Ramai orang mengupas kulit terung sebelum memasak, terutamanya untuk masakan tertentu. Namun, warna ungu gelap pada kulit terung bukan sekadar hiasan. Ia datang daripada antosianin, termasuk satu sebatian khusus bernama nasunin yang banyak dikaji kerana sifat antioksidannya. Artikel ini menerangkan apa itu nasunin, di mana ia ditemui dan apa yang diketahui tentang manfaatnya.
Apa Itu Nasunin?
Nasunin, atau nama kimianya delfinidin-3-(kumaroilrutinosida)-5-glukosida, ialah flavonoid utama dalam buah terung, terutamanya di bahagian kulit [1]. Ia tergolong dalam kumpulan antosianin, iaitu pigmen yang memberi warna ungu, biru dan merah kepada tumbuhan.
Kajian pemetaan genetik terung mengenal pasti dua antosianin utama di kulit terung, iaitu delfinidin-3-rutinosida (D3R) dan nasunin [2]. Ulasan fenolik terung pula mengesahkan bahawa kulit terung kaya dengan antosianin, terutamanya terbitan delfinidin, manakala isinya kaya dengan asid klorogenik [3].
Mengapa Kulit Terung Penting?
Disebabkan kandungan antioksidannya yang tinggi, terung dianggap antara sepuluh sayur teratas, dan nilai pemakanannya datang daripada fenolik dan antosianin [1]. Oleh kerana antosianin tertumpu di kulit, membuang kulit bermakna membuang sebahagian besar pigmen ini.
Ulasan tentang nasunin juga menyatakan bahawa kulit terung banyak terbuang sebagai sisa pertanian dan pemprosesan. Sisa ini dianggap kehilangan sumber yang berharga dan memberi kesan negatif kepada alam sekitar dan ekonomi [1].
Manfaat Nasunin yang Dikaji
Ulasan 2023 tentang nasunin membincangkan [1]:
Aktiviti antioksidan nasunin.
Penyerapan dalam saluran pencernaan.
Kaedah pengekstrakan untuk mengasingkan nasunin.
Manfaat dalam pemakanan manusia.
Potensi sebagai pewarna makanan semula jadi.
Kajian kepustakaan dari Indonesia pula merumuskan bahawa potensi antioksidan buah terong datang daripada fenol, polifenol dan flavonoid seperti rutin, nasunin, delfinidin-3-rutinosida dan antosianin, serta asid klorogenik dan asid askorbik. Mekanismenya termasuk menderma elektron kepada radikal bebas, merencat spesies oksigen reaktif dan merangsang enzim antioksidan badan seperti superoksida dismutase, glutation dan katalase [4].
Had penting: Kebanyakan kajian ini dijalankan di makmal atau pada haiwan. Kesan langsung makan kulit terung terhadap kesihatan manusia belum dibuktikan melalui ujian klinikal yang besar.
Kajian Haiwan tentang Kulit Terung
Beberapa kajian haiwan menguji kulit terung secara khusus:
Kajian pada tikus yang diberi fruktosa mendapati kulit terung bulat hitam lebih berkesan menurunkan lemak darah dan tekanan darah, manakala terung panjang putih lebih berkesan menurunkan gula darah [5].
Ekstrak etanol kulit terung ungu mempengaruhi paras gula darah dan pertumbuhan semula sel beta pankreas pada tikus diabetes berkolesterol tinggi, dengan dos 25 mg/kg sebagai dos paling berkesan dalam kajian itu [6].
Hasil ini menarik, tetapi dos ekstrak dan keadaan tikus makmal sangat berbeza daripada makan terung dalam masakan harian.
Bukan Hanya Kulit: Kelopak dan Daun
Kajian 2026 mencirikan isi, kulit, kelopak (calyx) dan daun terung sebagai sumber sebatian fenolik, terutamanya asid klorogenik. Penyelidik mengoptimumkan kaedah pengekstrakan ultrasonik dan menunjukkan sisa terung berpotensi dijadikan bahan berfungsi untuk industri makanan, nutraseutikal dan farmaseutikal [7].
Warna Kulit dan Varieti
Kandungan antosianin sangat berbeza antara varieti. Kajian 20 genotip terung mendapati antosianin berjulat daripada 0.35 hingga 18.85 mg/100 g berat segar [8]. Di Mexico, jenis terung Filipina mempunyai kandungan antosianin dan aktiviti antioksidan tertinggi antara lima jenis yang diuji [9].
Menariknya, ulasan terung di Nigeria melaporkan terung putih dan hijau mempunyai kandungan fenolik yang lebih tinggi, tetapi terung ungu gelap mempunyai kapasiti antioksidan yang lebih tinggi [10]. Ini menunjukkan bahawa setiap warna menawarkan profil sebatian yang berbeza.
Jadual Ringkasan
| Bahagian terung | Sebatian utama |
|---|---|
| Kulit | Antosianin: nasunin, D3R [2] |
| Isi | Asid klorogenik [3] |
| Kelopak dan daun | Asid klorogenik dan fenolik lain [7] |
Panduan Praktikal
1. Masak terung bersama kulit apabila sesuai, contohnya dalam gulai, sambal atau terung bakar.
2. Basuh kulit terung dengan bersih untuk membuang kotoran dan sisa racun perosak.
3. Pilih terung yang segar dengan kulit berkilat dan tidak lembik.
4. Cuba pelbagai warna terung, ungu, hijau dan putih, kerana profil sebatiannya berbeza [10].
5. Jangan anggap kulit terung sebagai ubat. Ia makanan sihat, bukan rawatan.
Peluang untuk Industri
Bagi pengusaha makanan, kulit terung yang terbuang daripada pemprosesan berpotensi dijadikan pewarna semula jadi [1] atau sumber asid klorogenik [7]. Ini sejajar dengan usaha mengurangkan sisa makanan dan menambah nilai hasil pertanian.
Kulit Terung dalam Konteks Diet Harian
Ulasan tentang buah-buahan genus Solanum mengingatkan bahawa struktur antioksidan boleh berubah akibat kaedah memasak dan pencernaan, jadi keterbiocapaian dan bioavailabiliti perlu diambil kira sebelum membuat kesimpulan tentang manfaat kesihatan [11]. Dengan kata lain, jumlah nasunin dalam kulit terung mentah tidak sama dengan jumlah yang benar-benar diserap oleh badan selepas terung dimasak dan dicerna. Oleh itu, kulit terung paling baik dilihat sebagai sebahagian daripada diet kaya sayur berwarna, bukan sumber tunggal antioksidan.
Kesimpulan
Kulit terung ungu mengandungi antosianin seperti nasunin dan delfinidin-3-rutinosida, manakala isinya kaya asid klorogenik. Kajian makmal dan haiwan menunjukkan potensi antioksidan dan metabolik, tetapi bukti pada manusia masih terhad. Cara paling mudah untuk mendapat manfaatnya ialah memasak terung bersama kulitnya dan mempelbagaikan jenis terung dalam diet.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Dapatkan nasihat doktor sebelum menggunakan sebarang ekstrak atau suplemen terung.
Rujukan
[1] Tina Alighadri et al. (2023). Nasunin, an Amazing Chemical Constituent in Eggplants (Solanum melongena L.): A Review of Its Major Properties and Health-Promoting Effects. ACS Food Science & Technology. DOI: 10.1021/acsfoodscitech.3c00582.
[2] L. Toppino et al. (2016). Mapping Quantitative Trait Loci Affecting Biochemical and Morphological Fruit Properties in Eggplant (Solanum melongena L.). Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2016.00256.
[3] G. Niño-Medina et al. (2017). Structure and content of phenolics in eggplant (Solanum melongena) – a review. South African Journal of Botany. DOI: 10.1016/j.sajb.2017.03.016.
[4] Andri Ryandi et al. (2022). Penelusuran Pustaka Potensi Aktivitas Antioksidan Buah Terong (Solanum melongena L.). Bandung Conference Series: Pharmacy. DOI: 10.29313/bcsp.v2i2.3760.
[5] Mohamed Samir El-Dashlouty et al. (2016). Round Black, Long White Eggplant Diets for Clinical Nutrition of Fructose Induced Hypertensiona, Hyperglycemia and Hyperlipidemia. Alexandria Journal of Agricultural Sciences. DOI: 10.21608/alexja.2016.244434.
[6] Joni Tandi et al. (2019). Effect of Ethanol Extract from Purple Eggplant Skin (Solanum melongena L) On Blood Glucose Levels and Pancreatic ? Cells Regeneration on White Rats Male Hypercholesterolemia-Diabetic. Research Journal of Pharmacy and Technology. DOI: 10.5958/0974-360x.2019.00494.3.
[7] Isabel Martínez-García et al. (2026). Optimized probe-ultrasound-assisted extraction of Chlorogenic acids from eggplant (Solanum melongena L.) by-products: Unlocking the phenolic and antioxidant potential of Calyx and leaves. Food chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2026.149866.
[8] V. Bidaramali et al. (2020). Proximate Composition and Bioactive Compounds in Diverse Eggplant Genotypes. Current Journal of Applied Science and Technology. DOI: 10.9734/cjast/2020/v39i430537.
[9] G. Niño-Medina et al. (2014). Nutritional and Nutraceutical Components of Commercial Eggplant Types Grown in Sinaloa, Mexico. Notulae Botanicae Horti Agrobotanici Cluj-napoca. DOI: 10.15835/nbha4229573.
[10] A. I. Mansurat et al. (2023). Phytochemical Contents and Antioxidant potentials of Eggplants from Kano State, Nigeria: A Review. Dutse Journal of Pure and Applied Sciences. DOI: 10.4314/dujopas.v9i1a.16.
[11] C. A. Elizalde-Romero et al. (2021). Solanum Fruits: Phytochemicals, Bioaccessibility and Bioavailability, and Their Relationship With Their Health-Promoting Effects. Frontiers in Nutrition. DOI: 10.3389/fnut.2021.790582.
