Dalam amalan tradisional, ulam raja digunakan untuk melancarkan peredaran darah [1] dan sebagai ubat tradisional untuk tekanan darah tinggi [2]. Tekanan darah tinggi ialah faktor risiko utama penyakit jantung dan strok di Malaysia. Adakah ulam raja benar-benar membantu? Artikel ini meneliti bukti daripada kajian manusia, haiwan dan sebatian aktifnya.
Bukti daripada Manusia: Terhad
Dapatan sekunder ujian diabetes
Bukti manusia paling relevan datang daripada ujian rawak terkawal pada 101 pesakit diabetes jenis 2 di Malaysia yang makan 15 g ulam raja mentah setiap hari selama 8 minggu. Selain memperbaiki rintangan insulin, tesis penyelidik melaporkan ulam raja [3]:
Menurunkan tekanan darah sistolik.
Menurunkan penanda keradangan hs-CRP.
Penyelidik mencadangkan ini menunjukkan kesan bermanfaat ulam raja dalam mengurangkan faktor risiko kardiovaskular [3].
Had penting: Tekanan darah bukan hasil utama kajian ini, dan peserta ialah pesakit diabetes, bukan pesakit hipertensi khususnya. Tiada ujian klinikal yang dikhususkan untuk menguji ulam raja pada pesakit tekanan darah tinggi ditemui dalam carian ini.
Ulasan
Satu ulasan menyatakan ekstrak ulam raja mampu bertindak sebagai agen antihipertensi dan antidiabetes dalam model manusia dan haiwan [4]. Ulasan skop lain pula menyatakan bukti anti-hipertensi ulam raja setakat itu datang daripada kajian makmal dan haiwan, dan ujian klinikal manusia masih diperlukan [5].
Bukti daripada Kajian Haiwan dan Makmal
Ulasan skop mendapati ulam raja menunjukkan sifat anti-hipertensi dalam kajian makmal dan haiwan, bersama aktiviti anti-diabetes, anti-radang dan perlindungan tulang [5]. Ulasan lain turut menyenaraikan aktiviti anti-hiperlipidemia (penurun lemak darah) [6][7].
Peranan Kuersetin
Kuersetin ialah flavonoid utama dalam ulam raja. Satu ulasan sistematik menyatakan ekstrak kenikir (ulam raja) mengandungi kuersetin 2.186 g bagi setiap 100 g [8].
Kajian kuersetin pada tikus
Kajian klasik pada tikus hipertensi spontan mendapati kuersetin 10 mg/kg sehari selama 5 minggu [9]:
| Parameter | Perubahan |
|---|---|
| Tekanan sistolik | Turun 18% |
| Tekanan diastolik | Turun 23% |
| Kadar denyutan jantung | Turun 12% |
| Penebalan jantung dan buah pinggang | Berkurangan |
Kuersetin tidak menurunkan tekanan darah pada tikus normal. Kesan ini dikaitkan dengan pengurangan tekanan oksidatif [9].
Flavonoid secara umum
Ulasan tentang flavonoid seperti kuersetin dan rutin (kedua-duanya terdapat dalam ulam raja) mendapati ia mungkin menurunkan tekanan darah melalui [10]:
Mengurangkan tekanan oksidatif
Meningkatkan nitrik oksida yang mengembangkan saluran darah
Memodulasi enzim ACE (sasaran banyak ubat tekanan darah)
Mengurangkan keradangan
Namun, ulasan ini menyatakan flavonoid telah dikaji secara meluas dalam kultur sel dan model haiwan, tetapi pada tahap yang lebih kecil dalam ujian manusia [10].
Hipertensi Semasa Mengandung
Ulasan sistematik tentang kenikir dan kuersetin dalam hipertensi semasa mengandung mendapati kenikir atau kuersetin boleh menurunkan malondialdehid dan berpotensi menurunkan tekanan darah. Namun, terdapat tiga artikel yang menunjukkan keputusan tidak signifikan dalam menurunkan tekanan darah [8].
Penting: Ibu mengandung dengan tekanan darah tinggi memerlukan pemantauan dan rawatan perubatan rapi. Jangan menggunakan ulam raja atau suplemen sebagai rawatan tanpa nasihat doktor.
Lemak Darah dan Berat Badan
Kajian saringan lapan herba mendapati ekstrak ulam raja merencat lipase pankreas (enzim pencernaan lemak) sebanyak 21.7%, menunjukkan potensi anti-obesiti [11]. Namun, dalam ujian diabetes, parameter lain termasuk profil lipid tidak berubah dengan ketara antara kumpulan [3].
Ringkasan Kekuatan Bukti
| Hasil | Bukti |
|---|---|
| Tekanan darah sistolik (pesakit diabetes) | Dapatan sekunder satu ujian rawak [3] |
| Keradangan (hs-CRP) | Dapatan sekunder satu ujian rawak [3] |
| Tekanan darah (haiwan) | Kajian praklinikal [5] |
| Kolesterol (manusia) | Tiada perubahan ketara [3] |
Panduan Praktikal
1. Jangan hentikan ubat tekanan darah dan gantikan dengan ulam raja.
2. Masukkan ulam raja dalam diet sihat jantung yang rendah garam dan kaya sayur.
3. Berhati-hati dengan sambal belacan dan budu yang sering dimakan bersama ulam, kerana ia tinggi garam.
4. Bersenam secara kerap dan kekalkan berat badan sihat.
5. Pantau tekanan darah di rumah atau klinik.
Kaitan Tekanan Oksidatif dan Saluran Darah
Tekanan oksidatif boleh merosakkan dinding saluran darah. Kandungan antioksidan ulam raja yang tinggi mungkin sebahagiannya bertanggungjawab terhadap keupayaannya mengurangkan tekanan oksidatif [1]. Dalam ujian klinikal pada warga emas, suplemen ulam raja selama 12 minggu menurunkan malondialdehid, iaitu penanda tekanan oksidatif dalam darah [12]. Walaupun ujian ini tidak mengukur tekanan darah sebagai hasil utama, ia menunjukkan kesan antioksidan ulam raja turut berlaku pada manusia.
Kesimpulan
Ulam raja kaya dengan kuersetin dan flavonoid lain yang terbukti menurunkan tekanan darah dalam kajian haiwan. Satu ujian rawak di Malaysia pada pesakit diabetes mendapati pengambilan ulam raja mentah menurunkan tekanan darah sistolik dan penanda keradangan sebagai dapatan sekunder. Namun, belum ada ujian klinikal khusus pada pesakit hipertensi. Ulam raja boleh menjadi sebahagian daripada diet sihat jantung, tetapi bukan pengganti ubat tekanan darah.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Pesakit tekanan darah tinggi, termasuk ibu mengandung, perlu meneruskan rawatan dan pemantauan doktor.
Rujukan
[1] G. H. Shui et al. (2005). Rapid screening and characterisation of antioxidants of Cosmos caudatus using liquid chromatography coupled with mass spectrometry. Journal of Chromatography B. DOI: 10.1016/j.jchromb.2005.07.029.
[2] W. A. Wan-Nadilah et al. (2019). Variation in the metabolites and ?-glucosidase inhibitory activity of Cosmos caudatus at different growth stages. BMC Complementary and Alternative Medicine. DOI: 10.1186/s12906-019-2655-9.
[3] S. H. Cheng (2017). Metabolic effects of Cosmos caudatus Kunth (ulam raja) supplementation in type-2 diabetes mellitus patients.
[4] U. H. Uzbek et al. (2019). Tasty Herb that Heals: A Review of Cosmos caudatus (Ulam Raja) and its Potential Uses in Dentistry. World Journal of Dentistry. DOI: 10.5005/jp-journals-10015-1651.
[5] S. H. Cheng et al. (2015). Potential medicinal benefits of Cosmos caudatus (Ulam Raja): A scoping review. Journal of Research in Medical Sciences. DOI: 10.4103/1735-1995.172796.
[6] S. Moshawih et al. (2017). A comprehensive review on Cosmos caudatus (ulam raja): pharmacology, ethnopharmacology, and phytochemistry.
[7] M. Ahda et al. (2023). A review on Cosmos caudatus as A potential medicinal plant based on pharmacognosy, phytochemistry, and pharmacological activities. International Journal of Food Properties. DOI: 10.1080/10942912.2022.2158862.
[8] D. Windarena et al. (2020). Effect of Kenikir (Cosmos Caudatus) on Malondialdehyde (MDA) and Blood Pressure When Hypertension in Pregnancy: A Systematic Review.
[9] J. Duarte et al. (2001). Antihypertensive effects of the flavonoid quercetin in spontaneously hypertensive rats. British Journal of Pharmacology. DOI: 10.1038/sj.bjp.0704064.
[10] U. Harahap et al. (2024). Current insights and future perspectives of flavonoids: A promising antihypertensive approach. Phytotherapy Research. DOI: 10.1002/ptr.8199.
[11] H. Abdul Rahman et al. (2017). Anti-obesity and antioxidant activities of selected medicinal plants and phytochemical profiling of bioactive compounds. International Journal of Food Properties. DOI: 10.1080/10942912.2016.1247098.
[12] Y. X. You et al. (2021). Effects of 12 Weeks Cosmos caudatus Supplement among Older Adults with Mild Cognitive Impairment: A Randomized, Double-Blind and Placebo-Controlled Trial. Nutrients. DOI: 10.3390/nu13020434.
