Penyakit jantung dan tekanan darah tinggi ialah antara masalah kesihatan utama di Malaysia. Dalam perubatan tradisional, petai digunakan untuk tekanan darah tinggi. Adakah kajian saintifik menyokong penggunaan ini? Artikel ini merumuskan kajian tentang kesan petai terhadap tekanan darah, kolesterol dan kesihatan jantung.
Penggunaan Tradisional untuk Darah Tinggi
Petai telah digunakan dalam perubatan rakyat untuk merawat diabetes, tekanan darah tinggi dan masalah buah pinggang [1]. Biji petai, sama ada dengan atau tanpa lenggai, dan akarnya digunakan secara tradisional di Asia Tenggara untuk merawat tekanan darah tinggi dan diabetes [2].
Peptida Antihipertensi daripada Biji Petai
Salah satu kajian yang banyak dirujuk ialah tentang peptida bioaktif daripada biji petai [3]. Penyelidik menggunakan enzim alcalase untuk memecahkan protein biji petai kepada peptida kecil [3].
Dapatannya:
Peptida yang diekstrak pada keadaan tertentu (suhu 50°C, nisbah substrat-enzim 50, masa inkubasi 2 jam) menunjukkan aktiviti tertinggi, termasuk 80.2% perencatan enzim penukar angiotensin (ACE) [3].
Fraksi peptida bersaiz kurang daripada 10 kDa menunjukkan bioaktiviti paling kuat [3].
Sebanyak 29 jujukan peptida dikenal pasti sebagai penyumbang utama kepada bioaktiviti [3].
Enzim ACE terlibat dalam pengawalan tekanan darah, dan sesetengah ubat darah tinggi berfungsi dengan merencat enzim ini. Namun, kajian ini dijalankan di makmal, dan peptida tersebut dihasilkan melalui proses enzim, bukan daripada petai yang dimakan begitu sahaja.
Kesan terhadap Kolesterol dan Lipid Darah
Beberapa kajian haiwan meneliti kesan ekstrak petai terhadap profil lipid:
| Kajian | Bahagian petai | Dapatan utama |
|---|---|---|
| Tandi et al. (2020) | Kulit | Ekstrak etanol 300 mg/kg mengurangkan jumlah kolesterol tikus hiperkolesterolemia [4] |
| Nurdyansyah et al. (2024) | Lenggai kosong | Kepekatan lebih tinggi lebih berkesan menurunkan kolesterol, LDL dan trigliserida serta meningkatkan HDL pada tikus yang diberi minyak masak terpakai [5] |
| Putri et al. (2026) | Biji | Penurunan LDL signifikan dalam satu kumpulan dos; perubahan lain tidak signifikan secara statistik [6] |
| Gao et al. (2021) | Lenggai kosong | Menurunkan lipid serum pada tikus diabetes [7] |
Dapatan bercampur
Kajian Putri dan rakan-rakan menunjukkan dapatan yang bercampur. Ekstrak biji petai pada pelbagai dos memberi kesan terhadap kolesterol total, trigliserida dan HDL, tetapi perbezaan ini tidak signifikan secara statistik [6]. Hanya penurunan LDL dalam satu kumpulan dos yang signifikan berbanding hari pertama [6]. Kajian itu juga mendapati tiada kerosakan hati dalam kumpulan yang diberi ekstrak [6].
Kajian Nurdyansyah pula mendapati walaupun kepekatan lebih tinggi lebih berkesan, rawatan ekstrak tidak dapat memulihkan profil lipid kepada tahap kumpulan kawalan normal [5].
Hidrogen Sulfida dan Perlindungan Jantung
Satu kajian yang lebih baharu meneliti potensi minyak yang diekstrak daripada biji petai sebagai penderma hidrogen sulfida (H2S) [8]. Tiga sebatian polisulfida organik penderma H2S dikenal pasti dalam minyak biji petai [8].
Dalam model kegagalan jantung pada tikus yang diaruh oleh isoproterenol, minyak petai [8]:
memulihkan paras H2S dalam serum dan air kencing;
membalikkan peningkatan profil lipid serum (kolesterol total, trigliserida dan LDL);
mengurangkan tekanan oksidatif jantung; dan
mengurangkan penanda kerosakan jantung dalam serum.
Pengkaji menyimpulkan minyak petai berpotensi sebagai nutraseutikal penderma H2S untuk mengurangkan aspek biokimia kegagalan jantung [8]. Sekali lagi, ini ialah kajian haiwan.
Kaitan dengan Diabetes dan Saluran Darah
Ulasan tentang vaskulopati diabetes menyatakan ekstrak petai, terutamanya daripada biji dan lenggai kosong, menunjukkan sifat antioksidan, hipoglisemik, anti-radang dan antihipertensi yang kuat [2]. Faktor seperti tekanan oksidatif, keradangan dan hiperlipidemia memainkan peranan dalam penyakit kardiovaskular diabetes [2].
Had Bukti
1. Tiada kajian klinikal pada manusia dalam bukti yang dirumuskan di sini.
2. Dos tinggi dalam bentuk ekstrak. Kajian haiwan menggunakan dos seperti 100–400 mg ekstrak per kg berat badan.
3. Dapatan tidak selalu signifikan. Sesetengah perubahan lipid tidak signifikan secara statistik [6].
4. Peptida dan minyak diproses khas. Peptida ACE dihasilkan melalui hidrolisis enzim [3], dan minyak penderma H2S diekstrak daripada biji [8].
Panduan Praktikal
1. Jangan gantikan ubat darah tinggi atau kolesterol dengan petai.
2. Amalkan diet jantung sihat. Kurangkan garam, gula dan lemak tepu, dan perbanyakkan sayur dan buah.
3. Berhati-hati dengan cara masakan. Sambal petai yang banyak minyak, garam atau udang kering mungkin kurang sesuai bagi mereka yang perlu mengawal tekanan darah atau kolesterol.
4. Pantau kesihatan secara berkala. Periksa tekanan darah dan kolesterol mengikut nasihat doktor.
Sumber Protein Tumbuhan
Selain sebatian bioaktif, biji petai mengandungi protein antara 6.0 hingga 27.5% [9]. Kajian peptida menunjukkan protein ini boleh dipecahkan kepada peptida dengan aktiviti antioksidan dan antihipertensi, dan pengkaji mencadangkan peptida ini bermanfaat untuk industri nutraseutikal dan makanan [3].
Kesimpulan
Kajian makmal dan haiwan menunjukkan petai mempunyai potensi untuk kesihatan jantung melalui peptida yang merencat ACE, kesan terhadap profil lipid dan sebatian penderma hidrogen sulfida. Namun, sesetengah dapatan bercampur, dan tiada kajian klinikal pada manusia dalam bukti yang dirumuskan. Petai boleh dinikmati sebagai sebahagian daripada diet seimbang, tetapi bukan sebagai pengganti rawatan perubatan.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Penghidap tekanan darah tinggi, kolesterol tinggi atau penyakit jantung perlu mendapatkan nasihat doktor sebelum membuat perubahan diet atau mengambil produk herba.
Rujukan
[1] Y. Kamisah et al. (2013). Parkia speciosa Hassk.: A Potential Phytomedicine. Evidence-based Complementary and Alternative Medicine : eCAM. DOI: 10.1155/2013/709028.
[2] Ahmad Khusairi Azemi et al. (2022). Phytochemical Contents and Pharmacological Potential of Parkia speciosa Hassk. for Diabetic Vasculopathy: A Review. Antioxidants. DOI: 10.3390/antiox11020431.
[3] Hwee-Leng Siow et al. (2013). Extraction of antioxidative and antihypertensive bioactive peptides from Parkia speciosa seeds. Food chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2013.06.030.
[4] Joni Tandi et al. (2020). Effect of Parkia speciosa Hassk Peels Extract on Total Cholesterol Levels of Hypercholesterolemia Rats. Indian Journal of Forensic Medicine & Toxicology. DOI: 10.37506/ijfmt.v14i4.12045.
[5] F. Nurdyansyah et al. (2024). The beneficial effect of Parkia speciosa’s empty pods extract on lipid profile of jelantah treated wistar white rats. BIO Web of Conferences. DOI: 10.1051/bioconf/20249902002.
[6] C. Putri et al. (2026). THE EFFECT OF ETHANOL EXTRACT OF PARKIA SPECIOSA HASSK. SEEDS ON BLOOD LIPID PROFILE AND HISTOPATHOLOGY OF LIVER IN HIGH-FAT DIET-INDUCED MALE WISTAR RATS. Ankara Universitesi Eczacilik Fakultesi Dergisi. DOI: 10.33483/jfpau.1591412.
[7] Li-Wei Gao et al. (2021). Stink bean (Parkia speciosa) empty pod: a potent natural antidiabetic agent for the prevention of pancreatic and hepatorenal dysfunction in high fat diet/streptozotocin-induced type 2 diabetes in rats. Archives of Physiology and Biochemistry. DOI: 10.1080/13813455.2021.1876733.
[8] Ammara Asif et al. (2025). The Polysulfide Containing Medicinal Plant Parkia speciosa Hassk. has Both Antioxidant and Cardioprotective Activity. Chemistry & Biodiversity. DOI: 10.1002/cbdv.202500094.
[9] Navnidhi Chhikara et al. (2018). Bioactive compounds, food applications and health benefits of Parkia speciosa (stinky beans): a review. Agriculture & Food Security. DOI: 10.1186/s40066-018-0197-x.
