Ada yang mengelak buah kerana takut gula, tetapi ada pula yang minum jus buah setiap hari dengan anggapan ia sihat. Apakah sebenarnya kata kajian tentang hubungan antara pengambilan buah, jus buah dan risiko diabetes jenis 2? Artikel ini merumuskan bukti daripada kajian kohort besar dan meta-analisis.
Buah Utuh: Secara Umum Dikaitkan dengan Risiko Lebih Rendah
Kajian kohort Amerika Syarikat
Satu kajian yang menganalisis tiga kohort besar di Amerika Syarikat melibatkan lebih 187,000 peserta [1]. Pengambilan buah utuh tertentu, terutamanya beri biru, anggur dan epal, dikaitkan secara signifikan dengan risiko diabetes jenis 2 yang lebih rendah, manakala pengambilan jus buah yang lebih tinggi dikaitkan dengan risiko yang lebih tinggi [1]. Kajian ini mendapati perkaitan berbeza antara buah-buah individu; contohnya, tembikai susu (cantaloupe) dikaitkan dengan risiko sedikit lebih tinggi [1].
Kajian lain terhadap 71,346 jururawat wanita mendapati peningkatan tiga hidangan sehari buah utuh dikaitkan dengan risiko diabetes yang lebih rendah, manakala peningkatan satu hidangan sehari jus buah dikaitkan dengan risiko yang lebih tinggi [2].
Kajian di China
Kajian kohort nasional di China terhadap 79,922 peserta tanpa diabetes mendapati setiap 100 g/hari pengambilan buah segar yang lebih tinggi dikaitkan dengan 2.8% risiko diabetes yang lebih rendah [3]. Manfaat ini terutamanya dilihat dalam individu dengan toleransi glukosa normal, tetapi tidak signifikan dalam individu pradiabetes [3].
Kajian di Australia
Kajian AusDiab terhadap 7,675 orang Australia mendapati peserta dengan pengambilan buah sederhana mempunyai 36% kemungkinan lebih rendah menghidap diabetes selepas 5 tahun berbanding pengambilan paling rendah [4]. Namun, perkaitan pada 12 tahun tidak signifikan secara statistik [4].
Dapatan yang Bercampur
Tidak semua kajian menunjukkan manfaat yang jelas:
| Kajian | Dapatan |
|---|---|
| Meta-analisis 23 kohort | Perkaitan songsang yang lemah antara pengambilan buah dan sayur dengan risiko diabetes [5] |
| EPIC-Belanda | Tiada perkaitan antara jus buah tulen atau buah dengan risiko diabetes selepas pelarasan kualiti diet keseluruhan [6] |
| Women’s Health Initiative | Tiada perkaitan signifikan antara jus 100% atau buah utuh dengan risiko darah tinggi atau diabetes [7] |
| Kohort Korea | Jumlah pengambilan buah tidak dikaitkan dengan penurunan risiko, tetapi anggur dan pisang dikaitkan dengan risiko lebih rendah [8] |
Ini menunjukkan bahawa kualiti diet keseluruhan dan jenis buah mungkin lebih penting daripada jumlah buah semata-mata.
Jus Buah: Bukti yang Lebih Membimbangkan
Jus dengan gula tambahan
Satu meta-analisis 2014 mendapati pengambilan jus buah bergula tambahan yang lebih tinggi dikaitkan secara signifikan dengan risiko diabetes jenis 2, manakala jus buah 100% tidak dikaitkan dengan risiko [9].
Meta-analisis 2025 terhadap 14 kajian kohort prospektif mendapati [10]:
tiada perkaitan signifikan antara pengambilan jus buah secara keseluruhan dengan risiko diabetes;
jus buah bukan 100% dikaitkan dengan peningkatan risiko yang signifikan;
jus buah 100% tidak dikaitkan dengan risiko yang signifikan; dan
peningkatan risiko akibat jus buah hanya diperhatikan dalam populasi Asia.
Pengkaji menyimpulkan, tidak seperti pengambilan buah utuh, jus buah 100% tidak memberi kesan bermanfaat terhadap risiko diabetes jenis 2 [10].
Mengapa Buah Utuh Lebih Baik?
Satu ulasan ringkas mencadangkan pengambilan buah mungkin mengurangkan risiko diabetes jenis 2 melalui kemungkinan empat faktor: serat diet, fitokimia (flavonoid), fruktosa dan pengunyahan [11].
Bagaimana dengan Penghidap Diabetes?
Satu meta-analisis lima ujian rawak terkawal yang melibatkan 245 pesakit diabetes jenis 2 mendapati pengambilan produk berasaskan buah utuh mengurangkan HbA1c, gula darah puasa dan meningkatkan kolesterol HDL [12]. Namun, bilangan kajian dan peserta adalah kecil.
Satu ujian rawak terkawal pada orang dewasa pradiabetes mendapati pengambilan kira-kira 300 g mangga setiap hari selama 24 minggu menghasilkan gula darah puasa yang lebih rendah dan kepekaan insulin yang lebih baik berbanding kumpulan kawalan yang diberi bar granola dengan kalori yang sama [13]. Kajian ini melibatkan 23 peserta sahaja [13].
Satu ulasan klinikal menyimpulkan bahawa pengambilan buah dan produk buah secara amnya bermanfaat untuk individu sihat dan penghidap diabetes jenis 2, tetapi lebih digalakkan bagi pesakit diabetes untuk mengambil buah segar atau kering berbanding produk terbitan buah [14]. Ulasan itu juga menekankan pertimbangan jumlah buah berdasarkan GI dan GL, serta masa buah dimakan [14].
Panduan Praktikal
1. Pilih buah utuh, bukan jus. Bukti secara konsisten lebih menyokong buah utuh berbanding jus [10][2].
2. Elakkan jus dengan gula tambahan. Jus bukan 100% dikaitkan dengan peningkatan risiko diabetes [10].
3. Pelbagaikan buah. Kajian menunjukkan perkaitan berbeza bagi jenis buah yang berbeza [1].
4. Jaga kualiti diet keseluruhan. Satu kajian mendapati perkaitan hilang selepas mengambil kira kualiti diet [6].
5. Bagi penghidap diabetes, buah segar boleh menjadi sebahagian diet, tetapi saiz hidangan perlu dikawal dan dirancang bersama pakar.
Kesimpulan
Kebanyakan kajian besar mendapati pengambilan buah utuh dikaitkan dengan risiko diabetes jenis 2 yang sama atau lebih rendah, walaupun sesetengah kajian tidak menemui perkaitan selepas mengambil kira kualiti diet keseluruhan. Jus buah, terutamanya jus dengan gula tambahan, dikaitkan dengan risiko yang lebih tinggi. Rasa manis buah utuh tidak perlu ditakuti, tetapi bentuk, jenis dan jumlah pengambilan perlu diberi perhatian.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Kebanyakan kajian ialah kajian pemerhatian yang menunjukkan perkaitan, bukan sebab-akibat. Rujuk doktor atau pakar dietetik untuk nasihat pemakanan peribadi.
Rujukan
[1] I. Muraki et al. (2013). Fruit consumption and risk of type 2 diabetes: results from three prospective longitudinal cohort studies. The BMJ. DOI: 10.1136/bmj.f5001.
[2] L. Bazzano et al. (2008). Intake of Fruit, Vegetables, and Fruit Juices and Risk of Diabetes in Women. Diabetes Care. DOI: 10.2337/dc08-0080.
[3] Li Li et al. (2022). Whole fresh fruit intake and risk of incident diabetes in different glycemic stages: a nationwide prospective cohort investigation. European Journal of Nutrition. DOI: 10.1007/s00394-022-02998-6.
[4] N. Bondonno et al. (2021). Associations Between Fruit Intake and Risk of Diabetes in the AusDiab Cohort. The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. DOI: 10.1210/clinem/dgab335.
[5] Rine Elise Halvorsen et al. (2021). Fruit and vegetable consumption and the risk of type 2 diabetes: a systematic review and dose–response meta-analysis of prospective studies. BMJ Nutrition, Prevention & Health. DOI: 10.1136/bmjnph-2020-000218.
[6] A. Wijga et al. (2020). Pure Fruit Juice and Fruit Consumption Are Not Associated with Incidence of Type 2 Diabetes after Adjustment for Overall Dietary Quality in the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition–Netherlands (EPIC-NL) Study. The Journal of Nutrition. DOI: 10.1093/jn/nxz340.
[7] Brandon J. Auerbach et al. (2017). Associations of 100% Fruit Juice versus Whole Fruit with Hypertension and Diabetes Risk in Postmenopausal Women: Results from the Women’s Health Initiative. Preventive medicine. DOI: 10.1016/j.ypmed.2017.08.031.
[8] H. Yu et al. (2023). Fruits and the Risk of Type 2 Diabetes: The Korean Genome and Epidemiology Study Cohort. Korean Journal of Family Medicine. DOI: 10.4082/kjfm.23.0201.
[9] B. Xi et al. (2014). Intake of Fruit Juice and Incidence of Type 2 Diabetes: A Systematic Review and Meta-Analysis. PLoS ONE. DOI: 10.1371/journal.pone.0093471.
[10] Chung-Woo Lee et al. (2025). Consumption of fruit juice and risk of type 2 diabetes mellitus: A systematic review and meta-analysis of prospective cohort studies: Fruit Juice and Risk of Type 2 Diabetes. The American journal of medicine. DOI: 10.1016/j.amjmed.2025.05.021.
[11] Y. Seino et al. (2021). Eating whole fruit, not drinking fruit juice, may reduce the risk of type 2 diabetes mellitus. Journal of Diabetes Investigation. DOI: 10.1111/jdi.13639.
[12] Nozomi Kuramoto et al. (2025). A Meta-Analysis of Available Data of the Effects of Selected Whole and Powdered Fruits on Glycemia in Type 2 Diabetes. The American journal of medicine. DOI: 10.1016/j.amjmed.2025.08.005.
[13] R. Basiri et al. (2025). Daily Mango Intake Improves Glycemic and Body Composition Outcomes in Adults with Prediabetes: A Randomized Controlled Study. Foods. DOI: 10.3390/foods14172971.
[14] Inès Ellouze et al. (2023). The Relationship of Fruits and Fruit-Products Consumption with Glucose Homeostasis and Diabetes: A Comprehensive Update on the Current Clinical Literature. Dietetics. DOI: 10.3390/dietetics2030018.
