Secara umum, cendawan tiram boleh dituai buat kali pertama sekitar 3 hingga 4 minggu selepas benih dimasukkan, bergantung kepada media, spesies dan suhu. Satu bongkah biasanya mengeluarkan 3 hingga 4 pusingan hasil atau lebih. Pusingan pertama memberikan hasil paling banyak, dan hasil berkurangan pada pusingan seterusnya.
Peringkat Pertumbuhan Cendawan Tiram
Kitaran penanaman cendawan tiram mempunyai beberapa peringkat:
1. Penghunian miselium (spawn run). Miselium putih merebak memenuhi bongkah.
2. Pembentukan pin. Bebola kecil cendawan mula muncul di mulut bongkah.
3. Pembesaran buah. Pin membesar menjadi gugusan cendawan yang boleh dituai.
4. Rehat dan pusingan seterusnya. Bongkah berehat sebelum mengeluarkan pusingan baharu.
Berapa Lama Setiap Peringkat?
Beberapa kajian memberikan anggaran yang berguna:
Kajian di Zimbabwe mendapati media sisa kapas mengambil purata 18.2 hari untuk penghunian penuh, 23.2 hari sehingga pin muncul, 2.8 hari untuk pin matang, dan 26 hari sehingga tuaian pertama [1].
Kajian di Ethiopia mendapati pin pertama P. ostreatus muncul selepas 20 hingga 21 hari pada kulit kopi [2].
Kajian perbandingan lima spesies di India mendapati P. florida paling cepat, dengan penghunian 16 hari dan pin muncul pada hari ke-20.33 [3].
Jadi, untuk perancangan awal, jangkakan tuaian pertama sekitar hari ke-25 hingga ke-30 selepas benih dimasukkan. Media yang lebih sukar diurai seperti habuk kayu tulen atau tongkol jagung boleh mengambil masa lebih lama.
Berapa Kali Boleh Dituai?
Kajian di Ethiopia mendapati keempat-empat spesies cendawan tiram yang diuji menghasilkan sekurang-kurangnya empat pusingan pada kulit kopi. Pusingan pertama memberikan hasil tertinggi, manakala pusingan ketiga dan keempat paling rendah [2].
Kajian di India memberikan contoh jarak masa antara pusingan bagi P. florida. Tuaian pusingan pertama berlaku pada hari ke-27.33, pusingan kedua pada hari ke-35.67, dan pusingan keempat pada hari ke-55.33 [3]. Hasilnya menurun dari 408.67 g pada pusingan pertama kepada 301.33 g pada pusingan kedua dan 211.67 g pada pusingan ketiga [3].
Dalam keadaan rumah cendawan yang dikawal dengan baik di Malaysia, satu kajian merekodkan sehingga tujuh pusingan tuaian dalam tempoh tiga bulan [4]. Kajian tempatan lain mendapati P. pulmonarius hanya mengambil 33.5 hari untuk menghasilkan empat pusingan selepas penghunian lengkap. Jarak antara pusingan bertambah panjang selepas setiap pusingan [5].
Faktor yang Mempercepatkan Tuaian
Kadar benih
Lebih banyak benih biasanya mempercepatkan penghunian. Kajian di India mendapati kadar benih 8% memberikan penghunian paling cepat (10.5 hari). Namun, perbezaan hasil antara kadar 4% dan 8% tidak besar, jadi kadar 2% hingga 4% dianggap optimum dari segi kos [6]. Satu ulasan sistematik juga mendapati kebanyakan kajian menggunakan kadar benih 3% hingga 5% [7].
Jenis media
Campuran media sering mempercepatkan penghunian dan tuaian pertama berbanding satu media sahaja. Rujuk artikel tentang pemilihan media untuk perbincangan lanjut.
Suhu dan kelembapan
Rumah cendawan yang terlalu panas atau kering melambatkan pembentukan pin dan mengurangkan bilangan pusingan. Kajian di Malaysia menunjukkan kawalan kelembapan dan pengudaraan membolehkan tuaian berterusan dalam beberapa pusingan [4].
Cara Merehatkan Bongkah Antara Pusingan
Bersihkan sisa batang dan cendawan kecil yang mati selepas menuai.
Kurangkan siraman beberapa hari supaya bongkah berehat.
Sambung semula kelembapan tinggi apabila pin baharu mula kelihatan.
Jangan korek atau cederakan permukaan bongkah.
Bila Bongkah Patut Dibuang?
Buang bongkah apabila hasil sudah terlalu rendah untuk menampung kos tenaga kerja dan ruang, apabila bongkah mengecut dan kering, atau apabila muncul tanda pencemaran. Sisa bongkah cendawan boleh digunakan sebagai bahan kompos. Satu kajian mendapati sisa media cendawan tiram mengandungi unsur berguna seperti kalsium, kalium, fosforus dan magnesium [8].
Soalan Lazim
Berapa hari selepas pin muncul cendawan boleh dituai?
Dalam satu kajian, pin matang dalam purata 2.8 hari [1]. Biasanya cendawan sedia dituai dalam 2 hingga 5 hari selepas pin kelihatan.
Kenapa pusingan kedua lebih sedikit daripada pertama?
Nutrien dalam media semakin berkurangan selepas setiap pusingan. Kajian menunjukkan pusingan pertama sentiasa memberikan hasil tertinggi [2][3].
Berapa lama satu bongkah boleh bertahan?
Ia bergantung kepada media dan pengurusan. Dalam keadaan terkawal di Malaysia, tujuh pusingan dicapai dalam tempoh tiga bulan [4].
Kesimpulan
Cendawan tiram biasanya boleh dituai pertama kali dalam 3 hingga 4 minggu selepas benih dimasukkan dan memberikan beberapa pusingan hasil, dengan pusingan pertama paling banyak. Kawalan suhu, kelembapan dan kebersihan yang baik boleh menambah bilangan pusingan. Rancang jadual pengeluaran dengan menyusun bongkah baharu secara berperingkat supaya bekalan cendawan sentiasa ada.
Rujukan
[1] Charles Muswati et al. (2021). The Effects of Different Substrate Combinations on Growth and Yield of Oyster Mushroom (Pleurotus ostreatus). International Journal of Agronomy. DOI: 10.1155/2021/9962285.
[2] Guta Dissasa (2022). Cultivation of Different Oyster Mushroom (Pleurotus species) on Coffee Waste and Determination of Their Relative Biological Efficiency and Pectinase Enzyme Production, Ethiopia. International Journal of Microbiology. DOI: 10.1155/2022/5219939.
[3] S. Patel et al. (2019). Comparative study on growth parameters and yield potential of five species of oyster mushroom. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry.
[4] Tariqul Islam et al. (2016). Optimization of humidifying procedure in controlled environment for indoor cultivation of Pleurotus pulmonarius. African Journal of Biotechnology. DOI: 10.5897/ajb2016.15621.
[5] Tariqul Islam et al. (2017). Selection and Cultivation of Oyster Mushroom for the Indoor Controlled Environment in Malaysia and Similar Ecological Region.
[6] J. Pal et al. (2017). Effect of different spawn rates and substrate supplementation on yield of Indian Oyster mushroom, Pleurotus pulmonarius (Fr.) Quel. Journal of Applied and Natural Science. DOI: 10.31018/jans.v9i3.1375.
[7] Hong Tham Dong et al. (2026). Mushroom Spawn and Its Effects on Mushroom Growth and Development: A Systematic Review. Agronomy. DOI: 10.3390/agronomy16030391.
[8] Katarzyna Mi?kiewicz et al. (2025). Agri-food wastes as substrates for oyster mushroom (Pleurotus ostreatus) cultivation and their agricultural potential. Scientific Reports. DOI: 10.1038/s41598-025-26843-y.
