Penternak lembu dan kambing di Malaysia sering berdepan dengan kos makanan pekat yang tinggi dan bekalan rumput yang tidak menentu. Mencari sumber protein tambahan yang murah dan boleh dihasilkan sendiri di ladang menjadi keutamaan. Azolla, paku-pakis air yang tumbuh pantas, telah diuji sebagai makanan tambahan untuk ternakan ruminan di beberapa negara.
Artikel ini meringkaskan kajian tentang penggunaan azolla untuk lembu tenusu, lembu pedaging dan kambing, termasuk kajian nutrien azolla dari Terengganu.
Kandungan Nutrien untuk Ruminan
Satu ulasan menyatakan azolla mengandungi 25% hingga 30% protein, 7% hingga 10% asid amino, vitamin seperti beta-karotena, vitamin A dan vitamin B12, serta pelbagai mineral [1]. Ia mudah dihadam kerana protein yang tinggi dan lignin yang rendah [1].
Kajian di Malaysia menganalisis A. pinnata dan A. microphylla yang dikutip di Kampung Seladang, Setiu, Terengganu [2]. A. microphylla didapati mengandungi protein kasar dan ekstrak eter yang lebih tinggi, dan pengkaji menyimpulkan ia lebih sesuai sebagai makanan tambahan untuk ruminan tenusu [2]. Kandungan mineral juga berbeza dengan ketara antara kedua-dua spesies [2].
Lembu Tenusu: Pengeluaran Susu
Beberapa kajian menguji azolla segar sebagai makanan tambahan lembu tenusu:
| Kajian | Jumlah azolla | Dapatan susu |
|---|---|---|
| Lembu kacukan, 90 hari | 2 kg segar sehari | Hasil susu naik sekitar 11% |
| Kajian ladang, 20 ekor lembu | 2 kg segar sehari | Hasil susu naik 4.8% (8.7 vs 8.3 L) |
| Kajian ladang di enam kampung | Unit pengeluaran azolla | 4.12 vs 3.51 kg susu; nisbah B:C 2.93:1 |
[3] [4] [5]
Kajian Chatterjee dan rakan-rakan mendapati penambahan 2 kg azolla segar meningkatkan purata hasil susu harian sekitar 11%, tanpa perubahan ketara dalam peratusan lemak, protein dan pepejal bukan lemak susu [3]. Kajian ladang lain mencatat peningkatan yang lebih kecil, iaitu 4.8%, dengan keuntungan bersih kecil bagi setiap ekor sehari [4].
Perbezaan angka ini menunjukkan kesan azolla bergantung kepada diet asas, baka dan pengurusan ladang. Dakwaan umum bahawa azolla meningkatkan susu 15% hingga 20% [1] mungkin tidak berlaku dalam semua keadaan.
Lembu Muda: Pertambahan Berat
Kajian yang sama terhadap anak lembu jantan kacukan selama 105 hari mendapati penambahan azolla bersamaan 1 kg segar seekor meningkatkan purata pertambahan berat harian kepada 423.6 g sehari, berbanding 389.9 g sehari dalam kumpulan kawalan [3]. Pengambilan bahan kering dan kebolehcernaan nutrien tidak berbeza dengan ketara [3].
Kambing Tenusu
Kajian terhadap kambing Zaraibi menggantikan protein tepung bunga matahari dengan tepung azolla kering [6]. Diet dengan 10% dan 20% azolla meningkatkan hasil susu berbanding kawalan, dengan kebolehcernaan nutrien terbaik pada 20% [6]. Kecekapan ekonomi makanan juga bertambah baik [6].
Kajian kambing Damsyik pula menggantikan makanan pekat dengan 10%, 20% atau 30% azolla [7]. Kumpulan 20% mencatat susu dibetulkan lemak tertinggi (1139 mL seekor), manakala kumpulan 30% mencatat paling rendah (888 mL seekor), malah lebih rendah daripada kawalan [7]. Kebolehcernaan protein kasar juga menurun dalam semua kumpulan yang diberi azolla [7]. Pengkaji menyimpulkan azolla boleh menggantikan 20% makanan pekat [7].
Kajian kambing Damsyik juga meneliti perubahan dalam rumen. Kepelbagaian mikrob meningkat dalam kambing yang diberi azolla, dengan pengayaan filum Firmicutes dan genus bakteria pengurai serat seperti Prevotella dan Ruminococcus [7]. Jumlah asid lemak meruap, termasuk asetat, propionat dan butirat, juga lebih tinggi dalam kumpulan yang diberi azolla [7].
Dapatan ini jelas menunjukkan bahawa lebih banyak azolla tidak semestinya lebih baik.
Kekangan Penggunaan
Ulasan menyatakan beberapa kekangan dalam penggunaan azolla sebagai makanan ternakan, termasuk pengeluaran berskala besar, pengawetan, kebolehubahan nutrien dan kehadiran faktor anti-pemakanan [8]. Ulasan lain menambah bahawa kandungan bahan kering yang rendah dan kesukaran pengendalian merupakan had praktikal, dan azolla paling berkesan sebagai makanan tambahan separa, bukan pengganti sepenuhnya [9].
Satu ulasan juga menyebut azolla boleh menjadi tumbuhan invasif yang mengubah biodiversiti dan ekosistem akuatik dengan ketara [1].
Panduan Praktikal
Gunakan azolla sebagai tambahan, contohnya 1 hingga 2 kg segar seekor sehari bagi lembu, seperti dalam kajian yang dibincangkan.
Basuh azolla segar sebelum diberi kepada ternakan.
Mulakan secara beransur-ansur supaya ternakan dapat menyesuaikan diri.
Jangan menggantikan terlalu banyak makanan pekat, kerana kajian kambing menunjukkan prestasi menurun pada 30%.
Tanam dalam kolam terkawal untuk memastikan bekalan berterusan dan mengelakkan pencerobohan.
Dapatkan nasihat Jabatan Perkhidmatan Veterinar tentang formulasi makanan ruminan yang seimbang.
Kesimpulan
Azolla, termasuk spesies yang dikaji di Terengganu, mempunyai kandungan protein yang sesuai sebagai makanan tambahan ruminan. Kajian di luar negara menunjukkan azolla segar sebanyak 1 hingga 2 kg sehari boleh meningkatkan hasil susu dan pertambahan berat lembu, manakala penggantian makanan pekat sehingga 20% memberi manfaat kepada kambing tenusu. Namun, kesannya berbeza antara kajian, dan tahap yang terlalu tinggi boleh menurunkan prestasi. Azolla paling sesuai sebagai pelengkap dalam sistem penternakan berinput rendah.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Keperluan pemakanan ternakan berbeza mengikut baka, umur dan tahap pengeluaran. Rujuk pakar pemakanan haiwan sebelum mengubah diet ternakan.
Rujukan
[1] S. El-Naggar et al. (2022). Azolla pinnata as unconventional feeds for ruminant feeding. Bulletin of the National Research Centre. DOI: 10.1186/s42269-022-00752-w.
[2] Jia-Yee Ting et al. (2022). Nutritional Evaluation of Azolla pinnata and Azolla microphylla as Feed Supplements for Dairy Ruminants. Journal Of Agrobiotechnology. DOI: 10.37231/jab.2022.13.1s.314.
[3] A. Chatterjee et al. (2013). Utilization of Azolla Microphylla as Feed Supplement for Crossbred Cattle. Unknown Journal.
[4] N. Gowda et al. (2015). Azolla (Azolla pinnata) as a Green Feed Supplement for Dairy Cattle-An On Farm Study. Animal Nutrition and Feed Technology. DOI: 10.5958/0974-181x.2015.00031.1.
[5] Diwakar Verma et al. (2021). Effect of supplementation of azolla (Azolla pinnata) on productive performance in cattle and economics of farmers: A field study. Unknown Journal.
[6] H. Hassanein et al. (2023). Inclusion of Azolla pinnata as an unconventional feed of Zaraibi dairy goats, and effects on milk production and offspring performance. Frontiers in Veterinary Science. DOI: 10.3389/fvets.2023.1101424.
[7] Ahmed F. A. Abd-Elgwad et al. (2026). Rumen bacteria, feed utilization, and milk production of Damascus goats fed different levels of azolla meal. Scientific Reports. DOI: 10.1038/s41598-026-38113-6.
[8] Hemei Yuan et al. (2025). From ponds to pastures: Azolla as a functional and climate-smart feed resource for poultry and livestock. Poultry Science. DOI: 10.1016/j.psj.2025.106168.
[9] N. Srivastava (2026). Utility of Azolla as a Superfood for Animals and Fish. International Journal of Advanced Research in Science Communication and Technology. DOI: 10.48175/ijarsct-7290g.
