Mangga (Mangifera indica L.) ialah antara buah tropika yang paling digemari kerana rasa manis, aroma yang kuat dan teksturnya yang lembut. Namun, di sebalik rasa yang menyelerakan itu, mangga juga mempunyai nilai pemakanan yang tinggi kerana membekalkan karbohidrat, vitamin, mineral serta pelbagai sebatian bioaktif.
Berdasarkan dokumen ini, tahap kemanisan mangga tidak sama bagi semua buah. Ia boleh berubah dengan ketara mengikut kultivar, tahap kematangan dan kawasan penanaman.
Apa yang Ada dalam Isi Mangga?
Isi mangga mengandungi kira-kira 16–18% karbohidrat dan 75–85% air, selain protein, asid amino, lipid dan serat pemakanan.
Nilai tenaga yang dilaporkan dalam dokumen ialah sekitar 60–190 kcal bagi setiap 100 g isi, bergantung kepada varieti dan sumber kajian.
Mangga juga membekalkan pelbagai mikronutrien penting seperti:
- vitamin C sekitar 9.79–186 mg/100 g,
- vitamin A sekitar 1,000–6,000 IU,
- kalium,
- kalsium,
- fosforus,
- zat besi.
Perbezaan julat yang agak besar ini menunjukkan bahawa kandungan nutrien mangga boleh berbeza dengan ketara antara kultivar dan keadaan pengeluaran.
Kulit Mangga Juga Bernilai
Bahagian kulit biasanya dibuang ketika mangga dimakan, tetapi dokumen menunjukkan bahawa kulit sebenarnya mempunyai nilai nutraseutikal yang menarik.
Kulit mangga dilaporkan mengandungi sekitar 20–30% karbohidrat, vitamin E sebanyak 205–509 µg/g, serta kandungan mineral yang lebih tinggi berbanding isi.
Ini menunjukkan bahawa sisa pemprosesan mangga berpotensi mempunyai nilai tambahan, terutama dalam pembangunan produk makanan berfungsi atau bahan berasaskan fitokimia.
Bagaimana pula dengan Biji Mangga?
Biji atau kernel mangga juga mempunyai komposisi nutrien yang signifikan.
Menurut dokumen, biji mangga mengandungi sekitar:
- 53–77% karbohidrat,
- 6–15% lemak,
- 6–10% protein.
Ia turut mengandungi polifenol dan fitokimia dengan aktiviti antioksidan yang tinggi.
Oleh itu, kulit dan biji mangga tidak semestinya hanya dianggap sebagai sisa.
Apa yang Menjadikan Mangga Manis?
Rasa manis mangga datang terutamanya daripada tiga gula utama, iaitu:
sukrosa, fruktosa dan glukosa.
Dalam kebanyakan kultivar, sukrosa dilaporkan sebagai gula yang paling tinggi.
Jumlah gula keseluruhan pula sangat berbeza antara varieti dan lokasi.
Kultivar Afrika dilaporkan mempunyai sekitar 10.5–32.4% gula keseluruhan, manakala kultivar dari Sudan sekitar 10–12%. Kultivar di Bangladesh pula mencatat jumlah gula sekitar 18.88–25.12%.
Ini menjelaskan mengapa dua jenis mangga yang kelihatan hampir sama boleh mempunyai tahap kemanisan yang sangat berbeza.
Kultivar Mana Paling Manis?
Jadual dalam dokumen menunjukkan beberapa contoh kultivar dengan kandungan gula yang berbeza.
| Kultivar | Kandungan gula dilaporkan |
|---|---|
| Ataulfo | Tertinggi dalam gula tersedia |
| Willard | 22.34 g/100 g |
| Eldon | 28.08% jumlah gula |
| Amélie | 74.49% berat kering |
| Neelam | 9.33 g/100 g |
Namun, angka ini tidak boleh dibandingkan secara terus tanpa berhati-hati kerana unit pengukuran dan asas sampel berbeza antara kajian. Contohnya, sesetengah nilai dilaporkan berdasarkan berat segar, manakala yang lain berdasarkan berat kering.
Ataulfo: Tinggi Gula
Dokumen menyatakan bahawa Ataulfo merupakan kultivar yang mencatat kandungan gula tersedia paling tinggi dalam salah satu kajian yang dirujuk.
Kultivar juga dikenal pasti sebagai faktor utama yang mempengaruhi kemanisan. Dalam kajian lain, Ataulfo mempunyai kandungan gula tertinggi manakala Criollo mencatat kandungan serat tertinggi sekitar 3.1%.
Ini menunjukkan bahawa pemilihan varieti sangat penting jika pengeluar mahu menghasilkan buah dengan profil rasa tertentu.
Kematangan Mengubah Rasa Mangga
Mangga yang belum cukup matang biasanya kurang manis dan lebih masam.
Semasa proses pematangan, berlaku perubahan biokimia yang mempengaruhi:
- kandungan gula,
- aroma,
- rasa,
- kapasiti antioksidan.
Dokumen turut menyatakan bahawa kandungan lipid meningkat semasa proses pematangan.
Oleh itu, tahap kematangan ketika dituai dan ketika dimakan sangat mempengaruhi pengalaman rasa pengguna.
Kaedah Pematangan Juga Penting
Bukan sahaja tahap kematangan yang penting, malah cara buah dimatangkan turut memberi kesan kepada komposisi nutrien.
Mangga yang masak secara semula jadi dilaporkan mengekalkan kandungan asid askorbik, asid sitrik dan asid malik pada tahap yang lebih tinggi berbanding buah yang dimatangkan menggunakan kalsium karbida.
Dapatan ini menunjukkan bahawa kaedah pengendalian selepas tuaian boleh mempengaruhi bukan sahaja rasa tetapi juga kualiti pemakanan.
Brix Sahaja Tidak Semestinya Menentukan Rasa
Dalam menilai kemanisan buah, kandungan pepejal larut atau TSS sering digunakan sebagai petunjuk.
Namun, penerimaan pengguna tidak bergantung pada gula semata-mata.
Dokumen menyatakan bahawa nisbah TSS/TA, iaitu nisbah jumlah pepejal larut kepada keasidan boleh menjadi petunjuk penting terhadap penerimaan rasa. Kultivar Paheri dilaporkan mempunyai nisbah TSS/TA yang sangat tinggi, iaitu 133.10.
Secara praktikal, mangga yang mempunyai kandungan gula tinggi tetapi keasidan juga tinggi mungkin tidak terasa semanis buah dengan gula hampir sama tetapi asid yang lebih rendah.
Inilah sebabnya konsep keseimbangan gula-asid lebih berguna daripada hanya melihat satu nilai kemanisan.
Kemanisan Tidak Bermaksud Mangga Tidak Sihat
Mangga memang mempunyai kandungan gula yang agak tinggi, tetapi dokumen menunjukkan bahawa pengambilan mangga dikaitkan dengan beberapa corak pemakanan yang positif.
Pengguna mangga dilaporkan mempunyai pengambilan nutrien yang lebih baik, kualiti diet lebih tinggi dan profil kesihatan berkaitan berat badan yang lebih baik berbanding bukan pengguna.
Namun, hubungan ini perlu ditafsir sebagai kaitan dalam kajian, bukannya bukti bahawa makan mangga sahaja menyebabkan seseorang mempunyai berat badan yang lebih sihat.
Mengapa Nilai Nutrien Berbeza Begitu Banyak?
Berdasarkan dokumen, sekurang-kurangnya beberapa faktor boleh menjelaskan variasi ini:
- kultivar,
- tahap kematangan,
- kawasan penanaman,
- kaedah pematangan,
- perbezaan dalam analisis makmal.
Oleh itu, nilai pemakanan mangga tidak boleh dianggap sebagai satu angka tetap untuk semua varieti.
Mangga Harumanis, Ataulfo, Neelam, Willard atau Eldon misalnya boleh mempunyai profil gula dan nutrien yang berbeza walaupun semuanya berasal daripada spesies Mangifera indica.
Kesimpulan
Mangga merupakan buah tropika yang kaya dengan karbohidrat, vitamin, mineral dan pelbagai sebatian bioaktif.
Isi mangga merupakan sumber utama makanan, tetapi kulit dan bijinya juga mempunyai nilai nutraseutikal yang tinggi. Kulit mengandungi vitamin E dan mineral, manakala biji mengandungi karbohidrat, lemak, protein dan polifenol.
Dari sudut kemanisan, sukrosa, fruktosa dan glukosa ialah gula utama. Namun, jumlah gula boleh berbeza dengan ketara antara kultivar.
Kemanisan mangga turut dipengaruhi oleh tahap kematangan, kaedah pematangan dan keseimbangan antara kandungan gula dengan keasidan.
Oleh itu, apabila menilai kualiti mangga, kita tidak seharusnya melihat kepada “berapa manis” sahaja. Varieti, kematangan, rasa, keasidan dan nilai pemakanan semuanya memainkan peranan dalam menentukan kualiti keseluruhan buah.
Sumber Rujukan
Choudhary, P., Devi, T. B., Tushir, S., Kasana, R. C., Popatrao, D. S., & K., N. (2022). Mango Seed Kernel: A Bountiful Source of Nutritional and Bioactive Compounds. Food and Bioprocess Technology, 16, 289–312.
Dar, M. S., Oak, P. S., Chidley, H. G., Deshpande, A. B., Giri, A., & Gupta, V. (2016). Nutrient and Flavor Content of Mango (Mangifera indica L.) Cultivars.
Hussain, A., Kausar, T., Siddique, T., et al. (2024). Physiological and biochemical variations of naturally ripened mango (Mangifera indica L.) with synthetic calcium carbide and ethylene. Scientific Reports, 14.
Lebaka, V. R., Wee, Y., Ye, W., & Korivi, M. (2021). Nutritional Composition and Bioactive Compounds in Three Different Parts of Mango Fruit. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18.
Maldonado-Celis, M., Yahia, E., Bedoya, R., et al. (2019). Chemical Composition of Mango (Mangifera indica L.) Fruit: Nutritional and Phytochemical Compounds. Frontiers in Plant Science, 10.
Mwaurah, P. W., Kumar, S., Kumar, N., et al. (2020). Physicochemical characteristics, bioactive compounds and industrial applications of mango kernel and its products: A review. Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety, 19, 2421–2446.
Papanikolaou, Y., & Fulgoni, V. (2021). Mango Consumption Is Associated with Improved Nutrient Intakes, Diet Quality, and Weight-Related Health Outcomes. Nutrients, 14.
Pérez-Meza, N. B., Ayala-Tafoya, F., La Rocha, R. V.-D., et al. (2024). The Nutritional, Mineral, and Nutraceutical Quality Is Differentially Affected by the Mango Cultivar. Horticulturae.
Rashid, M., Khatun, H., Rayhan, M., et al. (2019). Comparative Study on Physicochemical Properties of Selected Mango (Mangifera indica L.) Varieties in Northern Bangladesh. Cercetari Agronomice in Moldova, 52, 54–65.
Ravindi, S. M. A., Perumpuli, P., & Dahanayake, N. (2025). Evaluation of Physicochemical properties, Nutritional properties and Functional attributes of Selected Mango Cultivars; with Special Reference to Hambantota district, Sri Lanka. Sri Lankan Journal of Agriculture and Ecosystems.
Rocha, R., Barajas, J., Quiroz, C., et al. (2024). Phytochemicals, antioxidant activity and nutritional profile of pulp, peel and peel fiber of mango (Mangifera indica L.) cultivar Ataulfo. Functional Foods in Health and Disease.
Saroj, N., Prasad, K., Singh, S., et al. (2023). Characterization of bioactive and fruit quality compounds of promising mango genotypes grown in Himalayan plain region. PeerJ, 11.
Traore, H. K., Ilboudo, A., Semdé, Z., et al. (2024). Physico-Chemical and Nutritional Characteristics of Five Varieties and One Accession of Mango from Burkina Faso. Food and Nutrition Sciences.
Yahia, E., De Jesús Ornelas-Paz, J., Brecht, J., García-Solís, P., & Celis, M. E. M. (2023). The contribution of mango fruit (Mangifera indica L.) to human nutrition and health. Arabian Journal of Chemistry.
Keyword: mangga, Mangifera indica, nilai pemakanan mangga, kemanisan mangga, kandungan gula mangga, Brix mangga, TSS, TSS/TA, sukrosa, fruktosa, glukosa, vitamin C, vitamin A, kulit mangga, biji mangga, Ataulfo, Neelam, Willard, Eldon, Amélie, kematangan mangga, pematangan buah, kualiti buah, fitokimia mangga, nutraseutikal
