Durian yang cantik di luar tidak semestinya sempurna di dalam. Ada kalanya buah nampak elok, saiz besar dan bentuk menarik, tetapi apabila dibuka isi menjadi keras, warna tidak sekata, hujung ulas hangus atau sebahagian isi langsung tidak masak dengan baik. Situasi ini sering mengecewakan pekebun dan pengguna kerana menjejaskan kualiti serta nilai jualan buah.
Menariknya, masalah ini tidak semestinya berpunca daripada penyakit atau serangan patogen. Dalam banyak keadaan, ia sebenarnya berkait dengan apa yang dikenali sebagai gangguan fisiologi buah durian (physiological disorders), iaitu gangguan dalaman buah yang berlaku akibat ketidakseimbangan nutrien, tekanan persekitaran dan pengurusan kebun yang kurang optimum. Kajian terkini menunjukkan gangguan ini menjadi antara faktor utama yang mengurangkan konsistensi kualiti durian premium seperti Musang King dan varieti komersial lain.
Apa Itu Gangguan Fisiologi Buah Durian?
Secara mudah, gangguan fisiologi ialah masalah perkembangan buah yang berlaku tanpa melibatkan patogen seperti kulat, bakteria atau virus. Maksudnya, buah kelihatan “sakit”, tetapi bukan kerana penyakit berjangkit.
Gangguan ini biasanya berlaku akibat:
- ketidakseimbangan nutrien penting
- perubahan kelembapan tanah yang tidak stabil
- tekanan cuaca atau suhu
- pengurusan pembajaan yang kurang tepat
- gangguan proses pemasakan buah
Walaupun tidak menyebabkan pokok mati, kesannya sangat besar kerana ia menurunkan nilai pasaran buah. Bagi durian premium, sedikit kecacatan dalaman pun boleh menyebabkan harga jatuh dengan ketara.
Jenis Gangguan Fisiologi Yang Selalu Berlaku Pada Durian
Kajian terhadap kultivar Musang King mengenal pasti beberapa gangguan fisiologi utama yang sering menjejaskan kualiti buah.
1. Isi Mengeras (Hardened Flesh)
Ini antara masalah yang paling dibimbangi pekebun dan pengguna. Isi durian menjadi keras, berkayu atau tidak mempunyai tekstur lembut dan berkrim seperti sepatutnya.
Keadaan ini menyebabkan pengalaman makan durian menjadi kurang memuaskan kerana tekstur isi terasa kasar dan tidak “lemak”.
2. Pemasakan Tidak Sekata (Uneven Fruit Ripening)
Pernah jumpa satu pangsa masak cantik tetapi pangsa lain masih keras atau belum cukup masak? Inilah yang dinamakan masak tidak sekata.
Gangguan ini berlaku apabila bahagian tertentu dalam buah matang pada kadar berbeza. Ia menjadi isu besar dalam pasaran eksport kerana menjejaskan keseragaman kualiti.
3. Hangus Hujung Pangsa (Aril Tip Burn)
Dalam keadaan ini, hujung isi atau pangsa kelihatan kehitaman, perang atau seperti terbakar. Walaupun tidak selalu menjejaskan keseluruhan isi, ia mengurangkan daya tarikan buah.
4. Perubahan Warna Isi (Flesh Discoloration)
Isi mungkin berubah warna menjadi tidak normal, tidak sekata atau menunjukkan tanda kemerosotan visual walaupun buah kelihatan baik dari luar.
Bilakah Gangguan Ini Mula Berlaku?
Ramai menyangka masalah isi durian hanya berlaku ketika buah hampir gugur. Namun kajian perkembangan buah Musang King menunjukkan gangguan fisiologi sebenarnya mula terbentuk lebih awal.
Buah durian melalui tiga fasa utama perkembangan:
Fasa 1: Pertumbuhan perlahan (0–28 hari selepas pembentukan buah)
Buah mula berkembang secara perlahan.
Fasa 2: Pertumbuhan pesat (28–70 hari)
Saiz buah meningkat dengan cepat dan isi mula terbentuk.
Fasa 3: Pemasakan (70–90 hari)
Buah mula mengalami perubahan rasa, aroma dan tekstur.
Yang menarik, simptom gangguan fisiologi mula meningkat sekitar 70 hari selepas pembentukan buah, iaitu ketika buah memasuki fasa pemasakan. Ini bermaksud intervensi nutrien dan pengurusan air perlu dilakukan lebih awal — bukan menunggu buah hampir matang.
Nutrien Tidak Seimbang: Punca Utama Yang Ramai Terlepas Pandang
Salah satu punca terbesar gangguan fisiologi ialah ketidakseimbangan nutrien, khususnya melibatkan tiga unsur penting:
Kalium (K)
Membantu pembentukan isi, pergerakan gula dan kualiti pemasakan buah.
Kalsium (Ca)
Sangat penting untuk kestabilan struktur sel dan keteguhan isi buah.
Magnesium (Mg)
Berperanan dalam fotosintesis dan keseimbangan fisiologi pokok.
Kajian mendapati apabila ketiga-tiga nutrien ini tidak mencukupi atau tidak seimbang, risiko masalah seperti isi keras dan pemasakan tidak sekata meningkat dengan ketara.
Dalam banyak kes, isu sebenar bukan semata-mata kekurangan baja, tetapi nisbah nutrien yang tidak seimbang dalam pokok. Ada dusun menerima baja yang banyak tetapi masih mengalami masalah kerana kadar nutrien tertentu terlalu tinggi atau terlalu rendah.
Kenapa Semburan Kalsium Kadang-Kadang Tidak Menjadi?
Ramai pekebun menggunakan semburan kalsium untuk mengatasi masalah isi keras atau masak tidak sekata. Namun persoalannya — kenapa masalah masih berlaku?
Kajian terbaru menemui satu jawapan penting: kalsium sukar bergerak masuk ke dalam isi buah durian.
Walaupun semburan foliar dibuat, terdapat apa yang dipanggil halangan translokasi, iaitu pergerakan kalsium dari tangkai buah ke isi tidak berlaku dengan cekap.
Maksudnya, semburan kalsium sahaja mungkin tidak cukup untuk menyelesaikan masalah jika pengurusan tanah, akar dan keseimbangan nutrien tidak diperbaiki secara menyeluruh.
Inilah sebabnya sesetengah dusun masih mengalami masalah isi keras walaupun program semburan kalsium telah dibuat berkali-kali.
Terlalu Banyak Baja Pun Boleh Jadi Masalah
Ada pekebun beranggapan lebih banyak baja akan menghasilkan buah lebih berkualiti. Sebenarnya tidak semestinya.
Kajian kadar pembajaan NPK pada Musang King mendapati kadar pembajaan terlalu tinggi memang boleh meningkatkan saiz dan hasil buah, tetapi pada masa sama meningkatkan risiko gangguan fisiologi.
Sebaliknya, kadar pembajaan sederhana memberi keseimbangan lebih baik antara hasil dan kualiti buah.
Ini menunjukkan bahawa pengurusan nutrien perlu lebih tepat dan tidak hanya bergantung kepada konsep “lebih baja lebih bagus”.
Kelembapan Tanah Juga Main Peranan Besar
Selain nutrien, kelembapan tanah yang tidak stabil juga boleh menjadi pencetus gangguan fisiologi.
Tanah terlalu basah atau perubahan air yang terlalu mendadak boleh mengganggu keseimbangan penyerapan nutrien penting seperti kalsium.
Sebab itu, pengairan yang terlalu tidak konsisten — contohnya terlalu kering kemudian terlalu basah — boleh menyebabkan masalah pemasakan buah.
Dalam dusun moden, penggunaan sensor kelembapan tanah dan sistem pemantauan pintar mula digunakan bagi memastikan keadaan tanah lebih stabil sepanjang perkembangan buah.
Cara Mengurangkan Risiko Gangguan Fisiologi Durian
Berdasarkan kajian terkini, beberapa strategi didapati membantu mengurangkan risiko masalah ini.
1. Seimbangkan Nutrien Pokok
Pastikan pembajaan bukan sekadar tinggi NPK, tetapi mengambil kira keseimbangan unsur seperti K, Ca, Mg dan sulfur.
2. Gunakan Baja Organik dan Foliar Secara Bersepadu
Kajian menunjukkan kombinasi baja organik bersama baja foliar membantu meningkatkan kesuburan tanah dan mengurangkan gangguan fisiologi secara signifikan.
3. Kawal Kelembapan Tanah
Pastikan bekalan air konsisten, khususnya semasa fasa pembesaran dan pemasakan buah.
4. Elakkan Pembajaan Berlebihan
Lebihan baja boleh menyebabkan ketidakseimbangan nutrien dan meningkatkan risiko gangguan fisiologi.
5. Pantau Pokok Melalui Analisis Daun
Analisis nutrien daun membantu mengenal pasti unsur yang kurang sebelum simptom menjadi lebih serius.
Kesimpulan
Gangguan fisiologi buah durian bukan sekadar masalah kecil, tetapi cabaran sebenar dalam menghasilkan buah premium yang konsisten. Masalah seperti isi keras, masak tidak sekata, hangus hujung pangsa dan perubahan warna isi sering berpunca daripada gabungan faktor nutrien dan kelembapan tanah — bukannya penyakit semata-mata.
Apa yang penting ialah memahami bahawa pembajaan berlebihan tidak semestinya menyelesaikan masalah. Sebaliknya, pendekatan lebih tepat melalui pengurusan nutrien seimbang, kawalan air, analisis daun dan pemantauan kebun yang baik lebih berpotensi menghasilkan buah durian berkualiti tinggi.
Dalam industri durian moden, kejayaan bukan lagi bergantung pada “agak-agak”, tetapi pada keputusan yang berasaskan data dan pemahaman fisiologi pokok.
