Ciku Cepat Lembik? Kajian tentang Melambatkan Pemasakan Selepas Dipetik

Ciku ialah buah klimakterik yang sangat mudah rosak, dengan aktiviti metabolik yang tinggi, pemasakan yang cepat dan tempoh simpanan yang singkat pada suhu bilik [1]. Satu kajian menyatakan buah ciku hanya tahan 3 hingga 4 hari pada suhu bilik [2], manakala kajian lain menyatakan 6 hingga 9 hari sebelum mula rosak [3].

Artikel ini meneliti kajian tentang kaedah memanjangkan jangka hayat ciku, termasuk penyimpanan sejuk, 1-MCP, salutan boleh dimakan dan penyerap etilena.

Satu ulasan tentang pengurusan lepas tuai ciku menyatakan cabaran utama ialah pemasakan yang cepat, yang mengurangkan jangka hayat dengan ketara [4]. Pelbagai teknik telah diterokai, termasuk penggunaan bahan kimia, pengawal atur tumbesaran, bahan pembungkusan, salutan lilin dan penyinaran [4].

Jangan Simpan Terlalu Sejuk

Satu bab buku tentang pengendalian lepas tuai ciku menyatakan [5]:

Ciku mempunyai kandungan asid askorbik dan sebatian fenolik yang tinggi.
Had utama jangka hayat lepas tuai ialah kereputan.
Penyimpanan suhu rendah memanjangkan hayat buah, tetapi kecederaan sejuk boleh berlaku jika suhu penyimpanan kurang daripada 14°C.
Jangka hayat juga boleh dilanjutkan dengan atmosfera terubah suai dan terkawal.

1-MCP: Melambatkan Pemasakan

1-metilsiklopropena (1-MCP) ialah bahan yang melambatkan pemasakan. Beberapa kajian telah mengujinya pada ciku:

Kajian di Calkiní. Satu kajian di Instituto Tecnológico Superior de Calkiní mendedahkan ciku kepada 1-MCP selama 24 jam, kemudian menyimpannya pada 16°C sehingga 25 hari [6]. 1-MCP melambatkan pemasakan dengan signifikan dan memanjangkan hayat lepas tuai kepada 28 hari [6]. Kualiti buah masak secara umumnya dikekalkan [6].

Kajian Calkiní juga mendapati 1-MCP mengurangkan dan melambatkan puncak penghasilan etilena dan respirasi, melambatkan aktiviti maksimum enzim pektin metil esterase, dan mengurangkan kehilangan berat [6]. Satu-satunya perubahan kualiti yang ketara ialah peningkatan jumlah pepejal terlarut pada buah yang dirawat [6].

Kajian di Yogyakarta. Satu kajian di Muhammadiyah University of Yogyakarta mendapati 1-MCP (100 ppb pada 13°C) memanjangkan jangka hayat ciku dengan signifikan [3]. Menariknya, walaupun etilena ditambah selepas itu untuk merangsang pemasakan, kesan 1-MCP tidak dapat dibalikkan [3].

Gabungan dengan suhu rendah. Kajian susulan mendapati gabungan 1-MCP dengan penyimpanan pada 10°C berjaya mengekalkan kualiti ciku dan memanjangkan jangka hayatnya melebihi 14 hari [7]. Kajian ini menyatakan usaha memanjangkan jangka hayat ciku merupakan salah satu kebimbangan utama Indonesia [7].

Perhatikan bahawa kajian di Yogyakarta menyimpan ciku pada 10°C, lebih rendah daripada had 14°C yang disebut dalam bab buku tentang kecederaan sejuk [5]. Kesan jangka panjang suhu ini perlu dinilai.

Mempercepat Pemasakan Selepas Penyimpanan Sejuk

Untuk eksport, ciku diangkut dalam keadaan separuh masak dan disejukkan, dan dijangka siap dimakan apabila sampai kepada pengguna [8]. Satu kajian menyimpan ciku separuh masak pada 10°C selama 10 hari, kemudian menyembur separuh daripadanya dengan asid absisik (ABA) 0.1% [8]. Pada hari ke-12 di suhu bilik, ciku yang dirawat ABA [8]:

Lebih lembut.
Mempunyai keasidan yang lebih rendah.
Mempunyai jumlah pepejal terlarut (kemanisan) yang lebih tinggi, iaitu 17.6 berbanding 14.1 °Brix.
Mempunyai kandungan vitamin C yang lebih tinggi.

Pengkaji menyimpulkan ABA boleh mempercepat pemasakan ciku selepas penyimpanan sejuk [8].

Salutan Boleh Dimakan

Kitosan dengan minyak pati. Satu kajian di Muhammadiyah University of Yogyakarta menguji salutan kitosan, kitosan dengan vanila, dan kitosan dengan sirih (betel) [2]. Salutan mengurangkan kehilangan berat dan mengekalkan vitamin C, tetapi tidak menjejaskan kekerasan, keasidan atau jumlah pepejal terlarut [2]. Salutan kitosan dengan vanila paling berkesan, mengekalkan jangka hayat selama tujuh hari [2].

Metil selulosa dan minyak sawit. Satu kajian di Institute of Chemical Technology menyalut ciku varieti Kalipatti dengan metil selulosa dan minyak sawit [9]. Salutan ini melambatkan kehilangan berat, mengurangkan kehilangan kekerasan, melambatkan penggelapan buah, dan memanjangkan jangka hayat sebanyak 3 hari, mengekalkan kualiti sehingga 7 hari pada 24°C [9].

Kalium Permanganat sebagai Penyerap Etilena

Satu kajian oleh Universidade Federal do Ceará dan rakan kongsi meletakkan kalium permanganat yang diserap dalam vermikulit di dalam bungkusan ciku [1]. Kepekatan 0.375 g bagi setiap kg buah paling berkesan dalam melambatkan kehilangan kekerasan dan penurunan vitamin C [1]. Hayat lepas tuai ciku dalam keadaan ini ialah 10 hari pada suhu 25°C [1].

Rawatan Sebelum dan Selepas Tuai

Satu kajian di Navsari Agricultural University mendapati gabungan semburan kalsium klorida (5000 ppm) sebelum tuai dengan celupan kalsium klorida selepas tuai meminimumkan kehilangan berat, mengekalkan kekerasan, dan memanjangkan jangka hayat ciku Kalipatti [10].

Bagi Penanam dan Peniaga Ciku

Bagi kawalan perosak di kebun, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang pengendalian lepas tuai dan penggunaan bahan seperti 1-MCP yang dibenarkan.

Kesimpulan

Ciku cepat masak dan rosak pada suhu bilik. Kajian menunjukkan 1-MCP, terutamanya apabila digabungkan dengan penyimpanan sejuk, boleh memanjangkan jangka hayat ciku kepada lebih 14 hingga 28 hari. Salutan boleh dimakan seperti kitosan dan metil selulosa dengan minyak sawit juga membantu, walaupun kesannya lebih kecil. Penyimpanan di bawah 14°C perlu berhati-hati kerana risiko kecederaan sejuk.

Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat agronomi atau keselamatan makanan khusus.

Rujukan

[1] Wallace Edelky de Souza Freitas, Maria Lucilania Bezerra Almeida et al. (2017). Potassium permanganate effects on the quality and post-harvest conservation of sapodilla (Manilkara zapota (L.) P.Royen) fruits under modified atmosphere. Acta Agronómica. DOI: 10.15446/acag.v66n3.54579. https://consensus.app/papers/details/0cf5dbe9603359b6b4569191e6c6f70d/

[2] T. Widyastuti, S. Dewi, and A. A. Mudawy (2023). Use of Chitosan and Essential Oils as Edible Coating for Sapodilla Fruit (Manilkara zapota). IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/1172/1/012057. https://consensus.app/papers/details/16a8782a489c501f8777d0a831720707/

[3] I. Prabasari, Syifa Akmala et al. (2024). The intervention of 1-MCP and ethylene on the ripening of sapodilla fruit (Manilkara zapota L.). IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/1417/1/012029. https://consensus.app/papers/details/6f23608e2a5252b9b902bf4aa8a7a33f/

[4] H. Chaudhary, D. Dabhi et al. (2024). Post-harvest management of sapota: a review. Indian Journal of Arid Horticulture. DOI: 10.48165/ijah.2021.3.1.9. https://consensus.app/papers/details/63231323c2355ef0966d166d60aa82c0/

[5] B. Madani, A. Mirshekari et al. (2018). Sapota (Manilkara achras Forb.). Unknown Journal. DOI: 10.1002/9781119431077.ch4. https://consensus.app/papers/details/e70a7514c2335c7b93c311b5542e6417/

[6] V. Moo-Huchin, R. Estrada-León et al. (2013). Ripening of sapodilla fruits (Manilkara zapota [L.] P. Royen) treated with 1-methylcyclopropene after refrigeration. African Journal of Plant Science. DOI: 10.5897/ajps2013.1088. https://consensus.app/papers/details/63383b21a28159ccb63149585546f6fd/

[7] I. Prabasari, N. A. Utama et al. (2025). Impact of Storage Temperature and 1-MCP Application on the Fruit Quality and Maturity of Sapodilla (Manilkara zapota L.). IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/1572/1/012069. https://consensus.app/papers/details/167da664bb0e5f9c86dd86a14c0be8df/

[8] N. Utama, Ananda Ramadhani et al. (2025). Abscisic Acid Promotes Ripening in Sapodilla (Manilkara zapota L.) Fruit After Refrigerated Storage. Pertanika Journal of Tropical Agricultural Science. DOI: 10.47836/jtas.48.6.01. https://consensus.app/papers/details/1d7225f718625d458bbeaafe0e939d8e/

[9] C. Vishwasrao and Laxmi Ananthanarayan (2016). Delayed post-harvest ripening-associated changes in Manilkara zapota L. var. Kalipatti with composite edible coating. Journal of the science of food and agriculture. DOI: 10.1002/jsfa.7758. https://consensus.app/papers/details/86da4052c93455cd9b5318e717eb6e92/

[10] Bagul Hb, Ahlawat Tr, and Chaudhari A.A. (2025). Influence of Pre-Harvest and Post-Harvest Interventions on Quality Attributes and Shelf Life of Sapota [Manilkara achras (Mill.) Fosberg] cv. Kalipatti. Acta Scientific Agriculture. DOI: 10.31080/asag.2025.09.1464. https://consensus.app/papers/details/1c2439e48a4c55bfaec0a0b7b0b87dc4/