Pucuk ubi keledek tumis belacan atau masak lemak ialah hidangan biasa di rumah dan gerai makanan di Malaysia. Namun, ramai yang tidak menyedari bahawa daun ubi keledek kaya dengan nutrien dan sebatian bioaktif. Di peringkat global, daun, batang dan tangkai ubi keledek masih kurang digunakan secara komersial [1]. Artikel ini meneliti khasiat daun ubi keledek berdasarkan kajian.
Daun sebagai Sumber Nutrien
Daun ubi keledek menyediakan sumber nutrien dan pelbagai sebatian bioaktif dalam diet [2]. Kandungan sebatian ini berbeza mengikut varieti dan memainkan peranan penting dalam merawat dan mencegah pelbagai penyakit dalam kajian [2].
Ulasan lain menyatakan pucuk, daun, ubi dan batang ubi keledek kaya dengan vitamin, mineral, lemak, karbohidrat dan protein [3]. Kajian tentang ubi keledek ungu turut mendapati daunnya tinggi sebatian fenolik serta karotenoid seperti lutein dan beta-karotena [4].
Sebatian Bioaktif dalam Daun
Daun ubi keledek mengandungi pelbagai sebatian bioaktif. Ulasan dalam jurnal Molecules menyatakan banyak sebatian baharu telah dilaporkan sebagai sebatian pertama yang dikenal pasti daripada daun ubi keledek dengan bioaktiviti dominan [2].
Ulasan komprehensif tentang ubi keledek menyenaraikan karbohidrat bioaktif, protein, karotenoid, flavonoid, antosianin, asid fenolik dan mineral sebagai nutrien pelbagai yang terdapat dalam daun dan akar ubi keledek [5].
Bukti Kajian: Gula Darah
Polifenol daun pada mencit diabetes
Kajian polifenol daun ubi keledek pada mencit diabetes jenis 2 mendapati [6]:
| Parameter | Perubahan |
|---|---|
| Gula darah puasa | Turun 64.78% |
| Insulin serum puasa | Naik 100.11% |
| Glikogen hati | Naik 126.78% |
| Glikogen otot | Naik 135.85% |
| Kolesterol, trigliserida, LDL | Turun |
| HDL | Naik |
Polifenol daun juga melegakan keradangan hati dan mengekalkan struktur pulau pankreas untuk menghalang kematian sel beta [6].
Daun ubi keledek putih
Kajian di Taiwan mendapati diet mengandungi 5% daun ubi keledek putih varieti Tainung No. 10 menurunkan gula darah, insulin, rintangan insulin, enzim hati ALT, trigliserida dan penanda keradangan TNF-alfa dalam mencit diabetes. Hanya kumpulan daun 5% menunjukkan sedikit peningkatan dalam ekspresi protein laluan isyarat insulin [7].
Bukti Kajian: Aktiviti Lain
Ulasan menyatakan daun ubi keledek mempunyai pelbagai manfaat seperti antioksidan, anti-radang, antikanser, antidiabetes, antimikrob dan anti-obesiti dalam kajian in vitro dan in vivo [5]. Satu lagi ulasan menekankan bahawa bahagian tumbuhan, masa pengekstrakan, pelarut, penyimpanan lepas tuai dan pemprosesan mempengaruhi komposisi nutrien dan fungsi biologi [1].
Penting: Hampir semua bukti tentang daun ubi keledek datang daripada kajian makmal dan haiwan. Tiada ujian klinikal manusia tentang daun ubi keledek ditemui dalam carian ini.
Daun Ubi Keledek berbanding Daun Ubi Kayu
Ramai yang keliru antara pucuk ubi keledek dan pucuk ubi kayu. Perbezaan pentingnya:
| Ciri | Pucuk ubi keledek | Pucuk ubi kayu |
|---|---|---|
| Sianida | Tidak menjadi isu utama | Tinggi; mesti dimasak dengan betul |
| Cara masak | Boleh ditumis ringkas | Perlu direbus lama atau ditumbuk |
Ini menjadikan pucuk ubi keledek lebih mudah dan cepat untuk disediakan.
Potensi Komersial
Ulasan menyatakan daun ubi keledek boleh dibangunkan lagi sebagai tanaman lestari untuk industri makanan dan perubatan [2]. Ubi keledek juga boleh dibangunkan untuk pelbagai produk makanan yang dipertingkatkan nutrisinya dan bernilai tambah bagi menggalakkan kesihatan manusia [1].
Bagi petani, ini bermakna:
1. Pucuk ubi keledek boleh dijual sebagai sayur tambahan selain ubi.
2. Pemangkasan pucuk secara berkala boleh dijadikan sumber pendapatan sampingan.
3. Produk nilai tambah seperti serbuk daun atau teh daun mungkin berpotensi, tetapi memerlukan penyelidikan dan kelulusan keselamatan.
Panduan Penyediaan
1. Pilih pucuk muda yang lembut dan berwarna hijau segar.
2. Basuh bersih di bawah air mengalir untuk membuang tanah dan serangga.
3. Tumis sekejap untuk mengekalkan warna dan nutrien.
4. Gabungkan dengan bawang putih atau cili untuk rasa yang lebih baik.
5. Jika menanam sendiri, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan patuhi tempoh tunggu sebelum memetik pucuk.
Ubi Keledek sebagai Makanan Perubatan
Ulasan saintifik menggambarkan ubi keledek secara keseluruhan sebagai “makanan perubatan” kerana kandungan nutrien dan sebatian bioaktifnya [8]. Ulasan lain menekankan bahawa kandungan sebatian dalam daun berbeza mengikut varieti [2], jadi pucuk daripada varieti berlainan mungkin tidak memberi khasiat yang sama. Kaedah penyediaan juga penting: pemprosesan dan penyimpanan mempengaruhi komposisi nutrien dan fungsi biologi [1]. Oleh itu, pucuk yang segar dan dimasak sekejap adalah pilihan terbaik.
Pucuk ubi keledek juga mudah ditanam di halaman rumah dan boleh dipetik berulang kali.
Kesimpulan
Daun dan pucuk ubi keledek ialah sayur berkhasiat yang mengandungi nutrien, polifenol dan karotenoid. Kajian haiwan menunjukkan polifenol daun ubi keledek boleh menurunkan gula darah dan memperbaiki profil lipid dengan ketara. Namun, bukti pada manusia masih belum ada. Pucuk ubi keledek mudah disediakan dan boleh menjadi pilihan sayur hijau yang murah dan sihat dalam diet harian.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Pesakit diabetes tidak boleh menggantikan ubat dengan pucuk atau ekstrak daun ubi keledek.
Rujukan
[1] Su-Nan Wang et al. (2016). Chemical constituents and health effects of sweet potato. Food research international. DOI: 10.1016/j.foodres.2016.08.032.
[2] H. Nguyen et al. (2021). Bioactive Compounds, Antioxidants, and Health Benefits of Sweet Potato Leaves. Molecules. DOI: 10.3390/molecules26071820.
[3] Sana Noreen et al. (2024). Extend the emphasis to encompass sweet potatoes health advantages, industrial applications, and nutritional qualities. CyTA – Journal of Food. DOI: 10.1080/19476337.2024.2390994.
[4] Jhazmin Quizhpe et al. (2024). Proximate Composition, Health Benefits, and Food Applications in Bakery Products of Purple-Fleshed Sweet Potato (Ipomoea batatas L.) and Its By-Products: A Comprehensive Review. Antioxidants. DOI: 10.3390/antiox13080954.
[5] M. K. Alam (2021). A comprehensive review of sweet potato (Ipomoea batatas [L.] Lam): Revisiting the associated health benefits. Trends in Food Science and Technology. DOI: 10.1016/j.tifs.2021.07.001.
[6] Dan Luo et al. (2021). Sweet potato (Ipomoea batatas L.) leaf polyphenols ameliorate hyperglycemia in type 2 diabetes mellitus mice. Food & function. DOI: 10.1039/d0fo02733b.
[7] Chun-Kuang Shih et al. (2020). White sweet potato ameliorates hyperglycemia and regenerates pancreatic islets in diabetic mice. Food & Nutrition Research. DOI: 10.29219/fnr.v64.3609.
[8] R. Mohanraj et al. (2014). Sweet Potato (Ipomoea batatas [L.] Lam) – A Valuable Medicinal Food: A Review. Journal of Medicinal Food. DOI: 10.1089/jmf.2013.2818.
