Membalut buah dengan kertas atau beg ketika masih di pokok merupakan amalan tradisional yang masih relevan hingga kini. Petani di Malaysia biasa membalut buah jambu batu, belimbing dan mangga dengan kertas surat khabar atau plastik. Teknik ini dikenali sebagai pembalutan buah (fruit bagging).
Artikel ini meneliti bukti kajian tentang keberkesanan pembalutan buah dalam mengawal lalat buah dan meningkatkan kualiti buah.
Masalah Lalat Buah
Lalat buah merupakan antara perosak paling merosakkan bagi buah-buahan tropika. Kajian di India mendapati tanaman jambu batu musim hujan diserang teruk oleh lalat buah, penyakit antraknos dan burung, dan biasanya dibuang oleh petani kerana kualitinya rendah [1]. Buah tidak dibalut dalam kajian tersebut mengalami serangan lalat buah sebanyak 56.6% [1].
Dalam kajian mangga Baneshan, kerosakan lalat buah pada buah kawalan mencecah 42.33% [2]. Kajian jambu batu dalam sistem organik pula mendapati serangan lalat buah 100% pada buah yang tidak dibalut [3].
Keberkesanan terhadap Lalat Buah
Hampir semua kajian menunjukkan pembalutan sangat berkesan:
| Tanaman | Dapatan | Sumber |
|---|---|---|
| Mangga Baneshan | Kerosakan lalat buah sifar pada buah dibalut | [2] |
| Mangga Amrapali | Semua bahan balutan 100% berkesan terhadap lalat buah dan pengorek | [4] |
| Mangga Anwar Rataul | Serangan lalat buah dan perosak lain sifar | [5] |
| Jambu batu Allahabad Safeda | Beg PP tak tenun memberikan kawalan penuh lalat buah, antraknos dan burung | [1] |
| Jambu batu (Faisalabad) | Beg tak tenun mencatat serangan lalat buah terendah (2.13%) | [6] |
| Jambu batu Paluma (organik) | Beg kain tak tenun dan plastik menghapuskan buah berlubang | [3] |
Bahan Balutan Tidak Sama Berkesan
Namun, tidak semua bahan memberikan perlindungan yang sama. Kajian sistem organik tersebut mendapati beg tulle (jaring halus) masih mencatat serangan lalat buah 56.53%, berbanding hanya 2.15% dengan kertas parchment [3]. Ini menunjukkan bahan berjaring terbuka tidak mencukupi untuk menghalang lalat buah.
Manfaat kepada Kualiti Buah
Selain mengawal perosak, pembalutan juga memperbaiki kualiti:
Saiz dan berat buah. Buah jambu batu yang dibalut dengan kertas coklat mencapai saiz dan berat maksimum (133.25 g) [6]. Bagi mangga Anwar Rataul, buah dibalut kertas mentega mencatat berat purata 203.50 g berbanding 159.50 g bagi buah tidak dibalut [5].
Penampilan. Buah mangga yang dibalut tiada retak, selaran matahari, kecederaan mekanikal, kerosakan burung, kecacatan kulit dan sisa bahan kimia pertanian [5].
Hayat simpanan. Kajian mangga Amrapali mendapati hayat simpanan paling panjang (15.06 hari) pada buah dibalut kertas coklat, berbanding 7.92 hari bagi buah kawalan [4].
Kandungan nutrien. Beg tak tenun meningkatkan kandungan asid askorbik jambu batu [6] [3].
Dapatan Bercampur tentang Kualiti
Tidak semua kesan positif. Kajian jambu batu organik yang sama mendapati semua bahan balutan kecuali tulle mengurangkan jumlah pepejal larut [3]. Kajian mangga Kesar pula mendapati pembalutan tidak memberi kesan signifikan terhadap kejadian reput hujung tangkai [7]. Kajian mangga Amrapali mendapati kandungan vitamin C buah dibalut tidak lebih tinggi berbanding kawalan [4].
Pulangan Ekonomi
Kajian mangga Kesar mendapati beg skirting mencatat pulangan bersih tertinggi (Rs 161,384 sehektar) dan nisbah faedah-kos 2.70 [7]. Kajian mangga Baneshan menyatakan pembalutan boleh mengurangkan sisa racun perosak dalam mangga untuk meningkatkan eksport [2].
Bila Perlu Membalut?
Masa pembalutan berbeza mengikut kajian:
Mangga: Kira-kira pada berat buah 100 g dan dituai 65 hari kemudian [2], atau pada peringkat saiz biji [5].
Jambu batu: Pada peringkat sebesar guli [1], atau peringkat sebesar telur [8]. Satu kajian mendapati pembalutan 20 hari selepas pembentukan buah bersama semburan zink sulfat 0.50% memberikan kualiti terbaik [9].
Bahan Mesra Alam
Kajian di Pantnagar, India, menggunakan beg mudah terurai dan mendapati beg tak tenun berwarna merah jambu memendekkan masa matang dan memperbaiki kualiti buah [10]. Pembalutan juga menghapuskan serangan lalat buah dan mengurangkan kerosakan burung [10].
Panduan Praktikal
Balut buah awal, sebelum lalat buah mula bertelur, iaitu ketika buah masih kecil.
Pilih bahan yang rapat seperti kertas coklat, kertas mentega atau kain tak tenun; elakkan jaring berlubang besar.
Pastikan hujung beg diikat kemas tetapi tidak mencederakan tangkai.
Buang buah yang sudah diserang sebelum membalut buah lain.
Gabungkan dengan sanitasi kebun, seperti mengutip dan memusnahkan buah gugur.
Jika racun perosak masih diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang kawalan lalat buah bersepadu.
Kesimpulan
Pembalutan buah merupakan teknik mudah dan mesra alam yang sangat berkesan mengawal lalat buah, dengan kerosakan sifar dalam banyak kajian mangga dan jambu batu. Ia juga meningkatkan saiz, penampilan dan hayat simpanan buah. Namun, pemilihan bahan penting kerana jaring terbuka kurang berkesan, dan kesan terhadap kandungan gula bercampur. Teknik ini sesuai bagi pekebun kecil dan pengeluar buah organik.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Keberkesanan pembalutan bergantung kepada bahan, masa dan keadaan kebun.
Rujukan
[1] R. Sharma et al. (2020). Influence of on-the-tree fruit bagging on biotic stresses and postharvest quality of rainy-season crop of ‘Allahabad Safeda’ guava (Psidium guajava L.). Crop Protection. DOI: 10.1016/j.cropro.2020.105216.
[2] K. Rani et al. (2025). Study on the Effect of Pre-harvest Fruit Bagging for Enhancing Fruit Quality in Mango cv. Baneshan. International Journal of Economic Plants. DOI: 10.23910/2/2026.6753a.
[3] S. E. de Araújo et al. (2020). Quality of guava fruits bagged with different materials in an organic system. Unknown Journal. DOI: 10.14295/cs.v11i0.3206.
[4] Md Zahurul Islam et al. (2024). Sustainable Management Against Fruit Fly And Borer By Bagging Systems In Mango (Mangifera Indica L.). Journal of Bio-Science. DOI: 10.3329/jbs.v32i1.74987.
[5] H. Karar et al. (2019). Effectiveness of Fruit Bagging for the Control of Insect-Pests Complex and its Impact on Quality of Mango Fruits. Journal of Horticultural Science & Technology. DOI: 10.46653/jhst190202045.
[6] S. Rashid et al. (2023). Fruit Bagging: An Approach for Control of Fruit Fly Infestation and Quality Improvement in Guava. Journal of Applied Research in Plant Sciences. DOI: 10.38211/joarps.2024.05.206.
[7] SB Jadhav et al. (2025). Effect of pre-harvest fruit bagging on development and quality of mango cv Kesar under western Maharashtra conditions. International Journal of Farm Sciences. DOI: 10.5958/2250-0499.2025.00058.3.
[8] S. K. et al. (2024). Effect of Fruit Bagging on the Development and Quality of Guava Fruit. Agriculture Association of Textile Chemical and Critical Reviews. DOI: 10.21276/aatccreview.2024.12.02.108.
[9] S. Singh et al. (2026). EFFECT OF FRUIT BAGGING TIME ON FRUIT QUALITY AND PEST DYNAMICS OF GUAVA (PSIDIUM GUAJAVA L.). Genetics and Molecular Research. DOI: 10.4238/7vkzag82.
[10] M. Rawat et al. (2025). Effect of pre-harvest fruit bagging on post-harvest quality of rainy season guava cv. Allahabad Safeda. Journal of Environmental Biology. DOI: 10.22438/jeb/46/2/mrn-5356.
