Peria biasa dimakan sebagai sayur, tetapi dalam bentuk ekstrak, jus pekat atau suplemen, persoalan keselamatan menjadi lebih penting. Satu ulasan oleh University of Bologna menyatakan kajian in vitro dan in vivo telah menunjukkan peria juga boleh menyebabkan kesan toksik atau buruk dalam keadaan berbeza [1].
Artikel ini meneliti kajian tentang keselamatan peria.
Kesan Sampingan yang Dilaporkan
Satu ulasan oleh Brigham and Women’s Hospital menyenaraikan kesan sampingan peria yang dilaporkan [2]:
-
Koma hipoglisemik dan sawan pada kanak-kanak.
-
Pengurangan kesuburan pada tikus.
-
Sindrom seperti favisme.
-
Peningkatan enzim gamma-glutamiltransferase dan fosfatase alkali pada haiwan.
-
Sakit kepala.
Ulasan ini juga menyatakan peria mungkin mempunyai kesan tambahan apabila diambil bersama agen penurun glukosa lain [2]. Pengkaji menyatakan data tidak mencukupi untuk mengesyorkan penggunaannya tanpa pengawasan dan pemantauan yang teliti [2].
Kehamilan: Bukti Haiwan yang Membimbangkan
Ulasan Howard University. Satu ulasan literatur tentang peria semasa kehamilan dan penyusuan mendapati [3]:
-
Tiada bukti saintifik untuk menyokong penggunaan peria semasa kehamilan dan penyusuan.
-
Kajian haiwan pada roden dan primat menunjukkan ekstrak tumbuhan ini menyebabkan keguguran.
-
Pada lelaki, ekstrak biji peria menunjukkan bukti tidak langsung pengurangan hormon yang diperlukan untuk penghasilan sperma.
Ulasan ini menyatakan ibu hamil dan menyusu diperhatikan mengambil ekstrak peria kerana kepercayaan rakyat sebagai agen antidiabetes [3]. Pengkaji menyarankan berhati-hati menggunakan peria semasa kehamilan dan penyusuan sehingga kajian manusia dijalankan [3].
Kajian University of the West Indies. Satu kajian memberikan ekstrak air buah peria muda kepada tikus Sprague Dawley yang hamil pada hari ke-7 hingga ke-14 kehamilan [4]. Dapatannya [4]:
-
8.65% anak tikus dalam kumpulan eksperimen cacat, berbanding 1.62% dalam kumpulan kawalan.
-
31.2% daripada anak tikus yang cacat mempunyai pelbagai kecacatan kongenital.
-
Tikus eksperimen mempunyai sembilan tapak penyerapan semula, manakala kawalan tiada.
Pengkaji menyimpulkan ekstrak air peria bersifat teratogenik (menyebabkan kecacatan janin) pada tikus dan perlu digunakan dengan berhati-hati pada manusia [4].
Gangguan Hormon
Satu ulasan oleh Enugu State University of Science and Technology menyatakan potensi peria mengganggu sistem endokrin menimbulkan kebimbangan keselamatan, terutamanya bagi individu dengan ketidakseimbangan hormon atau yang mengambil ubat sensitif hormon [5]. Peria mungkin berinteraksi dengan hormon pembiakan, fungsi tiroid dan hormon adrenal [5].
Data Keselamatan daripada Ujian Klinikal
Ulasan sistematik Wageningen University. Satu ulasan sistematik ke atas 17 ujian terkawal rawak mendapati pada dos harian di bawah 6 g produk peria, tiada bukti kemudaratan pada manusia [6]. Dalam laporan kes yang menunjukkan kemudaratan serius, peria digunakan dalam bentuk cecair [6]. Kajian ini ialah pracetak yang belum disemak rakan sebaya.
Meta-analisis Laczkó-Zöld 2024. Rawatan peria tidak dikaitkan dengan perubahan ketara dalam enzim hati (ALT, AST) dan kreatinin berbanding plasebo, yang menyokong keselamatan tumbuhan ini [7].
Ujian klinikal individu. Ujian oleh Gyeongsang National University tidak melaporkan kesan buruk serius selama 12 minggu [8]. Meta-analisis Peter 2019 juga tidak melaporkan kesan buruk serius, tetapi menyatakan data keselamatan adalah jarang [9].
Kajian Haiwan: Pelindung Hati dan Buah Pinggang
Meta-analisis kajian haiwan oleh Mbarara University of Science and Technology mendapati ekstrak peria mempunyai kesan pelindung hati dan buah pinggang pada pelbagai dos dan tempoh [10].
Bentuk Penting
Ulasan sistematik Wageningen University menyatakan keselamatan suplemen peria tradisional lebih terjamin apabila dihasilkan di bawah piawaian kualiti yang ketat [6]. Ulasan Christian-Albrechts-Universität zu Kiel membincangkan kaedah kawalan kualiti buah dan sediaan peria [11].
Kesan pada Kesuburan Lelaki
Ulasan Howard University menyatakan ekstrak biji peria pada lelaki menunjukkan bukti tidak langsung pengurangan gonadotrof pituitari yang diperlukan untuk penghasilan sperma [3]. Ulasan ini menyarankan berhati-hati dalam penggunaan peria bagi lelaki dalam usia reproduktif [3].
Bukti Klinikal Masih Terhad
Ulasan Brigham and Women’s Hospital menyatakan empat ujian klinikal awal mendapati jus, buah dan serbuk kering peria mempunyai kesan hipoglisemik sederhana, tetapi kajian-kajian tersebut kecil dan bukan rawak atau dua-buta [2]. Ujian terkawal rawak yang mencukupi diperlukan untuk menilai keselamatan dan keberkesanan dengan betul sebelum peria boleh disyorkan secara rutin [2].
Peria sebagai Sayur
Kebanyakan kebimbangan keselamatan di atas melibatkan ekstrak, jus atau suplemen dalam dos tertentu, atau kajian haiwan. Ulasan Christian-Albrechts-Universität zu Kiel menyatakan buah peria yang belum masak dimakan sebagai sayur di banyak kawasan tropika [11].
Bagi yang Menanam Peria Sendiri
Bagi kawalan perosak dan penyakit, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penanaman peria.
Kesimpulan
Ujian klinikal pada dos bawah 6 g sehari tidak menunjukkan kemudaratan ketara, dan enzim hati tidak berubah dalam meta-analisis. Namun, kajian haiwan menunjukkan ekstrak peria boleh menyebabkan keguguran dan kecacatan janin, dan terdapat laporan koma hipoglisemik pada kanak-kanak. Ibu hamil, ibu menyusu dan mereka yang mengambil ubat diabetes atau ubat hormon perlu berhati-hati.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat perubatan. Ibu hamil, ibu menyusu, kanak-kanak, dan mereka yang mengambil ubat diabetes atau ubat hormon perlu berbincang dengan doktor sebelum mengambil ekstrak, jus pekat atau suplemen peria.
Rujukan
[1] M. Bortolotti, D. Mercatelli, and L. Polito (2019). Momordica charantia, a Nutraceutical Approach for Inflammatory Related Diseases. Frontiers in Pharmacology. DOI: 10.3389/fphar.2019.00486. https://consensus.app/papers/details/d504148cc3255907b706cb7bfd45150a/
[2] E. Basch, S. Gabardi, and Catherine E. Ulbricht (2003). Bitter melon (Momordica charantia): a review of efficacy and safety. American journal of health-system pharmacy : AJHP : official journal of the American Society of Health-System Pharmacists. DOI: 10.1093/ajhp/60.4.356. https://consensus.app/papers/details/cab8a06914ea5d458aad7f332997aee9/
[3] N. Enwerem, P. Okunji et al. (2018). Momordica Charantia (Bitter Melon): Safety and Efficacy During Pregnancy and Lactation. International Journal of Studies in Nursing. DOI: 10.20849/ijsn.v3i2.454. https://consensus.app/papers/details/9c82ec5eb11658909a33471df5498385/
[4] E. Uche-Nwachi and C. McEwen (2010). Teratogenic effect of the water extract of bitter gourd (Momordica charantia) on the Sprague Dawley rats. African journal of traditional, complementary, and alternative medicines : AJTCAM. DOI: 10.4314/ajtcam.v7i1.57228. https://consensus.app/papers/details/1b29cd9a9759539d87e07b2db4c10da3/
[5] D. Ajaghaku and Paul Chinwuba (2025). Endocrine Disruption and Therapeutic Potential of Momordica charantia: A Comprehensive Review. Journal of Complementary and Alternative Medical Research. DOI: 10.9734/jocamr/2025/v26i8688. https://consensus.app/papers/details/f1c39a03957953039de094172b32bed0/
[6] J. Mes, R. Elbers, and Raymond HH Pieters (2022). Possible harms of Momordica charantia L. in humans; a systematic review. Unknown Journal. DOI: 10.1101/2022.10.22.22281390. https://consensus.app/papers/details/3ea49e4278285940b4c535244175d718/
[7] E. Laczkó-Zöld, B. Csupor-Löffler et al. (2024). The metabolic effect of Momordica charantia cannot be determined based on the available clinical evidence: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. Frontiers in Nutrition. DOI: 10.3389/fnut.2023.1200801. https://consensus.app/papers/details/abfd0fb9b22857428d452ae1b9ca90d0/
[8] Soo Kyoung Kim, Jaehoon Jung et al. (2020). Hypoglycemic efficacy and safety of Momordica charantia (bitter melon) in patients with type 2 diabetes mellitus. Complementary therapies in medicine. DOI: 10.1016/j.ctim.2020.102524. https://consensus.app/papers/details/91376f95ff935a4c901c9b472eb789c2/
[9] E. Peter, F. Kasali et al. (2019). Momordica charantia L. lowers elevated glycaemia in type 2 diabetes mellitus patients: Systematic review and meta-analysis. Journal of ethnopharmacology. DOI: 10.1016/j.jep.2018.10.033. https://consensus.app/papers/details/f2cd381640b8502297058dbae2fd17f8/
[10] E. Peter, P. B. Nagendrappa et al. (2020). The safety and efficacy of Momordica charantia L. in animal models of type 2 diabetes mellitus: A systematic review and meta?analysis. Phytotherapy Research. DOI: 10.1002/ptr.6853. https://consensus.app/papers/details/899fa0ccbf8b5604814f80b4ceb05168/
[11] S. Çiçek (2022). Momordica charantia L.—Diabetes-Related Bioactivities, Quality Control, and Safety Considerations. Frontiers in Pharmacology. DOI: 10.3389/fphar.2022.904643. https://consensus.app/papers/details/9afe54eaeb0c59fd991a2dcc292e696f/
Kata Kunci
peria, keselamatan, kesan sampingan, kehamilan, interaksi ubat
