Diabetes jenis 2 ialah antara masalah kesihatan terbesar di Malaysia. Ulam raja ialah salah satu tumbuhan ubatan yang digunakan secara tradisional untuk merawat diabetes jenis 2 [1]. Berbeza dengan banyak herba lain yang hanya diuji pada haiwan, ulam raja telah diuji dalam ujian rawak terkawal pada pesakit diabetes di Malaysia. Artikel ini meneliti bukti tersebut secara terperinci.
Bukti daripada Kajian Haiwan dan Makmal
Sebelum ujian manusia dijalankan, beberapa kajian menunjukkan potensi ulam raja:
Ekstrak ulam raja dilaporkan menurunkan glukosa plasma pada tikus [2].
Kajian pada tikus diabetes yang diaruh aloksan mendapati ekstrak air ulam raja 50% dan 100% menurunkan glukosa darah setanding dengan ubat glibenklamida selepas 7 hari [3].
Ekstrak daun ulam raja merencat enzim alfa-glukosidase, iaitu enzim yang memecahkan karbohidrat kepada glukosa. Pada umur 10 minggu, aktiviti perencatan ekstrak (IC50 39.18 µg/mL) lebih kuat daripada kuersetin piawai (110.50 µg/mL) [4].
Ujian Rawak Terkawal di Malaysia
Reka bentuk kajian
Ujian ini dijalankan di sebuah hospital tertiari di Malaysia dan didaftarkan di ClinicalTrials.gov (NCT02322268). Penyelidik menyatakan ini ialah ujian rawak terkawal pertama untuk menilai kesan ulam raja pada pesakit diabetes jenis 2 [1].
| Perkara | Butiran |
|---|---|
| Peserta | 101 pesakit diabetes jenis 2 |
| Purata umur | 49.7 tahun |
| Purata HbA1c awal | 8.8% |
| Purata BMI | 29.8 kg/m² |
| Intervensi | 15 g ulam raja mentah setiap hari selama 8 minggu |
| Kawalan | Tidak makan ulam raja |
| Kedua-dua kumpulan | Menerima nasihat gaya hidup piawai |
Maklumat ini daripada tesis penyelidik utama [5].
Keputusan utama
Selepas 8 minggu, berbanding kumpulan kawalan [2]:
| Penanda | Kumpulan ulam raja | Kumpulan kawalan | Signifikan? |
|---|---|---|---|
| Insulin serum | Turun 1.16 µU/ml | Naik 3.91 µU/ml | Ya |
| HOMA-IR (rintangan insulin) | Turun 1.09 | Naik 1.34 | Ya |
| QUICKI (kepekaan insulin) | Naik 0.05 | Turun 0.03 | Ya |
| HbA1c | Turun 0.76% | Turun 0.37% | Tidak |
Penyelidik menyimpulkan suplemen ulam raja memperbaiki rintangan insulin dan kepekaan insulin dengan ketara, dan ulam raja selamat dimakan [2].
Dapatan tambahan
Tesis penyelidik juga melaporkan [5]:
Penurunan penanda keradangan hs-CRP.
Penurunan tekanan darah sistolik.
Tiada kesan buruk ke atas fungsi hati dan buah pinggang.
Analisis metabolomik menunjukkan pembalikan separa beberapa perubahan metabolik akibat diabetes, seperti laktat dan asid amino rantai bercabang.
Peningkatan hipurat dalam air kencing, mencadangkan perubahan metabolisme mikrob usus.
Apa Maksud Rintangan Insulin?
Rintangan insulin bermaksud sel badan tidak bertindak balas dengan baik terhadap insulin, menyebabkan pankreas perlu menghasilkan lebih banyak insulin untuk mengawal gula darah. Penurunan HOMA-IR dan peningkatan QUICKI bermakna badan menjadi lebih peka terhadap insulin.
Had Kajian yang Perlu Difahami
1. Tiada plasebo. Kumpulan kawalan hanya tidak makan ulam raja. Peserta tahu kumpulan mereka, yang boleh mempengaruhi tingkah laku lain.
2. HbA1c tidak signifikan. HbA1c ialah penanda utama kawalan diabetes jangka panjang, dan perbezaannya tidak signifikan secara statistik [2].
3. Tempoh pendek. Lapan minggu mungkin terlalu singkat untuk melihat perubahan HbA1c yang ketara.
4. Satu pusat sahaja. Dapatan perlu disahkan dalam ujian lain.
Penyelidik sendiri menyeru ujian rawak terkawal yang lebih lama untuk meneroka sepenuhnya potensi terapeutik ulam raja [5].
Kenapa Ini Penting untuk Malaysia?
Ujian ini menggunakan ulam raja mentah sebanyak 15 g sehari, iaitu cara ulam raja biasa dimakan oleh rakyat Malaysia. Ini berbeza dengan kebanyakan kajian herba yang menggunakan ekstrak atau kapsul. Oleh itu, dapatan ini lebih mudah diaplikasikan dalam kehidupan seharian.
Kajian lain juga menunjukkan ekstrak daun ulam raja mempunyai kapasiti antioksidan lebih tinggi berbanding jus ulam raja [5].
Panduan Praktikal untuk Pesakit Diabetes
1. Teruskan ubat diabetes seperti yang ditetapkan doktor. Ulam raja bukan pengganti ubat.
2. Masukkan ulam raja dalam hidangan harian, contohnya segenggam kecil (kira-kira 15 g) bersama nasi dan lauk.
3. Kurangkan nasi dan tambah sayur. Ulam raja boleh membantu mengisi pinggan dengan sayur rendah kalori.
4. Cuci dengan bersih sebelum dimakan mentah.
5. Pantau gula darah secara berkala dan maklumkan doktor jika membuat perubahan diet.
6. Berhati-hati jika mengambil insulin atau ubat sulfonilurea, kerana sebarang perubahan diet boleh mempengaruhi paras gula darah.
Kesimpulan
Ulam raja ialah salah satu herba tempatan yang mempunyai ujian rawak terkawal pada pesakit diabetes jenis 2 di Malaysia. Pengambilan 15 g ulam raja mentah sehari selama 8 minggu memperbaiki rintangan dan kepekaan insulin dengan ketara, dan didapati selamat. Namun, perubahan HbA1c tidak signifikan dan ujian tidak menggunakan plasebo. Ulam raja boleh menjadi sebahagian daripada diet sihat pesakit diabetes, tetapi bukan pengganti rawatan perubatan.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Pesakit diabetes perlu meneruskan rawatan yang ditetapkan dan berbincang dengan doktor sebelum membuat perubahan diet yang ketara.
Rujukan
[1] S. H. Cheng et al. (2016). Effect of Cosmos caudatus (Ulam raja) supplementation in patients with type 2 diabetes: Study protocol for a randomized controlled trial. BMC Complementary and Alternative Medicine. DOI: 10.1186/s12906-016-1047-7.
[2] S. H. Cheng et al. (2015). Eight Weeks of Cosmos caudatus (Ulam Raja) Supplementation Improves Glycemic Status in Patients with Type 2 Diabetes: A Randomized Controlled Trial. Evidence-based Complementary and Alternative Medicine. DOI: 10.1155/2015/405615.
[3] A. A. Rosdah et al. (2025). Evaluation of Aqueous Extract from Cosmos caudatus Leaves in Alloxan-Induced Diabetic Rats. Borneo Journal of Pharmacy. DOI: 10.33084/bjop.v8i1.8652.
[4] W. A. Wan-Nadilah et al. (2019). Variation in the metabolites and ?-glucosidase inhibitory activity of Cosmos caudatus at different growth stages. BMC Complementary and Alternative Medicine. DOI: 10.1186/s12906-019-2655-9.
[5] S. H. Cheng (2017). Metabolic effects of Cosmos caudatus Kunth (ulam raja) supplementation in type-2 diabetes mellitus patients.
