Banjir yang menenggelamkan sawah, kemarau yang mengeringkan kebun, dan cuaca yang semakin sukar diramal. Bagi petani, cuaca bukan sekadar topik perbualan; ia menentukan sama ada hasil musim ini berjaya atau gagal. Artikel ini merumuskan kajian tentang kesan perubahan iklim dan risiko lain terhadap industri pertanian Malaysia, serta langkah yang dicadangkan untuk menghadapinya.
Pertanian Sangat Terdedah kepada Risiko
Satu kajian menyatakan sektor agromakanan terdedah kepada banyak risiko akibat bencana yang disebabkan oleh perubahan iklim, penyakit dan serangan perosak [1]. Kerugian yang dialami sektor agromakanan dianggarkan sekitar RM90.6 juta akibat banjir yang melanda beberapa negeri dalam tahun-tahun kebelakangan ini [1]. Menurut kajian itu, keadaan ini membimbangkan kerana ia memusnahkan ternakan dan tanaman serta menjejaskan pendapatan petani [1].
Kesan terhadap Ekonomi dan Makanan
Satu kajian menggunakan simulasi Monte Carlo dan model keseimbangan umum boleh kira untuk menganalisis kesan perubahan hujan dan suhu terhadap keselamatan makanan Malaysia [2]. Dapatannya:
Perubahan hujan dan suhu secara serentak, dalam jangka pendek dan panjang, mengecilkan prestasi ekonomi Malaysia [2].
Kebolehubahan hujan dan suhu memberi kesan negatif terhadap ketersediaan makanan dan akses kepada makanan, disebabkan pengurangan bekalan hasil pertanian, tekanan inflasi komoditi dan pengurangan pendapatan isi rumah [2].
Kejutan kebolehubahan iklim membawa kepada pengurangan penggunaan dan kebajikan semua kumpulan isi rumah, terutamanya di kawasan luar bandar [2].
Kesan terhadap Padi
Ulasan tentang padi dan perubahan iklim di Malaysia mendapati suhu minimum di kawasan jelapang meningkat 0.3°C hingga 0.5°C setiap dekad, manakala suhu maksimum meningkat 0.2°C hingga 0.3°C setiap dekad [3]. Hujan juga menunjukkan trend meningkat [3]. Kajian itu menyimpulkan perubahan iklim merupakan ancaman serius kepada pengeluaran padi dan seterusnya keselamatan makanan [3].
Ulasan lain tentang industri padi turut menyenaraikan cuaca ekstrem sebagai salah satu cabaran yang dihadapi sistem pengeluaran beras Malaysia [4].
Faktor Alam Sekitar Lain
Satu kajian tentang keselamatan makanan menyatakan faktor alam sekitar termasuk perubahan iklim, penebangan hutan dan penggunaan sumber yang berlebihan turut mencabar pengeluaran makanan [5]. Kajian lama tentang pertanian Malaysia juga menyebut tekanan berterusan terhadap kemerosotan sumber asli sebagai salah satu cabaran utama [6].
Pandemik sebagai Kejutan
Selain bencana alam, pandemik COVID-19 menunjukkan betapa terdedahnya rantaian bekalan makanan. Ulasan selepas pandemik menyatakan COVID-19 telah menjejaskan pertanian merentasi rantaian pengeluaran, bekalan dan pemasaran [7]. Ulasan itu mencadangkan kerajaan bersedia dengan pelan hala tuju dan langkah kawalan pandemik tanpa mengganggu rantaian bekalan agromakanan pada masa hadapan [7].
Langkah Penyesuaian yang Dicadangkan
Meningkatkan keupayaan adaptasi petani
Ulasan padi dan iklim mencadangkan Malaysia merombak strategi intervensi padi dan beras dengan memberi perhatian sewajarnya kepada peningkatan keupayaan adaptasi pesawah dalam menghadapi perubahan iklim [3].
Pertanian pintar iklim
Satu ulasan literatur sistematik meneliti faktor yang mempengaruhi amalan pertanian pintar iklim (Climate Smart Agriculture, CSA) di Malaysia, termasuk ketersediaan tanah, kebolehcubaan dan penerimaan petani [8]. Tujuan amalan CSA ialah mencapai pengeluaran makanan lestari [8].
Teknologi pintar
Kajian kualitatif terhadap pekebun kecil di Semenanjung Malaysia menyatakan kesan perubahan iklim terhadap pertanian global telah meningkatkan keperluan amalan pertanian yang lestari dan cekap sumber [9]. Pertanian pintar yang menggabungkan kecerdasan buatan dan IoT membolehkan petani memantau perubahan faktor iklim dan keadaan tanah [9].
Perlindungan pendapatan melalui takaful
Satu kajian mendapati sehingga kini belum ada program takaful nasional yang melindungi sektor agromakanan padi sebagai sumber utama bekalan makanan Malaysia [1]. Kajian itu meneroka potensi skim takaful pertanian berasaskan prinsip ta’awun (kerjasama) yang menggabungkan mekanisme pembiayaan sosial Islam, untuk melindungi pendapatan pesawah dengan lebih lestari [1]. Ini masih merupakan cadangan kerangka konsep.
Ringkasan Risiko dan Respons
| Risiko | Kesan yang dilaporkan | Respons dicadangkan |
|---|---|---|
| Banjir | Kerugian sekitar RM90.6 juta dalam sektor agromakanan [1] | Skim takaful pertanian [1] |
| Suhu meningkat | Ancaman kepada pengeluaran padi [3] | Tingkatkan keupayaan adaptasi pesawah [3] |
| Kebolehubahan hujan dan suhu | Bekalan dan akses makanan berkurang [2] | Amalan pertanian pintar iklim [8] |
| Pandemik | Gangguan rantaian bekalan [7] | Pelan hala tuju kecemasan [7] |
Panduan Praktikal untuk Petani
1. Pantau ramalan cuaca. Rancang jadual tanaman, pembajaan dan penyemburan berdasarkan ramalan.
2. Pelbagaikan tanaman dan pendapatan. Jangan bergantung kepada satu tanaman atau satu musim sahaja.
3. Jaga sistem saliran. Saliran yang baik membantu mengurangkan kerosakan akibat banjir kilat.
4. Simpan rekod. Rekod hasil dan kerugian berguna untuk tuntutan bantuan atau insurans.
5. Dapatkan perlindungan. Tanya tentang skim bantuan bencana atau insurans/takaful yang tersedia.
6. Kawal perosak dengan bijak. Perubahan cuaca boleh mengubah corak serangan perosak. Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang varieti dan amalan yang lebih tahan iklim.
Kesimpulan
Kajian menunjukkan perubahan iklim, bencana seperti banjir dan kejutan seperti pandemik memberi kesan nyata kepada industri pertanian Malaysia, daripada pengurangan hasil padi hingga kerugian pendapatan petani dan gangguan bekalan makanan. Langkah seperti meningkatkan keupayaan adaptasi petani, amalan pertanian pintar iklim, teknologi pemantauan dan skim perlindungan pendapatan dicadangkan untuk mengurangkan risiko ini.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat agronomi, kewangan atau insurans. Rujuk agensi berkaitan untuk maklumat skim bantuan dan perlindungan terkini.
Rujukan
[1] Syahnaz Sulaiman (2023). HARNESSING SUSTAINABLE NATIONAL FOOD SECURITY THROUGH INTEGRATED AGRO-TAKAFUL FRAMEWORK IN MALAYSIA. I-iECONS e-proceedings. DOI: 10.33102/iiecons.v10i1.114.
[2] S. Solaymani (2018). Impacts of climate change on food security and agriculture sector in Malaysia. Environment, Development and Sustainability. DOI: 10.1007/s10668-017-9954-4.
[3] R. B. Radin Firdaus et al. (2020). Paddy, rice and food security in Malaysia: A review of climate change impacts. Cogent Social Sciences. DOI: 10.1080/23311886.2020.1818373.
[4] Deivaseeno Dorairaj et al. (2023). Rice and paddy industry in Malaysia: governance and policies, research trends, technology adoption and resilience. Unknown Journal. DOI: 10.3389/fsufs.2023.1093605.
[5] Mohd Farhan bin Zulkifli et al. (2025). Implications Due to Challenges to Food Security in Malaysia. Journal of Ecohumanism. DOI: 10.62754/joe.v4i1.6005.
[6] B. Bakar (2009). The Malaysian agricultural industry in the new millennium: issues and challenges. Unknown Journal.
[7] Say-Peng Tan et al. (2023). A review on post-COVID-19 impacts and opportunities of agri-food supply chain in Malaysia. PeerJ. DOI: 10.7717/peerj.15228.
[8] Zeeshan Tariq et al. (2026). Factors affecting the adoption of Climate Smart Agriculture (CSA) practices for sustainable food production in Malaysia. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/1592/1/012016.
[9] Z. Omar et al. (2025). Smart Farming Technologies: Exploring the Factors of Adoption Among Smallholder Farmers in Peninsular Malaysia. Journal of Advanced Research in Applied Sciences and Engineering Technology. DOI: 10.37934/araset.62.1.9097.
