Cendawan tiram segar hanya tahan sekitar 1 hingga 3 hari pada suhu bilik di Malaysia. Jika disimpan dalam peti sejuk pada suhu 3°C hingga 5°C dan dibungkus dalam beg plastik yang sesuai, jangka hayatnya boleh dipanjangkan kepada sekitar 10 hingga 15 hari. Kunci utamanya ialah suhu rendah, pembungkusan yang betul dan pengendalian yang cermat.
Kenapa Cendawan Tiram Cepat Rosak
Cendawan tiram mempunyai kandungan air yang sangat tinggi, kadar pernafasan yang tinggi, dan tiada lapisan pelindung untuk menghalang kehilangan air. Satu ulasan kajian menyatakan cendawan mula hilang kualiti sejurus selepas dituai atas sebab-sebab ini [7]. Kajian di Bangladesh pula menyatakan jangka hayat cendawan yang pendek menjadi cabaran utama kepada pemasaran [6].
Tanda cendawan mula rosak termasuk tepi kelopak menjadi kuning atau perang, tekstur lembik dan berlendir, berat berkurangan dan cendawan mengecut, serta bau masam.
Suhu Rendah Ialah Faktor Paling Penting
Kajian di Bangladesh membandingkan penyimpanan pada suhu bilik (25°C) dan 3°C. Jangka hayat cendawan pada 3°C ialah 11.92 hari, berbanding hanya 3.33 hari pada suhu bilik [1]. Cendawan yang disimpan sejuk juga kehilangan kurang berat (4% berbanding 15.28%) dan mengekalkan warna, ketegangan, rupa dan rasa yang lebih baik [1].
Kajian lain mendapati cendawan yang disimpan pada suhu bilik mula berbau dan rosak dari hari ketiga. Cendawan dalam peti sejuk pula kekal baik sehingga 12 hari apabila disimpan dalam beg polipropilena bertutup atau dulang polistirena [4].
Pilih Bungkusan yang Sesuai
Bungkusan membantu mengurangkan kehilangan air, tetapi jenis dan ketebalannya penting:
Beg polipropilena (PP) 75 mikron. Kajian di Bangladesh mendapati gabungan suhu 3°C dan beg PP setebal 75 mikron memberikan jangka hayat paling lama, iaitu 15 hari, dengan kandungan air tertinggi [2].
Beg HDPE dan PP tanpa vakum. Kajian di Universiti Malaysia Terengganu menguji enam jenis bungkusan pada suhu 5°C selama 12 hari. Bahan HDPE dan PP, terutamanya tanpa vakum, paling berkesan mengekalkan kualiti cendawan [3].
Polietilena, punnet dan balutan buih. Kajian di India mendapati bungkusan ini mencatatkan kehilangan berat paling rendah [5].
Elakkan bungkusan yang terlalu kedap tanpa sebarang pertukaran udara. Ulasan kajian mengingatkan bahawa keadaan atmosfera yang tidak sesuai dalam bungkusan boleh menjadi tidak berkesan atau memendekkan jangka hayat [7].
Kaedah Tambahan yang Dikaji
Gas nitrogen
Kajian di Bangladesh mendapati cendawan dalam beg PP yang diisi gas nitrogen dan disimpan dalam peti sejuk menunjukkan kualiti yang lebih baik sepanjang lapan hari, terutamanya dari segi warna, kandungan air dan tekstur [6]. Penyelidik menyifatkan kaedah ini mampu dilaksanakan oleh petani.
Rawatan kimia
Sesetengah kajian menggunakan larutan kimia seperti kalium metabisulfit (KMS) sebelum pembungkusan. Satu kajian di India melaporkan jangka hayat sehingga 12 hari pada suhu rendah dengan rawatan ini [5]. Namun, penggunaan bahan kimia pada makanan segar tertakluk kepada peraturan keselamatan makanan, jadi rujuk pihak berkuasa sebelum menggunakannya untuk jualan.
Langkah Praktikal Selepas Menuai
1. Tuai pada waktu pagi apabila suhu lebih rendah.
2. Jangan basuh cendawan sebelum disimpan, kerana air tambahan mempercepatkan kerosakan.
3. Buang bahagian pangkal yang kotor dan asingkan cendawan yang rosak.
4. Sejukkan segera. Masukkan ke dalam peti sejuk secepat mungkin selepas dituai [1].
5. Bungkus dalam beg PP atau HDPE, atau dulang yang dibalut plastik [2][3][4].
6. Kekalkan suhu sejuk sepanjang penghantaran menggunakan kotak penebat dan ais.
7. Jual atau masak dalam tempoh terdekat. Walaupun boleh tahan sehingga dua minggu, kualiti terbaik adalah pada beberapa hari pertama.
Soalan Lazim
Berapa lama cendawan tiram tahan dalam peti sejuk?
Kajian menunjukkan sekitar 12 hingga 15 hari pada 3°C hingga 5°C dengan bungkusan yang sesuai [1][2][4].
Bolehkah simpan cendawan tiram dalam bekas tertutup rapat?
Bekas yang terlalu kedap boleh memerangkap kelembapan dan gas. Kajian menyarankan bungkusan direka dengan teliti kerana keadaan yang tidak sesuai boleh memendekkan jangka hayat [7].
Adakah vakum membantu?
Kajian di Malaysia mendapati beg HDPE dan PP tanpa vakum lebih berkesan mengekalkan kualiti [3].
Kesimpulan
Cara paling berkesan untuk memanjangkan jangka hayat cendawan tiram ialah menyejukkannya segera pada 3°C hingga 5°C dan membungkusnya dalam beg PP atau HDPE yang sesuai. Kajian, termasuk dari Malaysia, menunjukkan kaedah mudah ini boleh menjadikan cendawan tahan sehingga dua minggu berbanding hanya beberapa hari pada suhu bilik. Untuk penanam yang menjual, rantaian sejuk yang baik dari ladang ke pelanggan akan mengurangkan pembaziran dan menaikkan nilai jualan.
Rujukan
[1] M. Rahman et al. (2020). Effect of Low Temperature on Postharvest Behaviors of Oyster Mushroom (Pleurotus spp.). Journal of Horticultural Science. DOI: 10.22059/ijhst.2020.302076.365.
[2] M. Rahman et al. (2021). Combined effect of low temperature and thickness of polypropylene package on shelf life and quality of oyster mushroom (Pleurotus ostreatus). DOI: 10.22077/jhpr.2020.3376.1144.
[3] Norhidayah Che Soh et al. (2025). Effect of Packaging on Post-Harvest Quality of Grey Oyster Mushrooms (Pleurotus ostreatus). Universiti Malaysia Terengganu Journal of Undergraduate Research. DOI: 10.46754/umtjur.v7i2.647.
[4] A. Kamal et al. (2015). Effect of respiratory gases (O2; CO2) on shelf-life of fresh oyster mushrooms packaged with different sealable polymeric materials. Bangladesh Journal of Scientific and Industrial Research. DOI: 10.3329/bjsir.v50i3.25587.
[5] B.L. Attri et al. (2024). Biochemical parameters and shelf life of oyster mushroom affected by pre-treatment and packaging material. Mushroom Research. DOI: 10.36036/mr.33.2.2024.155469.
[6] Md Asif Hasan Mazumder Niloy et al. (2024). A Farmer Affordable Technique: Packaging with Nitrogen Gas (N2) Enhanced Shelf-Life of Fresh Oyster Mushroom (Pleurotus ostreatus). Research in Agriculture Livestock and Fisheries. DOI: 10.3329/ralf.v11i1.72781.
[7] G. Ares (2007). Modified Atmosphere Packaging for Postharvest Storage of Mushrooms. A Review.
