Kos makanan merupakan perbelanjaan terbesar dalam penternakan ayam pedaging. Bahan protein seperti kacang soya dan tepung ikan semakin mahal, mendorong penternak dan penyelidik mencari alternatif tempatan yang lebih murah. Azolla, paku-pakis air yang kaya protein dan mudah ditanam, telah diuji dalam banyak kajian sebagai bahan makanan ayam.
Artikel ini meringkaskan dapatan kajian, termasuk kajian di Universiti Putra Malaysia, tentang kesan azolla terhadap pertumbuhan ayam pedaging dan tahap kemasukan yang sesuai.
Mengapa Azolla?
Kajian di UPM menganalisis kandungan azolla dan mendapati 24.82% protein kasar, 16.64% serat kasar, 2.00% ekstrak eter dan 11.59% abu [1]. Satu ulasan menyatakan azolla kaya dengan protein, asid amino perlu, vitamin, karotenoid dan mineral, tetapi mempunyai kekangan seperti kandungan serat dan kelembapan yang tinggi [2].
Kajian Malaysia: UPM
Kajian di Ladang 15, Fakulti Pertanian, Universiti Putra Malaysia, melibatkan 200 anak ayam pedaging yang diberi diet dengan 0%, 5%, 10% atau 15% azolla selama 42 hari [1]. Dapatan utama [1]:
Kumpulan 15% azolla mencatat pertambahan berat badan keseluruhan tertinggi.
Tiada perbezaan signifikan dalam pengambilan makanan dan nisbah penukaran makanan (FCR).
Diet 10% atau 15% azolla meningkatkan kebolehcernaan nutrien berbanding kawalan.
Pengkaji menyimpulkan bahawa kemasukan azolla sehingga 15% boleh meningkatkan pertumbuhan tanpa kesan buruk terhadap prestasi dan kebolehcernaan nutrien [1].
Dapatan daripada Negara Lain
| Kajian | Tahap azolla | Dapatan utama |
|---|---|---|
| Ayam Ross 308, 35 hari | 3%, 6%, 9% | 9% memberikan berat akhir tertinggi; kolesterol dan trigliserida menurun |
| Ayam Vencobb, 42 hari | 2–5% (ganti soya) | 5% memberikan pertambahan berat tertinggi; untung kasar naik 10.60% |
| Ayam Cobb-500, 42 hari | 4%, 8%, 12% | 12% memberikan berat akhir dan pulangan bersih tertinggi |
| Ayam lelaki, 21 hari | 3%, 4%, 5% | 3% terbaik; berat menurun apabila melebihi 3% |
| Ayam pedaging, 21 hari | 10%, 15%, 20% | 10% setanding kawalan; 15–20% mengurangkan pertumbuhan |
[3] [4] [5] [6] [7]
Jadual ini menunjukkan bahawa tahap optimum berbeza-beza antara kajian. Ada kajian yang mendapati manfaat sehingga 12% hingga 15%, manakala ada pula yang mendapati prestasi menurun melebihi 3%.
Meta-Analisis: Gambaran Keseluruhan
Meta-analisis tahun 2026 yang menggabungkan 28 kajian mendapati Azolla pinnata meningkatkan purata pertambahan berat harian dan FCR ayam pedaging dengan ketara, walaupun terdapat heterogeniti yang tinggi antara kajian [8]. Azolla juga meningkatkan protein serum dan HDL, serta menurunkan kolesterol, trigliserida dan LDL [8]. Baka ayam didapati menjelaskan 19% hingga 34% variasi dalam keputusan [8]. Pengkaji menyimpulkan azolla boleh ditambah sehingga 10% dalam makanan ayam pedaging [8].
Bukti yang Bercampur
Tidak semua kajian menunjukkan kesan positif:
Kajian di Bangladesh mendapati kumpulan kawalan tanpa azolla mencatat berat hidup tertinggi dan FCR terbaik, walaupun kadar kematian lebih rendah dalam kumpulan azolla [9].
Kajian lain mendapati 2.5% azolla tidak menjejaskan pertumbuhan pada peringkat awal, tetapi menyebabkan pertambahan berat lebih rendah dan FCR lebih tinggi pada peringkat penamat [10].
Kajian tepung daun azolla mendapati 10% azolla meningkatkan tekanan oksidatif dalam hati, menunjukkan kesan negatif pada tahap tersebut [11].
Kesan terhadap Usus dan Daging
Kajian tepung daun azolla mendapati 5% azolla meningkatkan panjang vilus jejunum dan mengurangkan keluarga bakteria Enterobacteriaceae dalam usus [11]. Kajian lain mendapati azolla mengurangkan kehilangan semasa memasak daging dada dan meningkatkan kemerahan daging, dengan kesimpulan bahawa 5% boleh digunakan tanpa kesan negatif utama terhadap kualiti daging [12].
Satu kajian di bawah keadaan penternakan luar bandar mendapati 10% azolla kering tidak menjejaskan pertambahan berat, FCR dan ciri deria daging yang dimasak [13].
Bagaimana dengan Kos?
Beberapa kajian melaporkan manfaat ekonomi. Penggantian 5% kacang soya dengan azolla kering meningkatkan keuntungan kasar sebanyak 10.60% [4]. Dalam kajian lain, kumpulan yang diberi 12% azolla kering mencatat jumlah pulangan dan pulangan bersih tertinggi, iaitu 3.25 dan 0.94 dolar AS bagi setiap ekor [5]. Namun, kajian di Bangladesh tidak menemui perbezaan signifikan dalam kos pengeluaran dan keuntungan bersih antara diet [9]. Penjimatan sebenar bergantung kepada kos menanam, mengering dan memproses azolla di ladang sendiri.
Panduan Praktikal
Mulakan dengan tahap rendah, sekitar 3% hingga 5%, dan pantau prestasi ayam.
Elakkan tahap terlalu tinggi tanpa ujian, kerana beberapa kajian menunjukkan pertumbuhan menurun dan kesan negatif pada hati.
Gunakan azolla kering yang diproses dengan betul, kerana azolla segar mengandungi banyak air.
Pastikan diet seimbang dari segi tenaga dan protein apabila menggantikan sebahagian bahan lain dengan azolla.
Rekod berat, pengambilan makanan dan kematian untuk menilai keberkesanan.
Dapatkan nasihat Jabatan Perkhidmatan Veterinar atau pakar pemakanan haiwan sebelum mengubah formulasi makanan secara besar-besaran.
Kesimpulan
Kajian, termasuk dari UPM, menunjukkan azolla boleh menjadi bahan makanan alternatif bagi ayam pedaging. Meta-analisis mencadangkan sehingga 10% sebagai tahap yang selamat, manakala kajian UPM mendapati manfaat sehingga 15%. Namun, terdapat kajian yang menunjukkan pertumbuhan menurun pada tahap tinggi atau tiada manfaat berbanding diet biasa. Tahap kemasukan perlu disesuaikan mengikut baka, umur ayam dan kaedah pemprosesan azolla.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Formulasi makanan ternakan perlu dibuat dengan nasihat pakar pemakanan haiwan bagi memastikan keperluan nutrien dipenuhi.
Rujukan
[1] F. Samad et al. (2020). Effects of Azolla spp. as feed ingredient on the growth performance and nutrient digestibility of broiler chicken. Journal of animal physiology and animal nutrition. DOI: 10.1111/jpn.13345.
[2] Alem Danayit (2024). EFFECT OF FEEDING AZOLLA (AZOLLA PINNATA) DIET ON GROWTH PERFORMANCE AND CARCASS CHARACTERISTICS OF BROILERS – A REVIEW. Greener Journal of Agricultural Sciences. DOI: 10.15580/gjas.2024.4.120324185.
[3] M. A. Abd Elkareem et al. (2025). The Impact of Feeding Sun-Dried Azolla Meal on Growth Performance and Some Serum Biochemical Parameters of Broiler Chickens. International Journal of Comprehensive Veterinary Research. DOI: 10.21608/ijcvr.2024.328318.1006.
[4] Kuber Sharma et al. (2024). Growth Performance of Commercial Broiler Chicken Fed Dried Azolla. Indian Journal of Animal Nutrition. DOI: 10.5958/2231-6744.2024.00067.2.
[5] Eman Ramadan Kamel (2021). Effect of Dried Azolla on Growth Performance, Hematological, Biochemical, Antioxidant Parameters, and Economic Efficiency of Broiler Chickens. Advances in Animal and Veterinary Sciences. DOI: 10.17582/journal.aavs/2021/9.11.1886.1894.
[6] O. Keser et al. (2025). Effect of dietary Azolla supplementation on growth performance and histomorphometric features of the small intestine in broilers. Medycyna Weterynaryjna. DOI: 10.21521/mw.6989.
[7] Tanpa nama pengarang (2025). Inclusion of varying levels of azolla from starter to finishing stage: potential on production performance, immunity and gut development of broiler chickens. International Journal of Biosciences (IJB). DOI: 10.12692/ijb/26.4.51-60.
[8] C. Mbajiorgu et al. (2026). Meta-analysis of the positive effect of aquatic fern (Azolla pinnata) intervention on growth performance metrics, blood chemistry, and carcass evaluation of broilers. Tropical Animal Health and Production. DOI: 10.1007/s11250-026-05042-5.
[9] M. Bangladesh (t.t.). Effect of Azolla (Azolla pinnata) on growth and lipid profiles of broiler chickens.
[10] Shambhvi et al. (2020). Effect of feeding Azolla pinnata in combination with direct-fed microbial on broiler performance. Tropical Animal Health and Production. DOI: 10.1007/s11250-020-02437-w.
[11] A. M. Abdelatty et al. (2021). Azolla leaf meal at 5% of the diet improves growth performance, intestinal morphology and p70S6K1 activation, and affects cecal microbiota in broiler chicken. Animal : an international journal of animal bioscience. DOI: 10.1016/j.animal.2021.100362.
[12] A. M. Abdelatty et al. (2020). Influence of level of inclusion of Azolla leaf meal on growth performance, meat quality and skeletal muscle p70S6 kinase ? abundance in broiler chickens. Animal : an international journal of animal bioscience. DOI: 10.1017/s1751731120001421.
[13] M. G. M. Thariq et al. (2026). Investigation of the Growth of Broiler Chickens Fed with Azolla Mixed Feed: A Sustainable Protein Source for Rural Farming. Journal of the Bangladesh Agricultural University. DOI: 10.3329/jbau.v24i2.91292.
