Terung pipit (Solanum torvum), dikenali juga sebagai terung rembang, turkey berry atau pea eggplant, ialah tumbuhan renek daripada famili Solanaceae.
Ia tumbuh liar di kawasan kampung dan pinggir hutan, dan telah menjadi sebahagian penting dalam masakan tradisional Melayu seperti sambal tumis, gulai lemak dan masak tempoyak.
Menurut Awang-Kanak & Abu Bakar (2019), terung pipit ialah antara ulam tradisional yang kaya dengan sebatian bioaktif berasaskan fenolik dan flavonoid.
Kajian Mat Ali et al. (2023) pula mengesahkan bahawa spesies ini mengandungi karotenoid dan alkaloid aktif yang memberi kesan antioksidan, antimikrob dan pelindung hati (hepatoprotektif).
1. Ciri Botani dan Penggunaan Tradisional
Terung pipit ialah pokok renek setinggi 1–2 meter dengan daun besar, berbulu halus dan berduri lembut.
Buahnya kecil, berwarna hijau muda ketika muda dan kekuningan apabila masak, berkelompok di hujung dahan.
Dalam amalan perubatan Melayu dan Borneo, terung pipit digunakan untuk:
- Merawat tekanan darah tinggi,
- Mengurangkan kolesterol dan gula darah,
- Menyegarkan tubuh selepas demam, dan
- Mengatasi masalah pencernaan dan batuk berkahak.
Buahnya yang pahit ringan dianggap penyahtoksik semula jadi dan sering dimakan sebagai ulam segar atau dilayur sebelum dimasak.
2. Kandungan Fitokimia dan Nutrien Aktif
Berdasarkan Mat Ali et al. (2023), Relationship between Traditional Malaysian Vegetables (Ulam) Consumption and Human Health, dan Awang-Kanak & Abu Bakar (2019), terung pipit mengandungi:
- Karotenoid: ?-karotena, lutein dan violaxanthin.
- Flavonoid: quercetin, kaempferol dan rutin.
- Asid fenolik: chlorogenic acid dan caffeic acid.
- Alkaloid aktif: solasodine dan solamargine.
- Vitamin: A, C dan E.
- Mineral: zat besi, kalium dan magnesium.
Gabungan alkaloid dan fenolik memberikan buah terung pipit rasa sedikit pahit dan peranan fisiologi penting dalam perlindungan organ dalaman.
3. Aktiviti Antioksidan dan Perlindungan Hati
Kajian Awang-Kanak & Abu Bakar (2019) melaporkan bahawa ekstrak buah terung pipit mempunyai aktiviti antioksidan sederhana hingga tinggi, bergantung pada kaedah penyediaan.
Flavonoid seperti quercetin dan rutin berfungsi:
- Meneutralkan radikal bebas,
- Mengurangkan kerosakan oksidatif sel hati, dan
- Menstabilkan enzim hati seperti ALT dan AST.
Selain itu, kandungan chlorogenic acid membantu menghalang pengumpulan lemak dalam hati, menjadikannya makanan pencegah penyakit hati berlemak.
4. Aktiviti Antiradang dan Antimikrob
Ekstrak terung pipit menunjukkan aktiviti antiradang signifikan, dengan kemampuan mengurangkan penghasilan nitric oxide dan sitokin pro-radang (IL-6, TNF-?).
Ia membantu mengurangkan:
- Sakit sendi dan artritis ringan,
- Keradangan usus akibat stres oksidatif, dan
- Gangguan kulit seperti ekzema dan ruam ringan.
Selain itu, alkaloid solasodine bertindak sebagai agen antimikrob, berkesan terhadap bakteria E. coli, Staphylococcus aureus, dan kulat Candida albicans.
5. Aktiviti Antihipertensi dan Antidiabetik
Kajian Relationship between Traditional Malaysian Vegetables (Ulam) Consumption and Human Health mencatatkan bahawa pengambilan terung pipit secara berkala dikaitkan dengan penurunan tekanan darah sistolik dan diastolik.
Kesan ini disebabkan oleh:
- Flavonoid dan fenolik yang meluaskan saluran darah dan menstabilkan tekanan,
- Alkaloid solamargine yang memperlahankan penyerapan gula dalam usus, dan
- Vitamin C serta kalium yang mengawal keseimbangan elektrolit.
Terung pipit juga dipercayai membantu menurunkan kadar kolesterol LDL dan meningkatkan kolesterol HDL.
6. Nilai Ekologi dan Potensi Komersialisasi
Rachel Leow (2020) menempatkan terung pipit dalam kumpulan flora regeneratif pinggir hutan tropika, kerana:
- Ia tumbuh pantas di tanah marginal,
- Menarik serangga pendebunga, dan
- Berperanan dalam kitaran semula bahan organik tanah.
Dari segi ekonomi, terung pipit berpotensi dikembangkan sebagai:
- Bahan aktif semula jadi dalam suplemen kesihatan hati,
- Ekstrak flavonoid untuk produk antiradang, atau
- Serbuk makanan fungsian rendah kalori.
Kesimpulan
Terung pipit (Solanum torvum) ialah ulam tradisional yang menggabungkan nilai kulinari dan terapeutik tropika.
Kandungan flavonoid, alkaloid dan fenoliknya menjadikannya agen antioksidan, antiradang, antihipertensi dan pelindung hati semula jadi.
Kajian Awang-Kanak (2019) dan Mat Ali (2023) menegaskan bahawa terung pipit bukan sahaja warisan kulinari masyarakat Melayu, tetapi juga bahan asas penting untuk nutraseutikal tropika yang menyokong kesihatan metabolik dan regeneratif.
Rujukan
- Awang-Kanak, N., & Abu Bakar, M. F. (2019). Traditional Vegetable Salad (Ulam) of Borneo as Source of Functional Food.
- Awang-Kanak, N., et al. Relationship between Traditional Malaysian Vegetables (Ulam) Consumption and Human Health.
- Mat Ali, N., et al. (2023). Carotenoid Composition in Twenty Ulam Species as Potential Halal Active Pharmaceutical Ingredients.
- Rachel Leow. (2020). ULAM: Regenerative Edible Flora from Southeast Asia. Institut Kajian Etnik (KITA), Universiti Kebangsaan Malaysia.
Kata kunci: terung pipit, Solanum torvum, ulam tradisional, alkaloid, flavonoid, antioksidan, antiradang, hepatoprotektif, antihipertensi, regeneratif.
