Cendawan tiram ialah antara cendawan yang paling banyak ditanam di dunia. Satu ulasan sistematik oleh Khulna University, Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM) dan rakan kongsi menyatakan Pleurotus ostreatus ialah cendawan boleh dimakan kedua paling banyak ditanam dan paling popular di seluruh dunia selepas Agaricus bisporus [1].
Artikel ini meneliti apa yang dinyatakan oleh kajian tentang spesies cendawan tiram yang ditanam, kandungan nutrisinya, dan sebatian bioaktif yang dilaporkan.
Spesies yang Ditanam di Malaysia
Satu kajian oleh University of Malaya (UM) menyatakan dua cendawan tiram yang popular ditanam di Malaysia ialah [2]:
-
Pleurotus pulmonarius (grey oyster mushroom atau cendawan tiram kelabu).
-
Pleurotus floridanus (white oyster mushroom atau cendawan tiram putih).
Satu kajian lain oleh UM dan Sunway University menyatakan P. pulmonarius ialah cendawan tiram kelabu yang ditanam dan dipasarkan secara meluas di Malaysia [3]. Kajian ini menggunakan habuk kayu sebagai substrat cendawan dan jagung sebagai substrat benih (spawn) [3].
Satu kajian oleh IPB University menanam dua spesies lain, iaitu Pleurotus citrinopileatus dan P. pulmonarius, menggunakan sisa habuk kayu campuran [4]. Kajian oleh National Pingtung University of Science and Technology pula membandingkan P. ostreatus dengan Pleurotus cystidiosus [5].
Kandungan Nutrisi
Ulasan Khulna University dan UKM ini berdasarkan data sekunder daripada 102 artikel, dan 83 penerbitan dimasukkan selepas saringan [1]. Ulasan ini menyatakan P. ostreatus [1]:
-
Mungkin bebas kolesterol.
-
Rendah kalori, karbohidrat, lemak dan natrium.
-
Membekalkan riboflavin, selenium, kalium, niasin, protein dan serat.
-
Boleh menampung kekurangan protein dalam diet berasaskan gandum, beras dan jagung.
Satu ulasan oleh Tecnológico de Monterrey menyatakan genus Pleurotus ialah sumber serat kasar dan ?-glukan yang sangat baik, iaitu 10.3% dan 25.9% masing-masing [6]. Bagi P. ostreatus, skor asid amino memenuhi keperluan nutrisi semua asid amino perlu bagi orang dewasa [6].
Satu ulasan oleh Sa?ata dan rakan kongsi menyatakan nilai nutrisi cendawan tiram datang daripada protein, karbohidrat, asid lemak, vitamin dan mineral dalam jasad buahnya [7]. Ulasan ini menyatakan kandungan serat yang tinggi (terutamanya kitin) dan kandungan lemak yang rendah menjadikannya elemen bernilai dalam diet aterosklerosis [7].
Asid Amino
Kajian IPB University mendapati kedua-dua spesies yang dikaji menghasilkan cendawan yang mengandungi 18 asid amino, termasuk kesemua sembilan asid amino perlu [4]. Kedua-dua spesies menghasilkan asid glutamik yang sangat tinggi, diikuti glisina, alanina, leusina dan asid aspartik [4].
Satu kajian oleh Independent University, Bangladesh dan rakan kongsi turut mengesan semua asid amino perlu dan tidak perlu dalam cendawan tiram, dengan kepekatan histidina, isoleusina dan metionina tertinggi dalam campuran sisa daun teh dan habuk kayu [8].
Substrat Mempengaruhi Nutrisi
Kandungan nutrisi cendawan tiram tidak tetap. Ulasan Tecnológico de Monterrey menyatakan Pleurotus ditanam pada pelbagai substrat dan keadaan, dan faktor ini memberi kesan kepada kandungan makronutrien dan sebatian kimianya [6]. Contohnya:
-
Tongkol jagung dan hampas tebu. Kajian National Pingtung University mendapati peningkatan tongkol jagung dan hampas tebu dalam formula substrat meningkatkan protein, abu dan mineral (Ca, K, Mg, Mn dan Zn) dalam jasad buah [5].
-
Sisa daun teh. Kajian Independent University, Bangladesh mendapati cendawan yang ditanam pada formulasi berasaskan sisa daun teh secara konsisten mengandungi paras zink yang lebih tinggi [8].
-
Habuk kayu dan sekam padi. Kajian Hajee Mohammad Danesh Science and Technology University mendapati campuran habuk kayu dan sekam padi (3:1) memberikan polifenol tertinggi (196.88 mg GAE/100 g) [9].
-
Kompos separa. Kajian Independent University, Bangladesh dan Bangladesh Agricultural Research Institute mendapati pengkomposan separa substrat habuk kayu menghasilkan cendawan yang diperkaya dengan besi (Fe) dan zink (Zn) [10].
Kajian IPB University menyimpulkan bahawa pemilihan substrat melibatkan pertukaran antara memaksimumkan produktiviti dan nilai nutrisi [4].
Sebatian Bioaktif yang Dilaporkan
Ulasan Tecnológico de Monterrey menyatakan Pleurotus mempunyai profil sebatian yang unik, dengan kesan antimikrob, antivirus, antikanser, antioksidan, hipolipidemik, hipokolesterolemik, antihiperglisemik dan pengawalan imun [6]. Aktiviti dan fungsi polisakaridanya bergantung pada darjah pempolimeran, percabangan dan pengesteran dengan kumpulan sulfat dan kumpulan lain [6].
Ulasan Sa?ata menyatakan jasad buah cendawan tiram ialah sumber polisakarida dan polifenol khusus yang mempengaruhi sistem imun [7]. Ulasan ini juga menyatakan ?-D-glukan memberi kesan baik kepada sistem pencernaan, dan menurunkan kolesterol serta trigliserida darah [7].
Namun, kebanyakan dakwaan ini datang daripada ulasan umum. Ulasan sistematik oleh Hochschule Niederrhein terhadap lapan ujian klinikal mendapati risiko bias kebanyakan kajian adalah tinggi atau tidak jelas, dan bukti manfaat kardiometabolik cendawan tiram adalah rendah [11].
Kegunaan dalam Makanan
Ulasan Tecnológico de Monterrey menyatakan P. ostreatus mengandungi protein dan serat berkualiti tinggi (terutamanya ?-glukan) yang boleh digunakan sebagai bahan makanan berfungsi [6]. Tepung Pleurotus telah ditunjukkan boleh dimasukkan ke dalam produk bakeri dan tenusu tanpa menjejaskan sifat fungsi atau deria dengan ketara [6]. Ulasan yang sama menyatakan penggunaan substrat yang mengandungi sebatian bioaktif atau ditambah mineral, serta rawatan lepas tuai, ialah antara strategi untuk meningkatkan nilai nutraseutikal spesies Pleurotus [6].
Ringkasan
| Aspek | Dapatan kajian |
|---|---|
| Kedudukan dunia | Kedua paling banyak ditanam selepas A. bisporus [1] |
| Serat kasar | 10.3% [6] |
| ?-glukan | 25.9% [6] |
| Asid amino | 18 jenis, termasuk 9 asid amino perlu [4] |
| Kesan substrat | Mengubah protein, mineral dan polifenol [5] [9] |
Bagi Pengusaha Cendawan Tiram
Bagi kawalan perosak dan penyakit, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang pemilihan spesies, benih dan substrat cendawan tiram.
Kesimpulan
Cendawan tiram (Pleurotus spp.) ialah cendawan kedua paling banyak ditanam di dunia, dan P. pulmonarius serta P. floridanus popular di Malaysia. Kajian melaporkan kandungan serat, ?-glukan, protein dan asid amino perlu yang baik, tetapi kandungan ini berubah mengikut substrat. Banyak sifat kesihatan dilaporkan dalam ulasan, namun bukti klinikal masih rendah.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat pemakanan, perubatan atau pertanian.
Rujukan
[1] Kaisun Nesa Lesa, Mayeen Uddin Khandaker et al. (2022). Nutritional Value, Medicinal Importance, and Health-Promoting Effects of Dietary Mushroom (Pleurotus ostreatus). Journal of Food Quality. DOI: 10.1155/2022/2454180. https://consensus.app/papers/details/968df9ebbc045bdba624fa8e19d90776/
[2] J. S. Sathiya Seelan and Yee-Shin Tan (2025). Inhibitory Effect of Trichoderma spp. Causing Green Mold Disease on the Edible Mushroom Pleurotus pulmonarius and Pleurotus floridanus. Sains Malaysiana. DOI: 10.17576/jsm-2025-5408-03. https://consensus.app/papers/details/4145acdbd83b5019b7e6e6a0bc9268e7/
[3] Anak Ajis, Yee-Shin Tan, and L. Chai (2024). Green mould contamination of Pleurotus pulmonarius cultivation in Malaysia: Unravelling causal agents and water source as critical factors.. Fungal biology. DOI: 10.1016/j.funbio.2024.09.005. https://consensus.app/papers/details/5e4cf40927365b0e9c13bc05208be96f/
[4] Y. R. Wulansari, N. Sukarno et al. (2025). Production of yellow and brown oyster mushrooms using sawdust waste and their proximate and amino acid composition. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/1550/1/012049. https://consensus.app/papers/details/5e6766f5abe8555ba692b000f75c1e4e/
[5] Ha Thi Hoa, Chun-Li Wang, and Chong Wang (2015). The Effects of Different Substrates on the Growth, Yield, and Nutritional Composition of Two Oyster Mushrooms (Pleurotus ostreatus and Pleurotus cystidiosus). Mycobiology. DOI: 10.5941/myco.2015.43.4.423. https://consensus.app/papers/details/cefccf290c44585a85196cd699af2894/
[6] J. A. Carrasco-González, S. Serna-Saldívar, and J. Gutiérrez-Uribe (2017). Nutritional composition and nutraceutical properties of the Pleurotus fruiting bodies: Potential use as food ingredient. Journal of Food Composition and Analysis. DOI: 10.1016/j.jfca.2017.01.016. https://consensus.app/papers/details/e0bfc62699a45f04aa90cbf551ccf292/
[7] A. Sa?ata, M. Lemieszek, and M. Parzymies (2018). THE NUTRITIONAL AND HEALTH PROPERTIES OF AN OYSTER MUSHROOM (Pleurotus ostreatus (Jacq. Fr) P. Kumm.). Acta Scientiarum Polonorum-hortorum Cultus. DOI: 10.24326/asphc.2018.2.16. https://consensus.app/papers/details/50a4cf1c037956ae946a04de0911cdfc/
[8] R. Ahmed, Md Asif Hasan Mazumder Niloy et al. (2024). Optimizing tea waste as a sustainable substrate for oyster mushroom (Pleurotus ostreatus) cultivation: a comprehensive study on biological efficiency and nutritional aspect. Frontiers in Sustainable Food Systems. DOI: 10.3389/fsufs.2023.1308053. https://consensus.app/papers/details/80517e29b78f565798c1d7a8cf52c685/
[9] M. Akter, R. Halawani et al. (2022). Utilization of Agro-Industrial Wastes for the Production of Quality Oyster Mushrooms. Sustainability. DOI: 10.3390/su14020994. https://consensus.app/papers/details/d51c7a97c94f5f7893ab20af6514400f/
[10] Bristy Das, Md Asif Hasan Mazumder Niloy et al. (2026). Partially Composting Reshapes Substrate Chemistry and Microbial Communities to Suppress Green Mold and Improve Oyster Mushroom Quality. Applied Food Research. DOI: 10.1016/j.afres.2026.102011. https://consensus.app/papers/details/f4651d510efb55749d50cc8dd811af3c/
[11] L. Dicks and S. Ellinger (2020). Effect of the Intake of Oyster Mushrooms (Pleurotus ostreatus) on Cardiometabolic Parameters—A Systematic Review of Clinical Trials. Nutrients. DOI: 10.3390/nu12041134. https://consensus.app/papers/details/9fa7026e323355308619b3de32981461/
Kata Kunci
cendawan tiram, Pleurotus, nutrisi, sebatian bioaktif, cendawan
