Kayu manis sering digunakan dalam masakan Melayu seperti kari, bubur, dan minuman. Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, kayu manis turut dipromosikan sebagai “rempah penurun gula darah” bagi pesakit diabetes. Adakah dakwaan ini disokong oleh kajian saintifik? Dan adakah terdapat risiko jika mengambilnya dalam jumlah besar? Artikel ini meneliti bukti daripada ujian klinikal dan meta-analisis.
Dua Jenis Kayu Manis yang Berbeza
Ramai tidak tahu bahawa terdapat dua jenis utama kayu manis di pasaran:
| Jenis | Nama saintifik | Ciri utama |
|---|---|---|
| Kayu manis Cassia | Cinnamomum cassia / C. aromaticum | Lebih biasa dijual; kandungan kumarin tinggi |
| Kayu manis Ceylon (“kayu manis sebenar”) | Cinnamomum verum / C. zeylanicum | Kurang digunakan; kandungan kumarin lebih rendah |
Satu ulasan menegaskan bahawa sifat kimia C. cassia dan C. verum sangat berbeza, dan C. cassia mengandungi kumarin pada tahap tinggi, iaitu sebatian yang berpotensi toksik kepada hati [1]. Penilaian risiko di Norway juga menyatakan kayu manis Cassia mengandungi lebih banyak kumarin berbanding kayu manis Ceylon [2].
Kajian Awal yang Mencetuskan Minat
Kajian Khan dan rakan-rakan (2003) melibatkan 60 pesakit diabetes jenis 2 yang dibahagikan secara rawak kepada enam kumpulan [3]. Mereka mengambil 1, 3 atau 6 g kayu manis sehari, atau plasebo, selama 40 hari [3]. Ketiga-tiga dos kayu manis menurunkan glukosa serum puasa (18–29%), trigliserida (23–30%), kolesterol LDL (7–27%) dan kolesterol total (12–26%), manakala tiada perubahan signifikan dalam kumpulan plasebo [3].
Kajian ini menarik perhatian dunia, tetapi ia kecil dan jangka pendek. Kajian seterusnya memberikan gambaran yang lebih bercampur.
Meta-Analisis: Gula Darah Puasa Turun, HbA1c Tidak Konsisten
Allen dan rakan-rakan (2013) menganalisis 10 RCT (543 pesakit) dengan dos 120 mg hingga 6 g sehari selama 4–18 minggu [4]. Kayu manis menurunkan glukosa plasma puasa, kolesterol total, LDL dan trigliserida, serta meningkatkan HDL [4]. Namun, tiada kesan signifikan pada HbA1c, iaitu penanda kawalan gula darah jangka panjang [4].
Deyno dan rakan-rakan (2019) memasukkan 16 RCT dan mendapati kayu manis menurunkan gula darah puasa dan HOMA-IR (penanda rintangan insulin) berbanding plasebo [5]. Tiada perubahan signifikan bagi HbA1c dan profil lipid [5]. Kepelbagaian antara kajian adalah tinggi, dan pengkaji mencadangkan formulasi kayu manis perlu diseragamkan [5].
De Moura dan rakan-rakan (2024) menganalisis 28 RCT yang melibatkan 3,054 pesakit diabetes jenis 2, dengan tempoh 30 hingga 120 hari [6]. Pengambilan kayu manis dikaitkan dengan penurunan signifikan gula darah puasa sebanyak kira-kira 15.26 mg/dL [6].
Yu dan rakan-rakan (2023) pula, melalui meta-analisis dos-tindak balas, mendapati kayu manis menurunkan trigliserida dan LDL serta meningkatkan HDL, tetapi tidak memberi kesan signifikan pada gula darah puasa, HbA1c atau kolesterol total [7]. Analisis subkumpulan menunjukkan kesan menurunkan gula darah dengan dos ?1,200 mg [7].
Ringkasnya, keputusan tentang gula darah puasa bercampur, dan kesan pada HbA1c secara umumnya tidak signifikan.
Adakah Kesannya Bermakna Secara Klinikal?
Costello dan rakan-rakan (2016) meneliti 11 RCT dengan 694 orang dewasa yang menghidap diabetes jenis 2 [8]. Dalam 10 kajian, peserta terus mengambil ubat diabetes semasa tempoh intervensi kayu manis [8]. Semua kajian melaporkan sedikit penurunan glukosa plasma puasa dan penurunan HbA1c yang sangat sederhana, tetapi hanya empat kajian mencapai sasaran rawatan Persatuan Diabetes Amerika [8]. Pengkaji menyimpulkan suplemen kayu manis yang ditambah kepada ubat dan perubahan gaya hidup memberi kesan sederhana sahaja, dan pesakit perlu terus mengikut cadangan rawatan sedia ada [8].
Dalam ulasan lain, C. cassia didapati membantu pengurusan diabetes pada dos 3–6 g sehari, manakala keberkesanan C. verum masih tidak dapat disimpulkan [1].
Rempah Lain untuk Gula Darah
Satu meta-analisis rempah dan herba dalam diet Mediterranean mendapati kayu manis, kunyit, halia, jintan hitam dan safron menurunkan gula darah puasa dengan signifikan pada pesakit diabetes jenis 2 [9]. Penurunan paling besar dicatat oleh jintan hitam, diikuti kayu manis dan halia (antara 17 hingga 27 mg/dL) [9]. Namun, hanya halia dan jintan hitam memperbaiki HbA1c dengan signifikan [9].
Isu Keselamatan: Kumarin
Kumarin ialah sebatian semula jadi yang boleh menyebabkan ketoksikan hati [10]. Pihak berkuasa keselamatan makanan Eropah menetapkan pengambilan harian boleh diterima (TDI) sebanyak 0.1 mg/kg berat badan, dan data klinikal manusia juga menyokong nilai ini [10]. Terdapat subkumpulan manusia yang lebih sensitif terhadap kesan toksik kumarin pada hati, walaupun puncanya belum diketahui [10].
Pendedahan kumarin daripada makanan terutamanya datang daripada kayu manis Cassia, dan pengguna tegar kayu manis Cassia boleh mencapai pengambilan harian yang menyamai TDI [10]. Kajian sampel serbuk kayu manis di pasaran Jerman mengesahkan tahap kumarin yang tinggi dalam kayu manis Cassia, malah kandungan kumarin dalam batang kayu manis boleh berbeza sangat besar, daripada tidak dapat dikesan hingga sekitar 10,000 mg/kg [11]. Variasi tinggi juga diperhatikan dalam satu pokok yang sama [11].
Ulasan Shinjyo menegaskan bahawa disebabkan potensi ketoksikan hati C. cassia, RCT akan datang perlu memasukkan ujian fungsi hati [1].
Panduan Praktikal
Kayu manis dalam masakan biasa (sebatang dalam kari atau secubit dalam minuman) merupakan sebahagian diet tradisional.
Jangan gantikan ubat diabetes dengan kayu manis. Kesan pada HbA1c tidak konsisten.
Elakkan pengambilan kayu manis Cassia dalam jumlah besar setiap hari untuk tempoh panjang kerana risiko kumarin.
Jika mengambil suplemen, pilih produk yang menyatakan jenis kayu manis dan bincang dengan doktor, terutama jika mempunyai masalah hati.
Pantau gula darah jika menggabungkan kayu manis dengan ubat diabetes.
Kesimpulan
Kayu manis mungkin membantu menurunkan gula darah puasa dan memperbaiki profil lipid pada pesakit diabetes jenis 2, tetapi bukti bercampur dan kesan pada HbA1c umumnya tidak signifikan. Kesannya juga sederhana apabila ditambah kepada rawatan standard. Kayu manis Cassia, jenis yang paling biasa dijual, mengandungi kumarin yang berpotensi menjejaskan hati jika diambil berlebihan. Nikmati kayu manis sebagai rempah, bukan sebagai ubat.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Pesakit diabetes perlu terus mengikut rawatan doktor. Rujuk doktor atau ahli farmasi sebelum mengambil suplemen kayu manis.
Rujukan
[1] N. Shinjyo et al. (2020). A tale of two cinnamons: A comparative review of the clinical evidence of Cinnamomum verum and C. cassia as diabetes interventions. Journal of Herbal Medicine. DOI: 10.1016/j.hermed.2020.100342.
[2] Inger-Lise Steffensen et al. (2019). Risk Assessment of Coumarin Intake in the Norwegian Population. European Journal of Nutrition & Food Safety. DOI: 10.9734/ejnfs/2019/v11i230143.
[3] Alam Khan et al. (2003). Cinnamon improves glucose and lipids of people with type 2 diabetes. Diabetes care. DOI: 10.2337/diacare.26.12.3215.
[4] R. W. Allen et al. (2013). Cinnamon Use in Type 2 Diabetes: An Updated Systematic Review and Meta-Analysis. The Annals of Family Medicine. DOI: 10.1370/afm.1517.
[5] S. Deyno et al. (2019). Efficacy and safety of Cinnamon in Type 2 Diabetes Mellitus and Pre-diabetes patients: A Meta-analysis and Meta-regression. Diabetes research and clinical practice. DOI: 10.1016/j.diabres.2019.107815.
[6] Suzana Laís de Moura et al. (2024). Effects of cinnamon supplementation on metabolic biomarkers in individuals with type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis. Nutrition reviews. DOI: 10.1093/nutrit/nuae058.
[7] Tingqing Yu et al. (2023). The Effect of Cinnamon on Glycolipid Metabolism: A Dose–Response Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients. DOI: 10.3390/nu15132983.
[8] R. B. Costello et al. (2016). Do Cinnamon Supplements Have a Role in Glycemic Control in Type 2 Diabetes – A Narrative Review?. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics. DOI: 10.1016/j.jand.2016.07.015.
[9] M. C. Garza et al. (2024). Effect of Aromatic Herbs and Spices Present in the Mediterranean Diet on the Glycemic Profile in Type 2 Diabetes Subjects: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. DOI: 10.3390/nu16060756.
[10] K. Abraham et al. (2010). Toxicology and risk assessment of coumarin: focus on human data. Molecular nutrition & food research. DOI: 10.1002/mnfr.200900281.
[11] F. Woehrlin et al. (2010). Quantification of flavoring constituents in cinnamon: high variation of coumarin in cassia bark from the German retail market and in authentic samples from indonesia. Journal of agricultural and food chemistry. DOI: 10.1021/jf102112p.
