Lemon mudah dimasukkan dalam diet harian, sama ada sebagai air lemon, perahan pada makanan atau parutan kulit dalam masakan. Namun, keasidan lemon yang tinggi dan sebatian dalam kulitnya membawa beberapa risiko yang jarang dibincangkan. Artikel ini memberi panduan praktikal berdasarkan kajian tentang cara menikmati lemon secara selamat, termasuk menjawab mitos tentang air lemon dan penurunan berat badan.
Berapa Banyak Lemon Sehari?
Tiada cadangan rasmi khusus tentang jumlah lemon dalam kajian yang ditemui. Beberapa kajian memberi petunjuk:
| Konteks | Jumlah dalam kajian |
|---|---|
| Ujian batu karang | Jus lemon segar 60 ml dua kali sehari [1] |
| Ujian gula darah | 250 ml jus lemon cair bersama hidangan roti [2] |
| Buah sitrus secara umum | Setiap tambahan 100 g sehari dikaitkan dengan risiko strok 22% lebih rendah [3] |
Satu meta-analisis kohort mendapati kira-kira lima hidangan buah dan sayur sehari (dua hidangan buah dan tiga hidangan sayur) dikaitkan dengan kadar kematian terendah. Menariknya, jus buah tidak dikaitkan dengan risiko kematian yang lebih rendah [4]. Ini bermakna lemon sepatutnya menjadi sebahagian daripada pelbagai buah dan sayur, bukan satu-satunya sumber.
Risiko 1: Hakisan Enamel Gigi
Ini risiko paling penting bagi peminum air lemon tegar.
Apa kata kajian makmal?
Dalam kajian yang membandingkan 10 jenis minuman, jus lemon menyebabkan kehilangan enamel dan dentin paling tinggi (32.0 mg enamel), lebih tinggi dengan ketara berbanding kebanyakan minuman lain termasuk Coca-Cola [5].
Kajian terhadap gigi manusia yang direndam dalam pelbagai minuman berasid mendapati jus lemon menyebabkan perubahan ketara dalam kategori jus buah [6].
Jus lemon mempunyai pH paling rendah (2.86) dan keasidan tertitrat tertinggi antara jus serbuk yang diuji, dengan kandungan kalsium paling rendah dan tiada fosforus [7].
Kajian di Malaysia
Kajian terhadap 189 orang dewasa yang hadir ke klinik pergigian di Malaysia mendapati [8]:
Jus limau nipis ialah jus buah paling kerap diminum (57.7%).
75.7% lebih suka jus bergula.
Hanya 53.4% memberus gigi dua kali sehari.
Kesedaran tentang kesan minuman berasid terhadap gigi adalah terhad.
Dalam ujian makmal yang sama, jus limau nipis menyebabkan kehilangan isi padu enamel paling banyak kerana keasidannya yang lebih tinggi berbanding jus nanas [8]. Walaupun ini limau nipis dan bukan lemon, kedua-duanya sitrus yang sangat berasid.
Faktor yang meningkatkan risiko
Ulasan tentang hakisan gigi menyatakan [9]:
Pengambilan jus buah asli dan vitamin C yang kerap dikaitkan dengan lebih banyak haus gigi akibat hakisan.
Berkumur atau menggoyangkan minuman dalam mulut cenderung meningkatkan hakisan.
Pengambilan susu dan yogurt yang lebih tinggi ialah faktor pelindung.
Ulasan sistematik terhadap kanak-kanak dan remaja juga mendapati jus buah meningkatkan lesi hakisan, tetapi bukan apabila jus buah dicampur dengan produk tenusu [10].
Cara melindungi gigi
1. Cairkan jus lemon dengan banyak air.
2. Kurangkan kekerapan dan tempoh minuman berasid bersentuhan dengan gigi [6].
3. Jangan berkumur atau “simpan” air lemon dalam mulut [9].
4. Berkumur dengan air kosong selepas minum [6].
5. Dapatkan rawatan fluorida secara berkala jika kerap minum minuman berasid [6].
6. Elakkan minuman berasid sebelum tidur, kerana minuman berasid pada waktu tidur antara tabiat yang paling konsisten dikaitkan dengan hakisan gigi dalam kalangan remaja [11].
Risiko 2: Kulit Terbakar akibat Sitrus dan Matahari (Fitofotodermatitis)
Fitofotodermatitis ialah tindak balas kulit yang berlaku apabila kulit terkena sebatian tumbuhan seperti furokumarin, kemudian terdedah kepada sinaran UV matahari [12]. Limau nipis ialah punca yang terkenal, dan lemon juga disenaraikan sebagai punca yang biasa [13].
Ciri-ciri
Tindak balas biasanya muncul 36 hingga 72 jam selepas pendedahan [14].
Bermula dengan kemerahan, mungkin melepuh seperti terbakar, kemudian meninggalkan tompok gelap yang boleh kekal berbulan-bulan [14].
Corak “titisan” atau kesan tapak tangan pernah disalah diagnosis sebagai penderaan kanak-kanak [14].
Kulit buah lebih berisiko
Satu kajian kes mendapati kulit limau nipis mengandungi 6 hingga 182 kali ganda kepekatan furanokumarin berbanding isinya. Seorang kanak-kanak mengalami lepuh teruk pada kedua-dua tangan selepas tangannya lama terendam dalam jus limau nipis semasa membuat minuman [15].
Cara mencegah
1. Cuci tangan dengan sabun selepas memerah lemon atau limau nipis, terutamanya sebelum keluar ke tengah matahari.
2. Jangan sapu jus lemon pada muka atau kulit sebagai rawatan kecantikan sebelum terdedah kepada matahari.
3. Pakai sarung tangan jika memotong banyak lemon atau limau, contohnya di gerai minuman.
Mitos: Air Lemon Menurunkan Berat Badan
Kajian pada tikus mendapati polifenol yang diekstrak daripada kulit lemon (0.5% dalam diet) selama 12 minggu mengurangkan kenaikan berat badan dan lemak badan akibat diet tinggi lemak [16]. Produk lemon yang ditapai juga mengurangkan berat badan tikus sebanyak 9.7% [17].
Namun, bukti pada manusia jauh lebih lemah:
Ulasan sistematik ujian rawak mendapati bukti belum cukup untuk menyokong peranan polifenol dalam menurunkan berat badan individu berlebihan berat badan [18].
Ulasan payung tahun 2024 menyatakan kesan polifenol terhadap berat badan bercampur, dan jika signifikan pun, kesannya kecil dan tidak mungkin membantu menurunkan berat badan [19].
Tiada ujian klinikal yang ditemui membuktikan air lemon sahaja menurunkan berat badan. Jika air lemon tanpa gula menggantikan minuman manis, ia mungkin membantu mengurangkan pengambilan gula, tetapi kesan ini datang daripada pengurangan gula, bukan khasiat istimewa lemon.
Risiko 3: Gangguan Perut
Dalam ujian jus lemon untuk batu karang, gangguan gastrousus lebih kerap berlaku dalam kumpulan yang minum jus lemon dua kali sehari [1]. Individu yang mempunyai gastrik atau refluks asid mungkin perlu mengehadkan jus lemon pekat.
Risiko 4: Minuman Lemon Komersial
Minuman berperisa lemon dalam botol sering mengandungi gula tambahan. Lemonade biasa tidak meningkatkan sitrat air kencing dan membawa risiko kenaikan berat badan [20]. Kajian terhadap 379 minuman di Amerika Syarikat juga mendapati 93% mempunyai pH di bawah 4.0, iaitu berpotensi menghakis gigi [21].
Ringkasan Panduan
| Perkara | Cadangan |
|---|---|
| Cara terbaik | Perahan lemon pada makanan; air lemon cair tanpa gula |
| Gigi | Cairkan, jangan berkumur dengannya, berkumur air kosong selepas itu |
| Kulit | Cuci tangan selepas memerah lemon sebelum terdedah kepada matahari |
| Perut | Hadkan jika ada gastrik atau refluks |
| Berat badan | Jangan bergantung kepada air lemon; utamakan diet seimbang dan senaman |
Kesimpulan
Lemon boleh dinikmati setiap hari sebagai sebahagian daripada diet yang pelbagai. Namun, jus lemon ialah antara minuman paling menghakis enamel gigi, dan jus atau kulit sitrus yang terkena kulit sebelum terdedah kepada matahari boleh menyebabkan kulit terbakar dan tompok gelap. Dakwaan bahawa air lemon menurunkan berat badan tidak disokong oleh bukti manusia. Gunakan lemon dengan bijak: cair, tanpa gula, dan lindungi gigi serta kulit.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Individu yang mempunyai masalah gigi sensitif, gastrik, refluks asid atau penyakit kulit perlu berbincang dengan doktor atau doktor gigi sebelum mengambil lemon secara kerap.
Rujukan
[1] P. Ruggenenti et al. (2021). Fresh lemon juice supplementation for the prevention of recurrent stones in calcium oxalate nephrolithiasis: A pragmatic, prospective, randomised, open, blinded endpoint (PROBE) trial. EClinicalMedicine. DOI: 10.1016/j.eclinm.2021.101227.
[2] D. Freitas et al. (2022). Glycemic response, satiety, gastric secretions and emptying after bread consumption with water, tea or lemon juice: a randomized crossover intervention using MRI. European Journal of Nutrition. DOI: 10.1007/s00394-021-02762-2.
[3] Y. Cheng et al. (2023). Impact of citrus fruit and hesperidin intake on multiple health outcomes: An umbrella review. Journal of Nutritional Oncology. DOI: 10.1097/jn9.0000000000000001.
[4] D. D. Wang et al. (2021). Fruit and Vegetable Intake and Mortality: Results From 2 Prospective Cohort Studies of US Men and Women and a Meta-Analysis of 26 Cohort Studies. Circulation. DOI: 10.1161/circulationaha.120.048996.
[5] S. Zimmer et al. (2015). Influence of Various Acidic Beverages on Tooth Erosion. Evaluation by a New Method. PLoS ONE. DOI: 10.1371/journal.pone.0129462.
[6] S. R. Maladkar et al. (2022). Erosive Effect of Acidic Beverages and Dietary Preservatives on Extracted Human Teeth—An In Vitro Analysis. European Journal of Dentistry. DOI: 10.1055/s-0041-1742131.
[7] D. A. Romão et al. (2020). Erosive potential of powdered juice drinks on dental enamel. General Dentistry.
[8] Z. B. Mohamed Rasheed et al. (2025). Evaluating the Erosive Effects of Freshly Squeezed Local Fruit Juices on Human Dental Enamel and Consumption Patterns Among Malaysian Adults. Nutrients. DOI: 10.3390/nu17162576.
[9] A. Lussi (2019). Chapter 9: Acidic Beverages and Foods Associated with Dental Erosion and Erosive Tooth Wear. Monographs in Oral Science. DOI: 10.1159/000455376.
[10] D. Ruiz et al. (2023). Dental Erosion and Diet in Young Children and Adolescents: A Systematic Review. Applied Sciences. DOI: 10.3390/app13063519.
[11] A. Chan et al. (2020). A systematic review of dietary acids and habits on dental erosion in adolescents. International Journal of Paediatric Dentistry. DOI: 10.1111/ipd.12643.
[12] A. R. Jîjie et al. (2024). New Insights Concerning Phytophotodermatitis Induced by Phototoxic Plants. Life. DOI: 10.3390/life14081019.
[13] S. Au et al. (2017). Orange and Sunlight: A Recipe for Blisters. World Journal of Plastic Surgery.
[14] J. Fitzpatrick et al. (2018). Lime-Induced Phytophotodermatitis. Journal of General Internal Medicine. DOI: 10.1007/s11606-018-4315-z.
[15] A. Wagner et al. (2002). Bullous Phytophotodermatitis Associated With High Natural Concentrations of Furanocoumarins in Limes. American Journal of Contact Dermatitis. DOI: 10.1053/ajcd.2002.29948.
[16] Y. Fukuchi et al. (2008). Lemon Polyphenols Suppress Diet-induced Obesity by Up-Regulation of mRNA Levels of the Enzymes Involved in ?-Oxidation in Mouse White Adipose Tissue. Journal of Clinical Biochemistry and Nutrition. DOI: 10.3164/jcbn.2008066.
[17] C. C. Wu et al. (2021). The Anti-Obesity Effects of Lemon Fermented Products in 3T3-L1 Preadipocytes and in a Rat Model with High-Calorie Diet-Induced Obesity. Nutrients. DOI: 10.3390/nu13082809.
[18] G. Farhat et al. (2017). Polyphenols and Their Role in Obesity Management: A Systematic Review of Randomized Clinical Trials. Phytotherapy Research. DOI: 10.1002/ptr.5830.
[19] G. Farhat (2024). Polyphenols in obesity and weight management: Are they worth further research? An umbrella review. Nutrition Bulletin. DOI: 10.1111/nbu.12667.
[20] D. Assimos (2019). Re: The Effect of Lemonade and Diet Lemonade upon Urinary Parameters Affecting Calcium Urinary Stone Formation. The Journal of Urology. DOI: 10.1097/01.ju.0000554108.17120.d8.
[21] A. Reddy et al. (2015). The pH of beverages available to the American consumer. Journal of the American Dental Association. DOI: 10.1016/j.adaj.2015.10.019.
