Lalat buah daripada genus Bactrocera merupakan musuh utama pekebun buah di kawasan tropika. Ia bertelur dalam buah, dan larvanya merosakkan isi buah sehingga busuk dan gugur. Selain pembalutan buah, satu lagi kaedah yang meluas digunakan ialah perangkap berumpan metil eugenol.
Artikel ini meneliti kajian tentang keberkesanan perangkap metil eugenol, reka bentuk perangkap dan cara menggunakannya dalam pengurusan perosak bersepadu.
Mengenali Lalat Buah Bactrocera
Lalat buah Tephritidae, terutamanya spesies Bactrocera yang memakan pelbagai tanaman, menyebabkan kerugian ekonomi yang teruk dalam pengeluaran buah di kawasan tropika dan subtropika [1].
Beberapa kajian di Indonesia mengenal pasti spesies dominan:
Di kebun mangga Karawang, enam spesies direkodkan, dengan B. dorsalis dominan (57.99%) [2].
Di kebun belimbing dan betik di Malang, B. dorsalis (86.02%) paling dominan, diikuti B. carambolae dan B. umbrosa [3].
Di kebun limau di Malang, spesies yang ditangkap termasuk B. dorsalis, B. carambolae dan B. umbrosa [4].
Bagaimana Metil Eugenol Berfungsi?
Metil eugenol (ME) merupakan bahan semiokimia penarik utama yang digunakan dalam perangkap teknik pemusnahan jantan (MAT) untuk memantau dan mengurus lalat buah [1]. Dalam kajian di kebun laici, hanya lalat jantan B. dorsalis ditangkap oleh perangkap ME [5].
Oleh sebab ME hanya menarik lalat jantan, pengkaji mengingatkan bahawa struktur komuniti yang diperhatikan melalui perangkap ini berat sebelah kepada jantan [2].
Keberkesanan Perangkap ME
Lebih berkesan daripada cue lure. Kajian di kebun pic di Swat, Pakistan, mendapati ME menarik lebih banyak lalat buah (134 lalat seperangkap seminggu) berbanding cue lure (14) [6]. Kajian lain di Swat merekodkan 20,001 lalat dalam perangkap ME berbanding 2,671 dalam perangkap cue lure [7]. Namun, cue lure lebih menarik spesies tertentu seperti B. cucurbitae [7], iaitu lalat buah yang menyerang tanaman labu.
Mengurangkan serangan buah. Kajian di kebun pic di Dir Lower mendapati perangkap botol buatan sendiri berumpan ME menangkap purata 415 lalat seperangkap dan mencatat serangan buah terendah (9.8%) [8].
Perangkap Buatan Sendiri Lebih Jimat
Satu dapatan penting ialah perangkap buatan sendiri boleh sama berkesan atau lebih baik daripada perangkap komersial:
| Perangkap | Kos per 100 lalat (PKR) | Sumber |
|---|---|---|
| Botol tempatan + ME | 14.5 | [8] |
| Botol tempatan + campuran ME dan cue lure | 24.3 | [8] |
| Perangkap import Jepun + ME | 2,400 | [8] |
Kajian di Swat juga mendapati perangkap botol silinder berumpan ME menangkap paling banyak lalat (321 lalat seperangkap seminggu), jauh lebih tinggi berbanding perangkap kuning melekit [6].
Reka Bentuk Perangkap Penting
Bentuk. Kajian di kebun limau kinnow mendapati perangkap segi tiga menangkap populasi lalat yang lebih tinggi secara signifikan, diikuti perangkap PAU, silinder dan sfera [9].
Kedudukan. Kajian di Malang mendapati perangkap botol mendatar 58% lebih berkesan berbanding perangkap menegak [4].
Warna. Perangkap melekit kuning berumpan ME menangkap lebih banyak lalat (174.00) berbanding perangkap biru (114.75) di kebun laici [5].
Musim dan Populasi Lalat
Populasi lalat buah berubah mengikut musim. Kajian di kebun pic di Swat mendapati populasi yang ditangkap paling tinggi pada pertengahan musim (Julai) dan paling rendah pada awal serta akhir musim [6]. Kajian lain mendapati suhu dan kelembapan turut mempengaruhi bilangan spesies yang ditangkap [7]. Di kebun laici, bilangan lalat tertinggi ditangkap pada hari pertama perangkap dipasang dan berkurangan secara beransur-ansur sehingga hari ketujuh [5]. Maklumat ini membantu petani merancang masa pemasangan dan penukaran umpan.
Gabungan dengan Kaedah Lain
Perangkap sahaja mungkin tidak mencukupi apabila tekanan perosak tinggi. Kajian dua tahun di kebun oren di Ethiopia mendapati tahap serangan terendah dicapai dengan gabungan perangkap MAT dan racun serangga [10]. Pokok tanpa rawatan mencatat kadar serangan tertinggi [10].
Kajian di Karawang menekankan pembangunan strategi pengurusan perosak bersepadu yang khusus mengikut lokasi, termasuk mengoptimumkan MAT dan memulihara musuh semula jadi [2].
Keselamatan Penggunaan
Kajian terkini yang menghasilkan ME daripada eugenol semula jadi mengesyorkan penggunaan ME dalam bekas tertutup dengan protokol keselamatan pekerja yang sesuai, selaras dengan panduan peraturan penggunaan ME dalam pertanian [1].
Panduan Praktikal
Pasang perangkap awal, sebelum buah mula masak, untuk memantau populasi lalat.
Buat perangkap botol sendiri dengan lubang masuk di sisi; letakkan kapas berumpan ME di dalamnya.
Gantung perangkap di bawah kanopi pada ketinggian yang mudah diselenggara.
Tukar umpan secara berkala mengikut arahan pengeluar.
Gabungkan dengan pembalutan buah dan sanitasi, seperti mengutip dan memusnahkan buah gugur.
Gunakan sarung tangan semasa mengendalikan ME dan simpan jauh daripada kanak-kanak.
Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, termasuk bagi umpan dan racun serangga yang digunakan bersama perangkap.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang program kawalan lalat buah kawasan.
Kesimpulan
Perangkap berumpan metil eugenol merupakan kaedah murah dan berkesan untuk memantau dan mengurangkan populasi lalat buah jantan Bactrocera. Perangkap botol buatan sendiri boleh mengatasi perangkap import yang mahal, manakala bentuk, kedudukan dan warna perangkap turut mempengaruhi keberkesanan. Namun, ME hanya menarik lalat jantan, jadi gabungan dengan pembalutan buah, sanitasi dan kaedah lain diperlukan untuk kawalan yang lebih menyeluruh.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Penggunaan umpan dan racun perosak mesti mematuhi Akta Racun Makhluk Perosak 1974 dan arahan label.
Rujukan
[1] Pascal Noel Mekam et al. (2026). Process optimization and field performance of semi?synthesized methyl eugenol for Tephritidae fruit flies management. Pest Management Science. DOI: 10.1002/ps.70985.
[2] Hibban Aufaa Istanto et al. (2026). Species composition of male Bactrocera spp. captured by methyl eugenol traps in Karawang Mango Orchards, Indonesia. Jurnal Mangifera Edu. DOI: 10.31943/mangiferaedu.v11i1.261.
[3] Yogo Setiawan et al. (2024). Diversity of Fruit Flies (Diptera: Tephritidae) Attracted by Methyl Eugenol in Carambola and Papaya Orchads in Malang Regency, East Java, Indonesia. PLANTROPICA: Journal of Agricultural Science. DOI: 10.21776/ub.jpt.2024.009.1.6.
[4] Y. Rahmawati et al. (2024). A comparison of vertical and horizontal trap orientations for attracting male Bactrocera spp. as fruit fly pest. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/1302/1/012022.
[5] Rakibul Islam Roki et al. (2025). EFFICACY EVALUATION OF METHYL EUGENOL-BASED STICKY TRAP FOR CAPTURING ORIENTAL FRUIT FLY, BACTROCERA DORSALIS IN LYCHEE ORCHARD. Bangladesh Journal of Entomology. DOI: 10.63759/bje.33.2.5.
[6] Fazal Maula et al. (2022). Evaluation of different traps and lures combinations for monitoring and eco-friendly management of fruit fly (Bactrocera Spp) in peach orchards. Journal of Entomology and Zoology Studies. DOI: 10.22271/j.ento.2022.v10.i1b.8923.
[7] N. Muhammad (2024). EFFECTIVENESS OF METHYLE EUGENOLE AND CUE LURE TRAPS TO ATTRACTED GENUS BACTROCERA (FRUIT FLIES) SPECIES IN PEACH AND PERSIMMON ORCHARDS IN DISTRICT SWAT OF KPK, PAKISTAN. Journal of Population Therapeutics and Clinical Pharmacology. DOI: 10.53555/z93y1m21.
[8] Muhammad Tariq Khan et al. (2025). Methyl Eugenol and Cue-Lure Baited Traps for the Management of Fruit Fly Bactrocera in a Peach Orchard. Planta Animalia. DOI: 10.71454/pa.004.05.0468.
[9] Kavita Bajaj et al. (2021). Comparison of different methyl eugenol based trap shapes for capturing fruit flies, Bactrocera Spp. in kinnow orchards. Agricultural Research Journal. DOI: 10.5958/2395-146x.2021.00069.7.
[10] Gelana Keno Beyene et al. (2026). Integration of Insecticides With Methyl Eugenol-Based Male Annihilation Technique Trap Device Enhances the Management of Bactrocera dorsalis in Sweet Orange Orchard. Advances in Agriculture. DOI: 10.1155/aia/5346922.
