Pokok kedondong biasanya berbunga lebat, tetapi tidak semua bunga menjadi buah. Selain itu, buah dan akarnya juga boleh diserang perosak dan penyakit. Memahami biologi pembungaan dan ancaman utama membantu penanam menjaga pokok dengan lebih baik.
Artikel ini meneliti kajian tentang pembungaan kedondong, serta perosak dan penyakit yang dilaporkan menyerang pokok ini.
Biologi Pembungaan
Satu kajian terperinci tentang biologi bunga kedondong (Spondias dulcis) di bawah keadaan tanah teres subtropika memberikan banyak maklumat berguna [1].
Masa berbunga. Kedondong ialah pokok luruh daun yang mengeluarkan jambak bunga berwarna merah jambu terang bersama daun baharu di hujung pucuk pada awal musim bunga (Februari) dalam kajian tersebut [1]. Pembungaan berterusan selama 26 hari bermula hari ke-28 selepas permulaan jambak bunga, dan pembentukan buah selesai dalam 64 hari [1].
Ciri bunga. Jambak bunganya jenis rasemos dengan bunga hermafrodit berwarna putih krim [1]. Setiap bunga mempunyai lima sepal, lima kelopak, sepuluh anter dan lima stil dengan ovari berwarna merah jambu [1].
Mekar pada waktu malam. Fakta yang menarik ialah lebih 91% kudup bunga mekar antara pukul 6 hingga 10 malam, dan tiada bunga mekar pada siang hari antara pukul 6 pagi hingga 4 petang [1].
Debunga cepat hilang daya hidup. Daya hidup debunga melebihi 80% sehingga empat jam selepas mekar (83.34%), tetapi menurun mendadak kepada 3.60% dalam tempoh sepuluh jam [1].
Mengapa Tidak Semua Bunga Menjadi Buah?
Daripada 3,855 kudup bunga sejambak, 3,577 kembang, tetapi hanya 10.34% menjadi buah dan 3.13% matang [1]. Ini bermakna kebanyakan bunga gugur tanpa menghasilkan buah.
Kudup bunga yang dilindungi daripada pendebungaan silang tidak menghasilkan buah, menunjukkan kematangan gamet yang tidak serentak [1]. Dengan kata lain, bunga kedondong memerlukan pendebungaan terbuka untuk menghasilkan buah [1].
Bagi tujuan pembiakbakaan, pengkaji mencadangkan kacukan dilakukan pada waktu malam dalam tempoh empat jam selepas bunga mekar, semasa minggu kedua pembungaan [1].
Iklim dan Kesesuaian Kawasan
Kajian di Sumatera mendapati kawasan yang sesuai dari segi iklim untuk kedondong jauh lebih luas daripada taburannya yang sedia ada [2]. Pengkaji menekankan kepentingan membangunkan germplasma kedondong yang mampu menyesuaikan diri dengan iklim ekstrem [2].
Spesies Spondias di India pula dilaporkan tahan kemarau [3].
Penyakit Akar: Nematod Puru Akar
Laporan pertama tentang nematod puru akar Meloidogyne javanica yang menyerang kedondong datang dari sebuah dusun di daerah Pak Chong, Nakhon Ratchasima, Thailand [4]. Pokok kedondong menunjukkan simptom puru (bengkak) tipikal pada akar [4].
Nematod ini dikenal pasti berdasarkan maklumat morfologi dan molekul, dan keupayaannya menyebabkan penyakit disahkan melalui inokulasi pada anak pokok kedondong di rumah hijau [4].
Bagi penanam, ini bermakna kedondong yang tumbuh lemah tanpa sebab yang jelas mungkin perlu diperiksa akarnya.
Lalat Buah
Kedondong sebagai perumah. Kajian tentang julat perumah lalat buah Bactrocera caryeae merekodkan 23 spesies buah daripada 12 famili tumbuhan sebagai perumah [5]. Kedondong (dikenali sebagai Amtekayi dalam kajian itu) dikenal pasti sebagai salah satu perumah utama, bersama avokado, karonda dan jambu bol [5].
Musuh semula jadi. Parasitoid Diachasmimorpha longicaudata ditemui daripada pupa lalat buah ini dengan kadar parasitisme 100% [5]. Dapatan ini menonjolkan peranan parasitoid dalam mengawal populasi lalat buah [5].
Kesan racun serangga terhadap musuh semula jadi. Kajian di Jawa Timur, Indonesia, mendapati kadar parasitisme lalat buah dalam tanaman hortikultur yang disembur racun serangga lebih rendah (1.03%) berbanding yang tidak disembur (3.53%) [6]. Pengkaji menyatakan penggunaan racun serangga secara berlebihan boleh mengganggu musuh semula jadi lalat buah, terutamanya parasitoid braconid [6].
Spesies Spondias lain sebagai takungan parasitoid. Data hampir dua dekad dari Amazon timur menunjukkan Spondias mombin bertindak sebagai sumber dan takungan parasitoid lalat buah [7]. Ini menunjukkan pokok Spondias boleh menyokong kawalan biologi jika musuh semula jadi dipelihara.
Masa Menuai dan Serangan Lalat Buah
Tiada kajian khusus tentang masa menuai kedondong dan serangan lalat buah dalam bukti yang diteliti. Namun, kajian pada mangga di Pulau Réunion mendapati serangan lalat buah meningkat apabila buah semakin masak [8]. Kurang daripada 4% buah diserang pada peringkat hijau dan hijau-matang, berbanding 14% hingga 16% pada peringkat masak dan terlebih masak [8]. Pengkaji mencadangkan kerosakan boleh dikurangkan dengan menuai pada peringkat hijau-matang [8].
Memandangkan kedondong sering dimakan semasa muda, prinsip ini mungkin relevan, tetapi ia perlu diuji khusus untuk kedondong.
Panduan Praktikal
Jangan risau jika banyak bunga gugur; kajian menunjukkan hanya sebahagian kecil bunga menjadi buah.
Galakkan serangga pendebunga di kebun kerana bunga kedondong memerlukan pendebungaan terbuka.
Periksa akar jika pokok tumbuh bantut atau layu tanpa sebab jelas, kerana nematod puru akar boleh menyerang.
Kutip dan musnahkan buah yang gugur atau diserang untuk mengurangkan pembiakan lalat buah.
Pertimbangkan menuai lebih awal jika serangan lalat buah tinggi.
Elakkan penyemburan racun serangga yang berlebihan supaya musuh semula jadi lalat buah terpelihara.
Jika racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, termasuk tempoh selamat sebelum menuai.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang pengenalpastian dan pengurusan perosak serta penyakit.
Kesimpulan
Bunga kedondong mekar pada waktu malam, debunganya cepat hilang daya hidup, dan hanya sebahagian kecil bunga menjadi buah matang. Pokok ini juga boleh diserang nematod puru akar dan merupakan perumah utama lalat buah. Kawalan biologi melalui parasitoid menunjukkan potensi, tetapi penggunaan racun serangga berlebihan boleh mengurangkan musuh semula jadi ini. Pengurusan bersepadu yang memelihara serangga bermanfaat adalah pendekatan terbaik.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Sila dapatkan nasihat pegawai pertanian untuk pengenalpastian dan kawalan perosak yang tepat.
Rujukan
[1] Joydeb Gomasta et al. (2025). Floral biology and reproductive phenology of golden apple (Spondias dulcis Frost.) in subtropical terrace soil condition. Discover Plants. DOI: 10.1007/s44372-025-00143-1.
[2] Ibna Hayati et al. (2019). Modeling climatic suitable areas for kedondong (Spondias dulcis) cultivation in central part of Sumatra, Indonesia. Biodiversitas. DOI: 10.13057/biodiv/d201220.
[3] K. Das et al. (2019). Spondias – an underutilized potential fruit crop of West Bengal. Acta Horticulturae. DOI: 10.17660/actahortic.2019.1241.8.
[4] Nichakorn Homkajorn et al. (2023). First report of Meloidogyne javanica causing root knot disease on ambarella (Spondias dulcis). Australasian Plant Disease Notes. DOI: 10.1007/s13314-023-00509-y.
[5] B. Mala (2025). Host Range and Parasitoid Associations of the Fruit Fly Bactrocera caryeae (Kapoor) (Diptera: Tephritidae). Pest Management in Horticultural Ecosystems. DOI: 10.5958/0974-4541.2025.00037.0.
[6] H. Tarno et al. (2025). The occurrence of the tephritid fruit flies and their parasitoids on horticultural commodities under the insecticide application in East Java, Indonesia. Journal of the Saudi Society of Agricultural Sciences. DOI: 10.1007/s44447-025-00111-x.
[7] Maria Do Socorro Miranda de Sousa et al. (2021). Spondias mombin as a reservoir of fruit fly parasitoid populations in the Eastern Amazon: an undervalued ecosystem service. PeerJ. DOI: 10.7717/peerj.11530.
[8] I. Grechi et al. (2021). Linking mango infestation by fruit flies to fruit maturity and fly pressure: A prerequisite to improve fruit fly damage management via harvest timing optimization. Crop Protection. DOI: 10.1016/j.cropro.2021.105663.
