farmasi atau doktor sebelum mengambil jus buah bersama ubat preskripsi, terutamanya ubat jangka panjang.
2. Telan ubat dengan air kosong melainkan diarahkan sebaliknya.
3. Jangan anggap hanya limau gedang berisiko; jus epal dan oren juga terlibat dalam interaksi OATP.
4. Ahli farmasi boleh memasukkan soalan tentang tabiat minum jus semasa kaunseling ubat.
5. Jangan berhenti atau mengubah dos ubat sendiri berdasarkan artikel ini.
Kesimpulan
Interaksi buah-ubat bukan terhad kepada limau gedang. Kajian in vitro Shirasaka et al. (2013) menunjukkan jus epal dan oren, tetapi bukan limau gedang, merencat OATP2B1 secara berpanjangan, dan ulasan klinikal melaporkan bahawa jus oren dan epal boleh mengurangkan penyerapan sesetengah ubat. Bukti untuk limau bali dan buah tropika belum diliputi oleh data ini. Pesakit perlu berbincang dengan ahli farmasi atau doktor.
Rujukan
1. Shirasaka, Y., Shichiri, M., Murata, Y., et al. (2013). Long-lasting inhibitory effect of apple and orange juices, but not grapefruit juice, on OATP2B1-mediated drug absorption. Drug Metabolism and Disposition. https://doi.org/10.1124/dmd.112.049635
2. Bailey, D. G. (2010). Fruit juice inhibition of uptake transport: A new type of food-drug interaction. British Journal of Clinical Pharmacology. https://doi.org/10.1111/j.1365-2125.2010.03722.x
3. Dolton, M. J., Roufogalis, B. D., McLachlan, A. J., et al. (2012). Fruit juices as perpetrators of drug interactions: The role of organic anion-transporting polypeptides. Clinical Pharmacology & Therapeutics. https://doi.org/10.1038/clpt.2012.159
4. An, G., Mukker, J. K., Derendorf, H., et al. (2015). Enzyme- and transporter-mediated beverage–drug interactions: An update on fruit juices and green tea. The Journal of Clinical Pharmacology. https://doi.org/10.1002/jcph.563
5. Farkas, D., & Greenblatt, D. J. (2008). Influence of fruit juices on drug disposition: Discrepancies between in vitro and clinical studies. Expert Opinion on Drug Metabolism & Toxicology. https://doi.org/10.1517/17425255.4.4.381
6. Bailey, D. G., Spence, J. D., Munoz, C., & Arnold, J. M. O. (1991). Interaction of citrus juices with felodipine and nifedipine. The Lancet. https://doi.org/10.1016/0140-6736(91)90872-M
7. Dresser, G. K., Bailey, D. G., Leake, B. F., et al. (2002). Fruit juices inhibit organic anion transporting polypeptide-mediated drug uptake to decrease the oral availability of fexofenadine. Clinical Pharmacology & Therapeutics. https://doi.org/10.1067/mcp.2002.121152
8. Glaeser, H., Bailey, D. G., Dresser, G. K., et al. (2007). Intestinal drug transporter expression and the impact of grapefruit juice in humans. Clinical Pharmacology & Therapeutics. https://doi.org/10.1038/sj.clpt.6100056
9. Kobayashi, D., Nozawa, T., Imai, K., et al. (2003). Involvement of human organic anion transporting polypeptide OATP-B (SLC21A9) in pH-dependent transport across intestinal apical membrane. Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics. https://doi.org/10.1124/jpet.103.051300
10. Nozawa, T., Imai, K., Nezu, J., et al. (2004). Functional characterization of pH-sensitive organic anion transporting polypeptide OATP-B in human. Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics. https://doi.org/10.1124/jpet.103.060194
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: interaksi buah-ubat, jus epal, jus oren, limau gedang, OATP2B1, CYP3A4, fexofenadine, ahli farmasi
