Sayur daun seperti sawi berkhasiat, tetapi ia juga cenderung mengumpul nitrat apabila dibaja secara berlebihan. Satu ulasan oleh Chinese Academy of Agricultural Sciences menyatakan pengumpulan nitrat yang berlebihan dalam sayur merupakan isu biasa yang berpotensi mengancam kesihatan manusia [1].
Artikel ini meneliti kajian tentang nitrat dalam sayur daun dan cara mengurangkannya.
Sayur Daun Mengumpul Lebih Banyak Nitrat
Satu kajian di Shanghai menganalisis 264 sampel sayur segar dari pasar tani [2]. Dapatannya [2]:
-
25% sayur segar tercemar nitrat pada tahap kritikal atau lebih tinggi.
-
Sayur daun lebih banyak mengumpul nitrat berbanding sayur akar-ubi dan sayur buah.
-
Kira-kira 22.6% sayur daun mempunyai kandungan nitrat melebihi had yang dibenarkan untuk dimakan.
-
Kandungan nitrit dalam sayur segar semuanya dalam tahap selamat.
Punca: Baja Kimia Berlebihan
Kajian lapangan di Shanghai mendapati pengumpulan nitrat dan nitrit yang tinggi dalam sayur terutamanya disebabkan oleh penggunaan baja kimia yang berlebihan [2]. Kandungan maksimum dicapai seminggu selepas baja kimia digunakan, jadi sayur tidak patut dipetik untuk dimakan dalam tempoh tersebut [2].
Kajian ini juga mendapati daun tua dan tangkai daun lebih mudah mengumpul nitrat kerana aktiviti metaboliknya yang lebih lemah [2].
Baja Organik Mengurangkan Nitrat
Kajian Shanghai mendapati penggunaan baja kandang boleh mengurangkan risiko pencemaran nitrat dan nitrit dalam sayur dengan berkesan [2].
Satu kajian oleh Tokyo University of Agriculture dan Vietnam National University of Agriculture membandingkan baja organik dan sintetik pada pelbagai sayur daun [3]. Baja organik mengurangkan tahap nitrat dan meningkatkan kandungan vitamin C dalam kebanyakan sayur yang dikaji, termasuk bayam (amaranth greens) dan morning glory [3]. Namun, kandungan nitrat yang tinggi dalam salad daun, komatsuna dan spinach menimbulkan potensi risiko kesihatan [3].
Satu kajian oleh Ain Shams University mendapati pengumpulan nitrat dalam daun salad akibat baja mineral adalah kira-kira 1.24 kali berbanding baja organik [4].
Faktor Persekitaran
Ulasan Chinese Academy of Agricultural Sciences menyatakan dalam persekitaran terkawal, pengurusan baja atau larutan nutrien yang optimum serta kawalan persekitaran seperti cahaya, suhu dan karbon dioksida memainkan peranan penting dalam menghasilkan sayur rendah nitrat [1].
Nitrat dan Penyimpanan
Kajian Shanghai menyatakan sayur dengan kandungan nitrat tinggi mempunyai risiko ketoksikan nitrit semasa penyimpanan, kerana nitrat boleh ditukar secara biologi kepada nitrit, terutamanya pada suhu yang sesuai dan apabila sayur rosak secara mekanikal [2]. Pengkaji menyarankan sayur segar disimpan dengan penyejukan cepat dan dalam bentuk yang tidak rosak [2].
Satu kajian di Temasek Life Sciences Laboratory mendapati kandungan nitrat dalam pak choy kekal hampir tetap merentasi kumpulan daun semasa penyimpanan pada 25°C [5].
Kajian di Croatia
Satu kajian oleh University of Split menganalisis 96 sampel sayur [6]. Nitrat dikesan dalam 92.7% sampel, dengan nilai tertinggi dalam rucola, diikuti Swiss chard [6]. Nitrit ditemui dalam 36.5% sayur daun yang dimakan tanpa dimasak [6]. Pengkaji menyatakan keperluan untuk menetapkan had maksimum nitrit dalam sayur [6].
Risiko kepada Kanak-Kanak
Satu kajian oleh Universidad Bernardo O’Higgins dan rakan kongsi mendapati kandungan nitrat dalam spinach yang ditanam di rumah hijau melebihi had peraturan antarabangsa sebanyak 3 kali ganda [7]. Bagi kumpulan umur 1 hingga 2 tahun, pengambilan harian nitrat adalah dua kali lebih tinggi daripada nilai pengambilan harian yang boleh diterima [7].
Nitrat Juga Mencemari Tanah dan Air
Satu kajian di New Zealand yang melibatkan giliran ubi bit dan pak choy mendapati kehilangan nitrat melalui larut resapan boleh mencapai 225 kg N/ha [8]. Pembajaan berlebihan tidak meningkatkan hasil dengan signifikan, tetapi sangat meningkatkan kehilangan nitrat [8].
Satu kajian di China mendapati kadar input nitrogen dan air mempunyai kesan positif terhadap pengumpulan nitrat dalam tanah sayur, manakala karbon organik tanah mempunyai kesan negatif [9].
Pengairan dan Nitrat
Kajian Ain Shams University mendapati pengairan pada 80% keperluan air tanaman, bersama baja organik terutamanya vermikompos, menghasilkan produktiviti salad yang tinggi dengan kandungan nitrat yang rendah [4]. Gabungan kompos dengan pengairan 80% atau 100% mencatatkan pengumpulan nitrat yang minimum [4].
Nitrat dalam Tanah Dalam
Kajian China yang menganalisis 1,262 pemerhatian daripada 117 artikel mendapati pengumpulan nitrat dalam tanah lebih tinggi bagi sayur rumah hijau plastik berbanding sayur di ladang terbuka [9]. Pengkaji menyatakan mengurangkan input nitrogen dan air, serta meningkatkan karbon organik tanah, ialah langkah berkesan untuk mengawal pengumpulan nitrat [9].
Bagi Penanam Sawi
Kajian-kajian ini menunjukkan kepentingan menggunakan baja nitrogen pada kadar yang betul dan mematuhi tempoh sebelum menuai. Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang kadar baja yang sesuai berdasarkan ujian tanah.
Kesimpulan
Sayur daun mengumpul lebih banyak nitrat berbanding sayur lain, terutamanya apabila baja kimia digunakan secara berlebihan. Kandungan nitrat memuncak kira-kira seminggu selepas pembajaan. Baja organik boleh mengurangkan nitrat dan meningkatkan vitamin C. Penyimpanan sejuk dan mengelakkan kerosakan sayur membantu mengurangkan penukaran nitrat kepada nitrit. Tiada kajian khusus tentang nitrat dalam sawi di Malaysia ditemui dalam carian ini.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat perubatan atau keselamatan makanan.
Rujukan
[1] Zhong-Hua Bian, Yu Wang et al. (2020). A Review of Environment Effects on Nitrate Accumulation in Leafy Vegetables Grown in Controlled Environments. Foods. DOI: 10.3390/foods9060732. https://consensus.app/papers/details/49f17800a50c58b09e80f6fda0e4f851/
[2] Fan Luo, Xiao-Juan Yan et al. (2022). Nitrate Quantification in Fresh Vegetables in Shanghai: Its Dietary Risks and Preventive Measures. International Journal of Environmental Research and Public Health. DOI: 10.3390/ijerph192114487. https://consensus.app/papers/details/57c66cd781035dcfbce2ebe623299aeb/
[3] N. T. T. Nguyen, Bac Xuan Nguyen et al. (2025). Effect of Organic and Synthetic Fertilizers on Nitrate, Nitrite, and Vitamin C Levels in Leafy Vegetables and Herbs. Plants. DOI: 10.3390/plants14060917. https://consensus.app/papers/details/af7ebfafa46f50d296625e280b13ca5e/
[4] S. Abd-Elrahman, H. Saudy et al. (2022). Effect of Irrigation Water and Organic Fertilizer on Reducing Nitrate Accumulation and Boosting Lettuce Productivity. Journal of Soil Science and Plant Nutrition. DOI: 10.1007/s42729-022-00799-8. https://consensus.app/papers/details/9f0cf49ab86d546db416bb3cf24f8869/
[5] S. Dhandapani, Vidya Susan Philip et al. (2023). Effects of Storage Temperatures on Nitrogen Assimilation and Remobilization during Post-Harvest Senescence of Pak Choi. Biomolecules. DOI: 10.3390/biom13101540. https://consensus.app/papers/details/11e0ebd539f45743ad081b7f973e5e96/
[6] S. Luetic, Z. Knezovic et al. (2023). Leafy Vegetable Nitrite and Nitrate Content: Potential Health Effects. Foods. DOI: 10.3390/foods12081655. https://consensus.app/papers/details/4498b0c1c7fa55618783bb64578c0b87/
[7] Rau?l Caldero?n, Francisco Albornoz et al. (2024). Exploring the uptake, accumulation, and distribution of nitrate in Swiss chard and spinach and their impact on food safety and human health. Food chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2024.142345. https://consensus.app/papers/details/bc22bdf77ae5573f8818aaed94377356/
[8] Fernando Avendaño, David J. Horne et al. (2025). Quantification of nitrate-N losses under intensive vegetable production systems in New Zealand. New Zealand Journal of Crop and Horticultural Science. DOI: 10.1080/01140671.2025.2526836. https://consensus.app/papers/details/9f198d3f171c563c937f7e66b42b99e0/
[9] Xin-Lu Bai, Yun Jiang et al. (2021). Intensive vegetable production results in high nitrate accumulation in deep soil profiles in China. Environmental pollution. DOI: 10.1016/j.envpol.2021.117598. https://consensus.app/papers/details/8c50d4fe610251998be305dc8118b5d4/
Kata Kunci
sawi, nitrat, sayur daun, pembajaan, keselamatan makanan
