Pengenalan
Abiu (Pouteria caimito) ialah buah tropika berkulit kuning licin dengan isi putih lut sinar yang manis dan berlendir. Ia tergolong dalam famili Sapotaceae, famili yang sama dengan ciku (Manilkara zapota) (pengetahuan am). Di Malaysia, abiu mula dikenali melalui penjual anak benih dan pengusaha dusun buah eksotik, tetapi penanamannya masih kecil (pengetahuan am). Cabaran utamanya ialah pengendalian lepas tuai kerana buah yang cepat rosak sukar dipasarkan.
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk *“Ascorbic Acid Extends the Shelf-life of Abiu (Pouteria caimito) Fruit by Maintaining Quality and Delaying Browning Symptoms”* (Susanto et al., 2023). Objektifnya ialah menilai kesan asid askorbik dalam memanjangkan jangka hayat simpanan buah abiu. Negara kajian tidak dinyatakan dalam abstrak, tetapi buah disimpan pada suhu bilik 28 ± 1°C, hampir dengan suhu ambien di Malaysia. Kajian sokongan meliputi kesan tahap kematangan dan suhu simpanan di Bogor, Indonesia (Sho’Idah et al., 2026), dua ulasan terkini tentang abiu (Kartha et al., 2026; Brito et al., 2026) dan analisis metabolomik empat varieti (Huang et al., 2026).
Sorotan Kajian Lepas
Menurut Kartha et al. (2026), P. caimito, dikenali juga sebagai abiu, caimito atau epal bintang kuning, berasal dari lembangan Amazon barat dan mula menarik minat antarabangsa sebagai calon kepelbagaian dusun, pembangunan makanan berfungsi dan pemuliharaan agro-biodiversiti Amazon. Brito et al. (2026) pula menyifatkan abiu sebagai buah Amazon yang kurang dimanfaatkan, dengan pulpa kaya pektin dan berlendir yang berpotensi sebagai pemanis semula jadi, pemekat dan bahan tambah “label bersih”.
Masalah utama abiu ialah pemerangan dan pelembutan yang cepat. Queiroz et al. (2008) mengulas ciri polifenol oksidase daripada pelbagai tumbuhan serta kaedah konvensional dan alternatif untuk menyahaktifkan enzim ini bagi mengawal pemerangan. Moon et al. (2020) meringkaskan mekanisme tindakan perencat kimia polifenol oksidase dan trend terkini penyelidikan perencat pemerangan enzimatik. Soliva-Fortuny dan Martín-Belloso (2003) mengulas kemajuan memanjangkan jangka hayat buah potong segar.
Dari sudut fisiologi, Wang et al. (2018) menyatakan bahawa pektin lebih rapat berintegrasi dengan mikrofibril selulosa berbanding yang disangka sebelum ini, dan menyemak semula peranannya dalam pelembutan buah. Lizada dan Yang (1979) membangunkan asai yang mudah dan sensitif untuk asid 1-aminosiklopropana-1-karboksilik (ACC), prekursor terdekat etilena, yang mampu mengesan serendah 5 pmol ACC.
Dapatan Utama
Asid askorbik 10 mM memanjangkan jangka hayat. Susanto et al. (2023) merendam buah abiu dalam larutan asid askorbik 0 mM (kawalan), 5 mM (AA5) dan 10 mM (AA10) selama 10 minit, dikeringkan di udara, kemudian disimpan pada 28 ± 1°C dan kelembapan relatif 80 ± 5% selama 12 hari. Rawatan AA10 memanjangkan jangka hayat sehingga 12 hari, iaitu sembilan hari lebih lama berbanding kawalan.
Kurang kehilangan berat dan pemerangan. Buah AA10 mengalami kehilangan berat 1.4 kali ganda lebih rendah berbanding kawalan. Pada hari ke-12, pemerangan buah AA10 ialah 8% pada kulit dan 11% pada isi.
Puncak klimakterik dilewatkan. Puncak klimakterik buah AA10 berlaku pada hari ke-8 penyimpanan, tiga hari lebih lewat berbanding kawalan. Rawatan ini juga mengekalkan kandungan vitamin C dan kekerasan buah.
Tahap kematangan dan suhu simpanan. Sho’Idah et al. (2026) menjalankan kajian di Makmal Lepas Tuai IPB pada November 2022 hingga Mac 2023 menggunakan buah dari kebun petani di Balumbang Jaya, Bogor Barat. Reka bentuk rawak lengkap dua faktor digunakan: tahap kematangan (separuh masak, tiga suku masak dan masak penuh) dan suhu simpanan (sejuk dan bilik). Buah tiga suku masak mempunyai kualiti tuaian yang tidak berbeza daripada buah masak penuh. Penyimpanan sejuk mengekalkan kualiti fizikal (susut berat, tahap kecut dan kelembutan), dan buah tiga suku masak menunjukkan tahap kecut dan kelembutan yang lebih baik berbanding buah separuh masak dan masak penuh.
Gambaran keseluruhan daripada ulasan. Kartha et al. (2026) melaporkan pulpa abiu kaya pepejal larut, gula penurun dan kalium, manakala kulit ialah sumber utama fenolik, triterpenoid dan flavonoid. Buah ini sangat mudah rosak akibat pemerangan enzimatik dan kecederaan dingin, namun pemilihan tahap kematangan, celupan asid askorbik dan asid oksalik, serta penyimpanan sejuk sederhana didapati memanjangkan tempoh pemasaran. Pembiakan masih bergantung kepada biji dan, pada tahap lebih kecil, keratan.
Perbezaan antara varieti. Huang et al. (2026) mengenal pasti 1285 metabolit dalam pulpa empat varieti (JZL1, JZL3, JZL5 dan JZL6). Asid karboksilik dan derivatif (14.32%) serta sebatian organooksigen (11.83%) merupakan kelas terbesar. Profil metabolit berbeza dengan signifikan antara varieti.
| Parameter | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Jangka hayat dengan AA10 | 12 hari (9 hari lebih lama daripada kawalan) | Susanto et al. (2023) |
| Kehilangan berat, AA10 berbanding kawalan | 1.4 kali ganda lebih rendah | Susanto et al. (2023) |
| Pemerangan hari ke-12 (kulit / isi) | 8% / 11% | Susanto et al. (2023) |
| Puncak klimakterik, AA10 | Hari ke-8 (3 hari lebih lewat) | Susanto et al. (2023) |
| Bilangan metabolit dikenal pasti | 1285 | Huang et al. (2026) |
Perbincangan
Dapatan Susanto et al. (2023) amat relevan kerana buah disimpan pada suhu bilik 28 ± 1°C, keadaan yang dialami kebanyakan peniaga buah di Malaysia tanpa rantaian sejuk. Rendaman ringkas dalam asid askorbik 10 mM selama 10 minit memanjangkan jangka hayat sebanyak sembilan hari, satu kaedah murah yang boleh diamalkan petani kecil. Kajian Sho’Idah et al. (2026) melengkapkan dapatan ini dengan menunjukkan buah boleh dituai pada tahap tiga suku masak tanpa menjejaskan kualiti, dan penyimpanan sejuk mengekalkan kualiti fizikal.
Walau bagaimanapun, Kartha et al. (2026) menyifatkan spesies ini masih kurang dicirikan, manakala Brito et al. (2026) menegaskan bukti masih berselerak dan menyenaraikan jurang penyelidikan termasuk amalan penanaman terkawal, pengoptimuman jangka hayat dan pengesahan dakwaan fungsian dalam matriks makanan sebenar. Aktiviti biologi yang dilaporkan dalam ulasan Kartha et al. (2026) juga berasaskan ujian in vitro, bukan ujian pada manusia.
Tajuk artikel ini menyebut abiu mula ditanam di Malaysia. Kenyataan ini berdasarkan pemerhatian umum, kerana tiada kajian Malaysia tentang pengenalan, penanaman atau hasil abiu ditemui dalam carian ini. Abstrak yang diperoleh juga tidak memberikan nilai nutrien berangka seperti kandungan gula atau vitamin C dalam mg.
Implikasi kepada Petani dan Pengusaha
1. Tuai abiu pada tahap tiga suku masak untuk mendapat kualiti yang setara buah masak penuh dengan ciri fizikal simpanan yang lebih baik.
2. Rendam buah dalam larutan asid askorbik 10 mM selama 10 minit dan keringkan di udara sebelum dipasarkan, terutamanya jika buah disimpan pada suhu bilik.
3. Gunakan penyimpanan sejuk sederhana jika ada, tetapi pantau tanda kecederaan dingin kerana abiu sensitif kepada suhu terlalu rendah.
4. Pengusaha produk boleh meneroka penggunaan pulpa abiu sebagai pemanis atau pemekat semula jadi dalam minuman dan sapuan buah.
5. Agensi pertanian wajar merekod prestasi varieti abiu yang ditanam di Malaysia, kerana profil metabolit berbeza antara varieti.
Kesimpulan
Abiu, buah keluarga Sapotaceae dari Amazon, berpotensi sebagai buah eksotik baharu tetapi mudah rosak. Susanto et al. (2023) menunjukkan rendaman asid askorbik 10 mM memanjangkan jangka hayat hingga 12 hari pada suhu bilik, manakala tuaian tiga suku masak dan penyimpanan sejuk membantu mengekalkan kualiti. Data penanaman dan prestasi abiu di Malaysia masih belum ditemui dan perlu dikaji.
Rujukan
1. Susanto, S., Abdullah Bin Arif, Widayanti, S. M., et al. (2023). Ascorbic acid extends the shelf-life of abiu (Pouteria caimito) fruit by maintaining quality and delaying browning symptoms. The Horticulture Journal. https://doi.org/10.2503/hortj.qh-053
2. Sho’Idah, F., Susanto, S., Suketi, K., et al. (2026). Effect of maturity stage and temperature storage on quality and shelf life of abiu (Pouteria caimito) fruit. Jurnal Hortikultura Indonesia: Indonesian Journal of Horticulture. https://doi.org/10.29244/jhi.17.2.106-115
3. Kartha, B. D., Rajan, R. P., & Vishnupriya, V. (2026). Pouteria caimito: An emerging tropical fruit crop – A critical review. International Journal of Plant and Soil Science. https://doi.org/10.9734/ijpss/2026/v38i86195
4. Brito, N. L. H., Martins, K. P., Costa, G. B., et al. (2026). Pouteria caimito (abiu) as an emerging functional ingredient: Composition, techno-functional properties, and opportunities for food processing and sustainable valorisation. https://doi.org/10.1093/ijfood/vvag176
5. Huang, H., Zhao, L., Yang, Q., et al. (2026). Metabolomics analysis of different varieties of Pouteria caimito fruit based on UHPLC-MS/MS. Foods. https://doi.org/10.3390/foods15162855
6. Lizada, M. C., & Yang, S. F. (1979). A simple and sensitive assay for 1-aminocyclopropane-1-carboxylic acid. Analytical Biochemistry. https://doi.org/10.1016/0003-2697(79)90123-4
7. Soliva-Fortuny, R., & Martín-Belloso, O. (2003). New advances in extending the shelf-life of fresh-cut fruits: A review. Trends in Food Science and Technology. https://doi.org/10.1016/S0924-2244(03)00054-2
8. Wang, D., Yeats, T. H., Uluisik, S., Rose, J. K. C., & Seymour, G. B. (2018). Fruit softening: Revisiting the role of pectin. Trends in Plant Science. https://doi.org/10.1016/J.TPLANTS.2018.01.006
9. Moon, K. M., Kwon, E.-B., Lee, B., & Kim, C. Y. (2020). Recent trends in controlling the enzymatic browning of fruit and vegetable products. Molecules. https://doi.org/10.3390/MOLECULES25122754
10. Queiroz, C., Lopes, M. L. M., Fialho, E., & Valente-Mesquita, V. L. (2008). Polyphenol oxidase: Characteristics and mechanisms of browning control. Food Reviews International. https://doi.org/10.1080/87559120802089332
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: abiu, Pouteria caimito, Sapotaceae, lepas tuai, asid askorbik, pemerangan, jangka hayat, buah eksotik
