Durian ialah buah yang cepat masak dan cepat rosak selepas dituai. Bagi pengusaha dusun, menentukan masa menuai yang tepat amat penting. Durian yang dipetik terlalu awal mungkin tidak mencapai rasa terbaik, manakala buah yang terlalu masak cepat merekah dan tidak sesuai untuk pasaran jauh. Bagi pengeksport pula, cabaran utama ialah mengekalkan kualiti buah sepanjang perjalanan.
Artikel ini meringkaskan kajian tentang penanda kematangan, proses pemasakan dan teknologi untuk memanjangkan hayat simpanan durian.
Durian Buah Klimakterik
Durian ialah buah klimakterik, iaitu buah yang mengalami lonjakan pernafasan dan penghasilan etilena semasa masak [1]. Satu kajian terhadap durian Chanthaburi 1 yang disimpan pada 25 °C mendapati pernafasan memuncak pada hari ke-4 dan penghasilan etilena memuncak pada hari ke-5, dengan buah merekah (dehisens) pada hari ke-7 [2]. Satu ulasan menegaskan pentingnya memahami perbezaan antara durian yang dipotong dari pokok dan durian yang gugur sendiri untuk segmentasi pasaran [3].
Menentukan Kematangan
Menilai kematangan durian sukar kerana kulitnya tebal dan keras [4]. Petani biasanya bergantung kepada pemerhatian dan pengalaman sendiri, yang boleh menyebabkan penuaian terlalu awal atau terlalu lewat [5].
Kajian terhadap durian Monthong di Thailand mengukur perubahan buah dari 15 hingga 135 hari selepas bunga kembang penuh [4]:
| Hari selepas bunga kembang | Ciri utama |
|---|---|
| 90 | Saiz buah maksimum dicapai |
| 90–105 | Pejal tinggi, kurang manis; sesuai untuk pasaran yang mengutamakan tekstur |
| 105–120 | Kurang pejal, lebih manis; sesuai dimakan terus |
| 120 | Berat, bahan kering, fenolik dan aktiviti antioksidan memuncak |
| 135 | Jumlah pepejal larut tertinggi (25 °Brix) |
[4]
Kajian ini juga mendapati warna kulit buah boleh digunakan untuk membezakan peringkat kematangan [4].
Teknologi Baharu untuk Mengukur Kematangan
Beberapa teknologi tidak memusnahkan buah sedang dibangunkan:
Spektrometer inframerah dekat mini: Indeks kematangan berbilang parameter yang menggabungkan hari selepas berbunga, pepejal larut dan bahan kering didapati lebih berkait dengan spektrum berbanding bahan kering sahaja [5].
Peranti kertas mikrobendalir: Mengumpul cecair tangkai buah untuk mengukur gula dan asid amino, dan dapat membezakan durian matang dan tidak matang [6].
Spektroskopi Raman: Dapat mengasingkan buah kepada peringkat belum masak (hari 1–3), masak (hari 4–5) dan terlalu masak (hari 6–7) [7].
Perbezaan Antara Varieti
Kajian di Thailand membandingkan masa pemasakan semula jadi tiga kultivar. Monthong mengambil 9 hari untuk masak sepenuhnya, iaitu 4 hari lebih lama berbanding Musang King dan Ocee [8]. Pengkaji menyimpulkan Musang King dan Ocee mempunyai tempoh pemasakan pendek dan oleh itu kurang sesuai untuk penghantaran segar jarak jauh melalui darat [8]. Ini relevan kepada Malaysia kerana Musang King ialah kultivar utama negara.
Kajian molekul pula mendapati gen DzARF2A lebih tinggi ekspresinya dalam kultivar cepat masak seperti Chanee dan Phuangmanee berbanding kultivar lambat masak seperti Monthong dan Kanyao [9].
Teknologi Memanjangkan Hayat Simpanan
1-MCP
1-Metilsiklopropena (1-MCP) menyekat tindakan etilena. Kajian mendapati rawatan 1-MCP pada 500 nL/L selama 12 jam sebelum simpanan pada 15 °C memanjangkan hayat simpanan durian Monthong daripada 18 hari kepada 30 hari [10]. Kesan pada kepejalan dan pepejal larut isi buah adalah kecil [10].
Gabungan 1-MCP dan simpanan atmosfera terubah suai pada 15 °C memanjangkan hayat simpanan Monthong sehingga 3 minggu tanpa kesan negatif [11]. Namun, rawatan ini sangat menyekat penghasilan sebatian sulfur dan ester utama [11]. Kajian lain turut mendapati penghasilan sebatian sulfur dalam Monthong terhenti apabila buah disimpan pada suhu rendah, tetapi pulih selepas tiga hari pada suhu bilik [12]. Bagi pengguna yang mencari aroma kuat, ini mungkin satu kelemahan.
Atmosfera Terkawal dan SO2
Satu kajian mendapati gabungan pengasapan sulfur dioksida 1,500 mg/L dan simpanan atmosfera terkawal (3% O2 + 14–17% CO2) pada 14 °C memanjangkan hayat simpanan durian sehingga 60 hari [13].
Salutan
Salutan kitosan-alginat dengan nanopartikel zink oksida mengurangkan kehilangan berat durian Monthong kepada kurang 6.19% pada hari ke-10, berbanding 13.76% bagi buah tanpa salutan [14]. Tiada zink dikesan dalam isi buah [14].
Pembekuan
Kajian terhadap Musang King yang disimpan beku pada -20 °C selama 12 bulan mendapati pembungkusan vakum lebih baik mengekalkan kualiti berbanding tanpa vakum [15].
Masalah Fisiologi Musang King
Kajian di Vietnam terhadap Musang King mendapati gangguan fisiologi seperti isi keras, hujung isi terbakar dan perubahan warna isi [16]. Pada masa penuaian, 30.0% buah mengalami isi keras, 6.7% hujung isi terbakar dan 13.3% perubahan warna isi [16].
Panduan Praktikal
Rekod tarikh bunga kembang untuk membantu menganggar masa menuai.
Pilih varieti mengikut pasaran. Kultivar yang cepat masak lebih sesuai untuk pasaran tempatan atau dibekukan untuk eksport.
Kendalikan buah dengan berhati-hati dan simpan di tempat teduh selepas dituai.
Gunakan teknologi lepas tuai seperti 1-MCP atau atmosfera terkawal hanya mengikut peraturan yang berkuat kuasa.
Jika menggunakan racun kulat atau bahan kimia lepas tuai, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang indeks kematangan dan teknologi lepas tuai yang sesuai untuk klon tempatan.
Kesimpulan
Durian ialah buah klimakterik yang cepat masak dan cepat rosak. Kajian menunjukkan masa menuai mempengaruhi tekstur, kemanisan dan kandungan antioksidan, dan pelbagai teknologi baharu sedang dibangunkan untuk menilai kematangan tanpa memotong buah. Rawatan 1-MCP, atmosfera terkawal dan salutan boleh memanjangkan hayat simpanan, tetapi sesetengahnya mengurangkan aroma. Kajian menunjukkan Musang King mempunyai tempoh pemasakan yang pendek, menjadikan pengendalian lepas tuai amat penting bagi industri Malaysia.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Kebanyakan kajian dijalankan di Thailand dan negara lain menggunakan varieti tertentu, dan keputusan mungkin berbeza untuk klon serta keadaan di Malaysia.
Rujukan
[1] Soo-Chin Lim et al. (2025). Extraction and Identification of Durian’s Volatile: A Review. ACS Food Science & Technology. DOI: 10.1021/acsfoodscitech.4c00925.
[2] B. Manigo et al. (2026). Ripening-Associated Branched-Chain Amino Acid Metabolism Correlates With Branched-Chain Ester Accumulation in “Chanthaburi 1” Durian, a Mild-Scent Cultivar. Journal of food science. DOI: 10.1111/1750-3841.71556.
[3] Piyapong Sonkaew et al. (2026). Durian (Durio zibethinus) Quality, Cultivars, Volatile Compounds and Packaging Solutions for Global Markets: A Review. Packaging Technology and Science. DOI: 10.1002/pts.70073.
[4] Naruemon Yongyut et al. (2025). Fruit Quality and Antioxidant Content in Durian (Durio zibethinus Murr.) cv. ‘Monthong’ in Different Maturity Stages. Horticulturae. DOI: 10.3390/horticulturae11040432.
[5] T. Cheepsomsong et al. (2023). Multi-parameter index for durian maturity and its prediction using miniature near infrared spectrometer. Postharvest Biology and Technology. DOI: 10.1016/j.postharvbio.2023.112487.
[6] Jaruwan Mettakoonpitak et al. (2024). Microfluidic paper-based analytical devices for simple and nondestructive durian fruit maturity assessment. Analytica chimica acta. DOI: 10.1016/j.aca.2024.343252.
[7] Janisada Wattanasan et al. (2024). Ripeness and quality of harvested durian determined using Raman spectroscopy combined with physico-chemical and volatile characteristics. Postharvest Biology and Technology. DOI: 10.1016/j.postharvbio.2024.112970.
[8] B. Wiangsamut et al. (2023). Assessment of Natural Fruit Ripening and Fruit Quality of Three Elite Durian Cultivars for Overland Export. Trends in Sciences. DOI: 10.48048/tis.2023.4647.
[9] Gholamreza Khaksar et al. (2020). Auxin Response Factor 2A Is Part of the Regulatory Network Mediating Fruit Ripening Through Auxin-Ethylene Crosstalk in Durian. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2020.543747.
[10] Siriporn Amornputti et al. (2014). Effect of 1-methylcyclopropene (1-MCP) on storage life of durian fruit. Postharvest Biology and Technology. DOI: 10.1016/j.postharvbio.2014.06.011.
[11] R. Chairat et al. (2022). Volatile Compound Production and Quality Characteristics of Durian Fruit Cv. Monthong as Affected by 1-methylcyclopropene and Modified Atmosphere Storage. International Journal of Fruit Science. DOI: 10.1080/15538362.2022.2060418.
[12] Wongs-Aree et al. (2011). Influence of maturity and postharvest treatment on the volatile profile and physiological properties of the durian ( Durio zibethinus Murray ) fruit. Unknown Journal.
[13] Ya-Lin Ran et al. (2022). Automatic periodical sulfur dioxide fumigation in combination with CO2-enriched atmosphere extends the storage life of durian (Durio zibethinus Murr.). Journal of Food Processing and Preservation. DOI: 10.1111/jfpp.16382.
[14] P. Porrawatkul et al. (2026). Bio-Coating from Chitosan-Zinc Oxide Nanocomposite for Storage Life Extension of Monthong Durians. Trends in Sciences. DOI: 10.48048/tis.2026.13258.
[15] Eliwanzita Sospeter et al. (2025). Long-term frozen storage affects the volatile compound profile, physicochemical and antioxidant content of vacuum-packed Musang King durian fruit. Journal of food science. DOI: 10.1111/1750-3841.70118.
[16] D??ng Hu?nh Nguy?n et al. (2025). Investigation of biological characteristics of fruit development and physiological disorders of Musang King durian (Durio zibethinus Murr.). Open Agriculture. DOI: 10.1515/opag-2025-0422.
