Betik (Carica papaya) ialah tanaman buah tropika daripada famili Caricaceae yang berasal dari Amerika Tengah dan kini ditanam secara meluas di kawasan tropika serta subtropika. Hampir setiap bahagian pokok betik — buah, daun, biji, akar, kulit dan getah — mempunyai nilai dari sudut pemakanan, perubatan tradisional, farmakologi dan aplikasi industri.

Berdasarkan dua dokumen yang diberikan, penyelidikan tentang betik sangat luas. Satu analisis bibliometrik terhadap 6,546 dokumen menunjukkan bahawa penyelidikan banyak tertumpu pada kualiti pascatuai, rintangan penyakit dan sebatian bioaktif. Amerika Syarikat, India, Brazil dan China pula antara negara yang memimpin pengeluaran saintifik berkaitan betik.

Secara keseluruhannya, betik menarik perhatian penyelidik bukan sahaja kerana nilai buahnya sebagai makanan, tetapi juga kerana kepelbagaian sebatian fitokimia, enzim, aktiviti biologi serta potensi penggunaannya dalam pembiakbakaan, industri makanan, kosmetik dan farmaseutikal.

Buah betik kaya dengan nutrien

Buah betik mengandungi pelbagai vitamin dan mineral.

Dokumen menyenaraikan antaranya:

• Vitamin A;
• Vitamin B;
• Vitamin C;
• Vitamin E;
• Vitamin K;
• Asid folat;
• Zeaksantin;
• Likopena;
• Lutein;
• Magnesium;
• Tembaga;
• Kalsium; dan
• Kalium.

Kandungan karotenoid seperti likopena, lutein dan zeaksantin turut menambah nilai fitokimia buah betik.

Dokumen tidak memberikan jumlah setiap nutrien bagi setiap 100 g buah, maka artikel ini tidak membuat perbandingan kuantitatif dengan buah lain.

Sebatian bioaktif berbeza mengikut bahagian pokok

Salah satu perkara menarik tentang betik ialah setiap bahagian tumbuhan mempunyai profil kimia yang berbeza.

Bahagian	Sebatian utama yang dinyatakan
Buah	Vitamin A, C, E, karotenoid, papain
Daun	Flavonoid, fenol, tanin, alkaloid termasuk karpaina
Biji	Glukosinolat, benzil isotiosianat, tokoferol, karotenoid
Getah	Papain dan kimopapain
Kulit	Fenol dan flavonoid

Perbezaan ini menerangkan mengapa penyelidikan terhadap betik tidak hanya tertumpu kepada buah.

Papain dan kimopapain: enzim penting dalam betik

Getah daripada buah betik yang belum masak mengandungi dua enzim utama:

• Papain; dan
• Kimopapain.

Kedua-duanya berkaitan dengan pemecahan protein.

Papain telah menjadikan getah betik bernilai dalam industri. Dokumen menyatakan bahawa getah betik dihasilkan secara komersial untuk:

• Pelembut daging;
• Pembuatan bir; dan
• Rawatan kulit.

Ini menunjukkan bahawa tanaman betik mempunyai nilai industri yang lebih luas daripada pasaran buah segar.

Daun betik sebagai sumber nutrien

Dokumen memberikan data yang lebih khusus bagi daun betik.

Daun mengandungi sekitar:

• 25.75% protein kasar;
• 41.49% karbohidrat;
• Flavonoid sebanyak 21.00 mg QE/g; dan
• Fenol sebanyak 8.85 mg GAE/g.

Ia juga mengandungi mineral seperti:

• Kalium;
• Kalsium;
• Magnesium; dan
• Besi.

Data ini menunjukkan bahawa daun bukan sekadar bahan buangan daripada tanaman, tetapi mengandungi komponen nutrisi dan fitokimia yang tinggi.

Aktiviti antioksidan

Daun dan akar betik dilaporkan menunjukkan aktiviti antioksidan yang tinggi berbanding beberapa organ lain.

Dalam satu perbandingan kultivar, daun dan bunga kultivar Daqing menunjukkan keupayaan antioksidan yang sangat kuat.

Aktiviti tersebut dikaitkan dengan kandungan:

• Flavonoid;
• Fenol;
• Karotenoid; dan
• Sebatian antioksidan lain.

Namun, tahap antioksidan yang tinggi dalam ujian makmal tidak semestinya bermaksud kesan klinikal yang sama akan berlaku apabila bahan dimakan.

Aktiviti antimikrob daun betik

Ekstrak daun betik menunjukkan aktiviti antimikrob terhadap beberapa bakteria.

Antara bakteria yang dinyatakan ialah:

• Escherichia coli;
• Staphylococcus aureus;
• Bacillus subtilis; dan
• Klebsiella pneumoniae.

Zon perencatan yang dilaporkan berada antara 22.05 hingga 25.15 mm.

Dapatan ini menunjukkan potensi ekstrak daun sebagai sumber bahan antimikrob.

Walau bagaimanapun, ia masih merupakan bukti makmal dan tidak membuktikan bahawa ekstrak daun boleh digunakan untuk merawat jangkitan bakteria manusia secara terus.

Aktiviti anti-radang

Daun betik turut dikaitkan dengan aktiviti anti-radang.

Salah satu dokumen menyatakan bahawa aktiviti ini telah disokong melalui kajian:

• In vitro;
• In vivo; dan
• Ujian klinikal.

Biji betik masak pula dilaporkan merencat:

• Pengeluaran nitric oxide atau NO;
• Pengaktifan NF-?B;
• Ekspresi iNOS; dan
• COX-2.

Aktiviti ini dikaitkan dengan kandungan flavonoid.

Dokumen turut menyatakan bahawa ekstrak betik mengurangkan sitokin pro-radang seperti TNF-? dan IL-6 serta meningkatkan aktiviti enzim antioksidan dalam kajian tertentu.

Betik dan demam denggi

Penggunaan daun betik dalam konteks denggi merupakan antara bidang yang paling banyak mendapat perhatian.

Dokumen menyatakan bahawa ekstrak daun betik menunjukkan aktiviti antivirus terhadap virus denggi dalam 7 daripada 15 kajian yang dinilai.

Beberapa kajian turut melaporkan peningkatan jumlah platelet pada pesakit demam denggi selepas penggunaan ekstrak daun betik.

Walau bagaimanapun, dokumen juga menegaskan bahawa bukti klinikal yang terkawal masih terhad, maka dos, standard ekstrak dan keselamatannya masih memerlukan penilaian lebih sistematik.

Aktiviti antiviral

Selain dengue, dokumen pertama menyatakan bahawa dua kajian melaporkan kesan terhadap SARS-CoV-2.

Namun, majoriti kajian antiviral berkaitan betik masih berada pada tahap saringan in vitro, dengan kajian in vivo dan klinikal yang jauh lebih sedikit.

Oleh itu, istilah “antiviral” dalam konteks ini perlu difahami sebagai potensi biologi yang sedang dikaji, bukan bukti bahawa betik merupakan rawatan untuk jangkitan virus.

Potensi antikanser

Pelbagai bahagian betik telah dikaji terhadap beberapa jenis sel kanser.

Biji betik dan sel kanser kolon

Ekstrak biji betik menunjukkan sitotoksisiti terhadap sel kanser kolorektal Caco-2 dengan nilai:

IC?? = 9.734 µg/mL.

Kajian tersebut melaporkan pengaktifan apoptosis melalui:

• Peningkatan ekspresi p53;
• Peningkatan caspase-3;
• Peningkatan Cycs; dan
• Penurunan Bcl-2.

Apoptosis merujuk kepada kematian sel yang dikawal.

Namun, hasil kajian sel tidak boleh diterjemahkan secara langsung sebagai kesan makan biji betik pada manusia.

Ekstrak daun terhadap sel HeLa

Ekstrak daun betik menunjukkan sitotoksisiti sebanyak 84.12% terhadap sel HeLa pada kepekatan 100 µg/mL.

Sel HeLa digunakan secara meluas sebagai model kajian kanser serviks.

Sekali lagi, ini ialah kajian makmal dan bukan bukti rawatan klinikal.

Protein perencat ribosom

Protein perencat ribosom atau RIPs daripada daun betik turut diuji terhadap sel kanser payudara.

Nilai IC?? dilaporkan sekitar 2.8 mg/mL, dengan:

• Penurunan protein Bcl-2 sebanyak 63%; dan
• Peningkatan p53 sebanyak 59.4%.

Dapatan ini menunjukkan potensi mekanisme antikanser melalui pengawalan apoptosis.

Betik terfermentasi

Persediaan betik terfermentasi atau FPP turut disebut dalam dokumen.

FPP serta ekstrak akueus buah dan daun menunjukkan aktiviti antiproliferatif terhadap sel kanser payudara MCF-7.

Kesan yang dicadangkan melibatkan:

• Pengaktifan laluan apoptosis; dan
• Pengurangan pertumbuhan tumor.

Dokumen tidak memberikan formulasi fermentasi, tempoh fermentasi atau dos penggunaannya.

Kesan terhadap sel kanser hati

Kajian in vitro menunjukkan ekstrak betik merencat:

• Viabiliti; dan
• Migrasi

sel HepG2 dengan nilai IC?? sekitar 24.35 µg/mL.

HepG2 ialah sel yang digunakan dalam kajian kanser hati.

Dapatan ini sekali lagi menunjukkan potensi farmakologi pada tahap sel, bukannya keberkesanan pada manusia.

Potensi antidiabetik

Kedua-dua dokumen menyebut bahawa betik mempunyai potensi:

• Antidiabetik; dan
• Hipoglisemik.

Aktiviti ini dikaitkan dengan ekstrak betik dan beberapa komponen bioaktifnya.

Namun, dokumen tidak memberikan satu dos standard, tempoh penggunaan atau protokol klinikal yang boleh digunakan sebagai rawatan diabetes.

Potensi terhadap tekanan darah

Kajian haiwan yang diringkaskan dalam dokumen pertama menunjukkan penurunan tekanan darah dan tekanan oksidatif.

Mekanisme yang dicadangkan melibatkan:

• Perencatan ACE; dan
• Vasodilasi langsung.

ACE memainkan peranan dalam sistem pengawalan tekanan darah.

Walau bagaimanapun, bukti ini masih berasaskan kajian haiwan.

Potensi anti-obesiti

Ekstrak buah betik turut menunjukkan kesan anti-obesiti dalam tikus yang diberi diet tinggi lemak.

Kesan tersebut dikaitkan dengan:

• Peningkatan superoksida dismutase; dan
• Pengurangan peroksidasi lipid.

Superoksida dismutase merupakan salah satu enzim utama dalam sistem pertahanan antioksidan.

Kajian ini masih belum membuktikan bahawa pengambilan ekstrak betik memberikan kesan yang sama pada manusia.

Potensi antidepresan

Satu kajian haiwan yang dinyatakan dalam dokumen melaporkan kesan antidepresan bergantung dos daripada ekstrak betik.

Kesan dinilai melalui:

• Ujian renang terpaksa; dan
• Ujian penggantungan ekor.

Masa immobiliti tikus berkurang selepas rawatan.

Namun, model tingkah laku haiwan tidak boleh dianggap sebagai bukti bahawa betik boleh merawat kemurungan manusia.

Varieti betik mempunyai komposisi berbeza

Komposisi nutrisi dan fitokimia betik tidak sama bagi semua varieti.

Dalam kajian enam kultivar yang ditanam di bawah rumah hijau dalam iklim Mediterranean, kultivar:

• Cartagena; dan
• Maradol

mencatatkan nilai tinggi bagi mineral, vitamin, karotenoid dan polifenol.

Ini menunjukkan bahawa varieti merupakan faktor penting apabila menilai nilai pemakanan buah betik.

Faktor persekitaran juga mempengaruhi kualiti buah

Selain varieti, komposisi fitokimia turut dipengaruhi oleh:

• Suhu;
• Cahaya; dan
• Kualiti tanah.

Maklumat ini penting dari sudut agronomi kerana nilai pemakanan buah tidak hanya ditentukan oleh genetik.

Pengurusan kebun dan persekitaran pertumbuhan turut boleh mempengaruhi kandungan bahan bioaktif.

Penyakit utama tanaman betik

Dari perspektif pertanian, beberapa penyakit utama yang disebut dalam dokumen ialah:

• PRSV;
• PDD; dan
• PSD.

Penyakit ini menyebabkan kerugian hasil dan ekonomi yang besar.

Dokumen tidak menghuraikan simptom atau kaedah kawalan bagi setiap penyakit, maka artikel ini tidak menambah maklumat di luar sumber.

Penanda genetik untuk menentukan jantina pokok

Salah satu cabaran dalam penanaman betik ialah menentukan jantina pokok.

Dokumen menyatakan bahawa penanda genetik boleh membezakan pokok:

• Hermafrodit; dan
• Betina

dalam beberapa jam.

Kaedah morfologi pula mungkin mengambil sehingga kira-kira enam bulan sebelum perbezaan dapat dikenal pasti.

Ini mempunyai implikasi besar terhadap nurseri dan pengeluaran bahan tanaman kerana pokok boleh dipilih lebih awal.

Betik sebagai model genetik

Genom betik dilaporkan bersaiz sekitar:

344.17 Mb

dengan bilangan kromosom:

2n = 18.

Saiz genom yang relatif kecil menjadikan betik model yang sesuai untuk penyelidikan:

• Genetik;
• Domestikasi; dan
• Pembiakbakaan.

Teknologi omik dalam pembiakbakaan betik

Teknologi omik digunakan untuk mengkaji empat kumpulan sifat utama:

1. Pematangan;
2. Tekanan abiotik;
3. Rintangan penyakit; dan
4. Kualiti buah.

Pendekatan omik boleh merangkumi:

• Genomik;
• Transkriptomik;
• Proteomik; dan
• Metabolomik.

Dalam dokumen, teknologi ini dilihat sebagai alat untuk mempercepat peningkatan sifat betik.

Betik dalam industri makanan

Betik digunakan secara meluas dalam industri makanan.

Antara produk yang disebut ialah:

• Jem;
• Jeli;
• Puri; dan
• Buah dalam tin.

Ini membolehkan buah digunakan dalam pelbagai bentuk dan membantu meningkatkan nilai tambah selepas tuaian.

Aplikasi kosmetik dan farmaseutikal

Selain makanan, betik turut digunakan dalam:

• Kosmetik;
• Farmaseutikal; dan
• Produk berasaskan enzim.

Kulit betik pula disebut mempunyai potensi dalam:

• Aplikasi kosmetik; dan
• Rawatan air sisa.

Ini menunjukkan bahawa sisa daripada buah betik juga berpotensi digunakan sebagai bahan bernilai tambah.

Keselamatan penggunaan perlu diberi perhatian

Walaupun dokumen menyenaraikan banyak potensi kesihatan, kedua-duanya menekankan keterbatasan bukti.

Antara isu utama ialah:

• Kajian klinikal terkawal masih terhad;
• Dos berkesan belum distandardkan;
• Profil keselamatan belum lengkap;
• Mekanisme tindakan sesetengah sebatian masih belum difahami; dan
• Kajian farmakokinetik serta farmakodinamik masih diperlukan.

Sesetengah kajian turut melaporkan bahawa ekstrak daun pada kepekatan tinggi boleh memberi kesan toksik kepada organ tertentu.

Oleh itu, istilah “semula jadi” tidak bermaksud sesuatu ekstrak boleh digunakan tanpa kawalan dos atau penilaian keselamatan.

Perbezaan antara makan buah dan menggunakan ekstrak

Ini penting untuk difahami.

Buah betik segar ialah makanan yang membekalkan vitamin, mineral, karotenoid dan komponen lain.

Ekstrak daun, biji atau buah pula biasanya menggunakan sebatian dalam kepekatan yang jauh lebih tinggi.

Oleh sebab itu, hasil kajian ekstrak terhadap sel kanser, model tikus atau bakteria tidak boleh terus diterjemahkan kepada kesan makan betik segar.

Dokumen sendiri menekankan bahawa kebanyakan bukti terapeutik masih bersifat praklinikal.

Ringkasan bahagian betik dan potensinya

Bahagian	Komponen utama	Potensi yang dikaji
Buah	Vitamin, karotenoid, papain	Antioksidan, pencernaan, metabolik
Daun	Flavonoid, fenol, tanin, karpaina	Antioksidan, antimikrob, anti-radang, dengue
Biji	Glukosinolat, BITC, tokoferol	Anti-radang, sitotoksik
Getah	Papain, kimopapain	Pemecahan protein, aplikasi industri
Kulit	Fenol, flavonoid	Kosmetik, rawatan air sisa
Akar	Sebatian antioksidan	Aktiviti antioksidan

Tahap bukti penyelidikan

Secara umum, bukti boleh diringkaskan seperti berikut:

Bidang	Tahap bukti utama dalam dokumen
Antioksidan	Makmal dan kajian ekstrak
Antimikrob	In vitro
Antikanser	Kajian sel
Denggi	Kajian makmal dan beberapa kajian klinikal
Anti-radang	In vitro, haiwan dan beberapa kajian klinikal
Antidiabetik	Kajian awal dan praklinikal
Anti-obesiti	Model haiwan
Antidepresan	Model haiwan
Antihipertensi	Model haiwan
Keselamatan	Masih memerlukan kajian lanjut

Kesimpulan

Betik ialah tanaman yang mempunyai nilai jauh melebihi buahnya sebagai makanan. Buah kaya dengan vitamin, mineral dan karotenoid, sementara daun, biji, kulit dan getah mengandungi sebatian bioaktif serta enzim yang menarik untuk penyelidikan.

Dari sudut agronomi dan bioteknologi, penyakit seperti PRSV serta isu penentuan jantina pokok menjadi cabaran penting, tetapi teknologi penanda molekul, genomik dan pendekatan omik memberi peluang untuk mempercepat pembiakbakaan.

Dari sudut kesihatan pula, betik menunjukkan potensi antioksidan, antimikrob, anti-radang, antiviral, antidiabetik dan antikanser dalam pelbagai kajian. Namun, sebahagian besar bukti masih bersifat praklinikal. Oleh itu, penyelidikan klinikal, penentuan dos dan standard keselamatan masih diperlukan sebelum ekstrak betik boleh dianggap sebagai rawatan terapeutik yang standard.

Kata kunci: betik, Carica papaya, tanaman betik, buah betik, daun betik, biji betik, getah betik, papain, kimopapain, likopena, karotenoid, flavonoid, fenol, karpaina, benzil isotiosianat, antioksidan, antimikrob, anti-radang, dengue, platelet, potensi antikanser, antidiabetik, PRSV, genetik betik, penanda molekul, genom betik, teknologi omik, pembiakbakaan betik, nutraseutikal, bioteknologi betik

Sumber Rujukan

Akanda, M. K. M., Hasan, A., Mehjabin, S., Parvez, G. M., Yasmin, S., Akhtar, M. S., Anjum, S., Ashique, S., Sulatana, R., & Ansari, M. Y. (2025). Carica papaya in health and disease: A review of its bioactive compounds for treating various disease conditions, including anti-inflammatory and anti-arthritic activities. Inflammopharmacology.

Ashiq, K., Shehzadi, N., Khan, M. T., & Hussain, K. (2025). Potential role of Carica papaya in managing inflammation and hypertension. Sudan Journal of Medical Sciences.

Chávez-Pesqueira, M., & Núñez-Farfán, J. (2017). Domestication and genetics of papaya: A review. Frontiers in Ecology and Evolution, 5.

Choudhary, R., Kaushik, R., Akhtar, A., Manna, S., Sharma, J., & Bains, A. (2025). Nutritional, phytochemical, and antimicrobial properties of Carica papaya leaves: Implications for health benefits and food applications. Foods, 14.

Cruz-Castillo, J. D., González-Castro, T., Nolasco-Rosales, G. A., Ruiz-Ramos, D., et al. (2026). Research advances of Carica papaya in agriculture, food science, and bioactive compounds: A bibliometric study. Horticulturae.

Dotto, J. M., & Abihudi, S. (2021). Nutraceutical value of Carica papaya: A review.

Farina, V., Tinebra, I., Perrone, A., Sortino, G., Palazzolo, E., Mannino, G., & Gentile, C. (2020). Physicochemical, nutraceutical and sensory traits of six papaya (Carica papaya L.) cultivars grown in greenhouse conditions in the Mediterranean climate. Agronomy.

Jeon, Y.-A., Chung, S., Kim, S., & Lee, Y. J. (2022). Comprehensive assessment of antioxidant and anti-inflammatory properties of papaya extracts. Foods, 11.

Koul, B., Pudhuvai, B., Sharma, C., Kumar, A., Sharma, V., Yadav, D., & Jin, J. O. (2022). Carica papaya L.: A tropical fruit with benefits beyond the tropics. Diversity.

Kumarasinghe, H. S., Kim, J.-H., Kim, S.-L., Kim, K.-C., Perera, R. M. T. D., Kim, S.-C., & Lee, D.-S. (2024). Bioactive constituents from Carica papaya fruit: Implications for drug discovery and pharmacological applications. Applied Biological Chemistry, 67.

Mahrous, N., & Noseer, E. A. (2023). Anticancer potential of Carica papaya Linn black seed extract against human colon cancer cell line: In vitro study. BMC Complementary Medicine and Therapies, 23.

Sharma, A., Bachheti, A., Sharma, P., Bachheti, R. K., & Husen, A. (2020). Phytochemistry, pharmacological activities, nanoparticle fabrication, commercial products and waste utilization of Carica papaya L.: A comprehensive review. Current Research in Biotechnology.

Sharma, A., Sharma, M., Kumar, M., et al. (2022). Carica papaya L. leaves: Deciphering its antioxidant bioactives, biological activities, innovative products, and safety aspects. Oxidative Medicine and Cellular Longevity.

Singh, S., Kumar, S., Mathan, S. V., et al. (2020). Therapeutic application of Carica papaya leaf extract in the management of human diseases. DARU Journal of Pharmaceutical Sciences, 28, 735–744.

Ugbogu, E., Dike, E. D., Uche, M., et al. (2023). Ethnomedicinal uses, nutritional composition, phytochemistry and potential health benefits of Carica papaya. Pharmacological Research – Modern Chinese Medicine.

Yang, M., Kong, X., Zhou, C., Kuang, R., Wu, X., Liu, C., He, H., Xu, Z., & Wei, Y.-S. (2025). Genomic insights into the domestication and genetic basis of yield in papaya. Horticulture Research, 12.

Zainal-Abidin, R.-A., Ruhaizat-Ooi, I.-H., & Harun, S. (2021). A review of omics technologies and bioinformatics to accelerate improvement of papaya traits. Agronomy.

Zhang, R., Lv, J., Yu, J., Xiong, H., Chen, P., Cao, H., & Martin, J. J. J. (2022). Antioxidant analysis of different parts of several cultivars of papaya (Carica papaya L.). International Journal of Fruit Science, 22, 438–452.