Kebanyakan perhatian terhadap sacha inchi tertumpu kepada minyaknya yang kaya omega-3. Namun, biji sacha inchi juga kaya dengan protein, dan sisa selepas minyak diperah (kek perahan) mengandungi lebih banyak protein lagi. Dengan permintaan terhadap protein tumbuhan yang semakin meningkat, sacha inchi menarik minat penyelidik dan industri. Artikel ini merumuskan kajian tentang protein sacha inchi.
Berapa Banyak Protein dalam Sacha Inchi?
Biji sacha inchi mengandungi 24% hingga 33% protein, dan sehingga 62% dalam hasil sampingan selepas minyak diperah [1]. Kajian lain melaporkan biji mentah mengandungi 27.9 g protein dan 47.6 g lemak bagi setiap 100 g [2].
Biji sacha inchi yang dinyahlemak merupakan sumber protein penting, mencapai 59.1% berat kering [3]. Serbuk kek perahan pula mengandungi 41.86% protein dengan komposisi asid amino yang seimbang, termasuk asid amino perlu seperti leucina, valina dan isoleucina [4].
Kajian sacha inchi dari Kedah
Satu kajian menganalisis biji sacha inchi yang dikumpul dari negeri Kedah, Malaysia. Kepekatan protein ialah 73.8 mg/g tepung biji kering beku. Analisis LC-MS/MS mengenal pasti 217 protein dalam ekstrak biji, termasuk 152 protein yang diketahui dan 65 protein yang belum diketahui [5].
Kualiti Protein
Asid amino
Analisis asid amino mengesahkan kehadiran semua asid amino perlu, terutamanya histidina, triptofan dan valina. Namun, lisina dan metionina menjadi penghad untuk kumpulan umur tertentu mengikut piawaian WHO [1].
Kajian pengekstrakan protein mendapati isolat protein mengandungi tahap asid amino perlu yang tinggi, terutamanya asid amino rantai bercabang, walaupun lisina dan triptofan dikenal pasti sebagai penghad [6].
Kebolehcernaan
Pengekstrakan protein yang dioptimumkan menghasilkan isolat dengan kandungan protein 92.36% dan kebolehcernaan in vitro 69.71%, jauh lebih tinggi berbanding kek biji asal (26.85%). Proses ini juga mengurangkan faktor antinutrien [6].
Kajian lain mendapati semua rawatan pengekstrakan mengurangkan perencat tripsin sekurang-kurangnya 80% [7].
Perbezaan asal biji
Kajian isolat protein daripada sacha inchi Thailand dan Peru mendapati kandungan protein masing-masing 93.27% dan 90.67%. Sifat pengemulsian protein Thailand lebih tinggi, tetapi kebolehcernaannya lebih rendah berbanding protein Peru [8].
Sifat Fungsian dalam Makanan
Protein sacha inchi mempunyai sifat yang berguna untuk industri makanan:
Penyerapan minyak yang sangat baik dan aktiviti buih yang menarik [9].
Penyerapan air (3.6 g/g) dan minyak (7.2 g/g) serta keupayaan membentuk buih (99%) yang berada dalam kumpulan teratas. Keterlarutannya dua kali ganda soya pada pH 4 [7].
Biskut sacha inchi
Kajian penggantian tepung gandum dengan tepung kek sacha inchi dalam biskut mendapati [10]:
Protein meningkat sehingga 19.65%.
Serat meningkat 6 kali ganda.
Kalsium meningkat 10.8 kali, magnesium 10.2 kali dan zink 4.6 kali.
Namun, zat besi berkurangan sebanyak 25%.
Peptida Bioaktif
Apabila protein sacha inchi dicerna atau dihidrolisis, ia menghasilkan peptida kecil dengan pelbagai aktiviti dalam ujian makmal:
| Aktiviti | Dapatan |
|---|---|
| Antioksidan | Pecahan glutelin menunjukkan aktiviti antioksidan tertinggi selepas simulasi pencernaan [3] |
| Anti-hipertensi | Peptida PCW merencat enzim ACE [11] |
| Antidiabetes | Peptida merencat enzim DPP-IV [12] |
| Penurunan lemak | Lima peptida merencat lipase pankreas [13] |
| Anti-radang | Hidrolisat mengurangkan TNF-alfa dalam sel monosit [14] |
Hidrolisat protein daripada kek sacha inchi juga mengekalkan sifat antioksidan dan perencatan ACE selepas simulasi pencernaan [15].
Penting: Semua dapatan peptida ini datang daripada kajian makmal, sel dan komputer. Ia belum diuji pada manusia.
Nilai Ekonomi Hasil Sampingan
Hasil sampingan sacha inchi, terutamanya kek perahan, kulit dan cengkerang, mengandungi protein, serat diet dan sebatian bioaktif yang tinggi. Ia boleh digunakan untuk membangunkan makanan berfungsi seperti produk bakeri dan minuman berasaskan tumbuhan [16]. Ini menyokong ekonomi kitaran dengan mengurangkan sisa.
Antinutrien dalam Kek Perahan
Satu kajian mendapati serbuk kek perahan mengandungi saponin (1,050 mg/100 g), alkaloid (2.1 mg/100 g) dan tanin (6.2 mg/100 g), yang boleh mengehadkan penggunaannya dalam makanan [4]. Rawatan haba seperti autoklaf mengurangkan alkaloid, tanin, saponin dan perencat tripsin dengan ketara [17].
Panduan Praktikal
1. Makan biji sacha inchi panggang sebagai sumber protein tumbuhan tambahan.
2. Gabungkan dengan sumber protein lain seperti kekacang dan bijirin untuk melengkapkan lisina [1].
3. Untuk usahawan, kek perahan sacha inchi berpotensi dijadikan tepung protein atau bahan biskut [10].
4. Pastikan kek perahan diproses dengan haba untuk mengurangkan antinutrien [17].
Protein untuk Warga Emas
Kajian makanan mesra warga emas mencadangkan sacha inchi yang dilembutkan boleh membantu warga emas mencapai sasaran antioksidan dalam saiz hidangan yang lebih kecil, sekali gus berpotensi mengurangkan risiko sarkopenia (kehilangan otot) [18].
Kesimpulan
Biji sacha inchi mengandungi 24% hingga 33% protein dengan semua asid amino perlu, walaupun lisina terhad. Kek perahan selepas pengekstrakan minyak lebih kaya protein dan boleh dijadikan bahan makanan bernilai tambah. Peptida daripada protein sacha inchi menunjukkan aktiviti antioksidan, anti-hipertensi dan antidiabetes dalam makmal, tetapi belum dibuktikan pada manusia.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Individu dengan alahan kacang atau masalah kesihatan perlu berhati-hati sebelum mencuba makanan baharu.
Rujukan
[1] F. H. Brishti et al. (2025). The multifaceted Sacha Inchi (Plukenetia volubilis L.) protein: From molecular composition to extraction techniques, techno-functional properties, and food applications. Food chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2025.145533.
[2] P. Chaikham et al. (2026). Impact of roasting on nutritional quality, bioactive retention, and oxidative stability of sacha inchi (Plukenetia volubilis L.) seeds. Discover Food. DOI: 10.1007/s44187-026-01056-y.
[3] Qi-Ping Zhan et al. (2021). The antioxidant activity of protein fractions from Sacha inchi seeds after a simulated gastrointestinal digestion. Lwt – Food Science and Technology. DOI: 10.1016/j.lwt.2021.111356.
[4] Valeria Guarrasi et al. (2025). Sacha Inchi (Plukenetia volubilis L.) Oil Press-Cake Powder: Chemical Characterization and In Vitro Bioactivity for Sustainable Applications. Molecules. DOI: 10.3390/molecules31010117.
[5] Mohammad Harun Ur Rashid et al. (2023). An Empirical Analysis of Sacha Inchi (Plantae: Plukenetia volubilis L.) Seed Proteins and Their Applications in the Food and Biopharmaceutical Industries. Applied Biochemistry and Biotechnology. DOI: 10.1007/s12010-023-04783-5.
[6] S. Jiapong et al. (2025). Optimized Protein Isolation from Industrial Sacha Inchi Seed Meal via Alkaline Extraction: Functional and Nutritional Characterization. Journal of Agriculture and Food Research. DOI: 10.1016/j.jafr.2025.102250.
[7] L. M. Cordero-Clavijo et al. (2024). Effect of multi factor-assisted extraction (pH, ultrasound, and temperature) of protein from Sacha inchi (Plukenetia volubilis) and its protein quality and functional characteristics. Food and Bioproducts Processing. DOI: 10.1016/j.fbp.2024.01.014.
[8] S. Rawdkuen et al. (2022). Physicochemical, Functional, and In Vitro Digestibility of Protein Isolates from Thai and Peru Sacha Inchi (Plukenetia volubilis L.) Oil Press-Cakes. Foods. DOI: 10.3390/foods11131869.
[9] Erwin Torres-Sánchez et al. (2023). Isolation and Characterization of Protein Fractions for Valorization of Sacha Inchi Oil Press-Cake. Foods. DOI: 10.3390/foods12122401.
[10] Fernando E. Alejandro Ruiz et al. (2026). Influence of partial or total substitution of wheat flour and sunflower oil with Sacha inchi (Plukenetia volubilis L.) flour and oil on the quality and nutritional properties of cookies. PLOS One. DOI: 10.1371/journal.pone.0340190.
[11] R. Chirinos et al. (2025). Bioactive peptides from Sacha Inchi (Plukenetia volubilis) cake: extraction techniques and their antioxidant, antihypertensive, hypoglycemic, and iron-chelating potential through in vitro and in silico analysis. Applied Food Research. DOI: 10.1016/j.afres.2025.101612.
[12] Aiyuan Zhang et al. (2023). Isolation and identification of dipeptidyl peptidase-IV inhibitory peptides from Sacha inchi meal. Journal of the science of food and agriculture. DOI: 10.1002/jsfa.12464.
[13] Kai Wang et al. (2023). Isolation and Identification of Lipid-Lowering Peptides from Sacha Inchi Meal. International Journal of Molecular Sciences. DOI: 10.3390/ijms24021529.
[14] Ana Lemus-Conejo et al. (2024). Sacha Inchi (Plukenetia volubilis L.) Protein Hydrolysate as a New Ingredient of Functional Foods. Foods. DOI: 10.3390/foods13132045.
[15] R. Chirinos et al. (2020). Enzyme-assisted hydrolysates from sacha inchi (Plukenetia volubilis) protein with in vitro antioxidant and antihypertensive properties. Journal of Food Processing and Preservation. DOI: 10.1111/jfpp.14969.
[16] J. Valdez-Arana et al. (2025). Harnessing Sacha Inchi By-Products: Innovations in Functional Food Development. Plant Foods for Human Nutrition. DOI: 10.1007/s11130-024-01287-3.
[17] Elena Villacrés et al. (2024). Evaluation of antinutrients, nutritional, and functional properties in sacha inchi (Plukenetia volubilis L) cake treated with hydrothermal processes. Heliyon. DOI: 10.1016/j.heliyon.2024.e37291.
[18] Dah?Sol Kim et al. (2021). Feasibility of Elder-Friendly Food Applications of Sacha Inchi According to Cooking Method: Focusing on Analysis of Antioxidative Activity and Brain Neuron Cell Viability. Foods. DOI: 10.3390/foods10122948.
