Lalat Buah pada Jambu Batu: Bungkus, Perangkap atau Semburan?

Lalat buah merupakan antara perosak paling merosakkan bagi jambu batu. Satu ulasan menyatakan lalat buah betina bertelur di dalam buah jambu batu yang sedang masak atau sudah masak, dan larva yang menetas memakan isi buah sehingga buah menjadi reput dan tidak sesuai dimakan [1]. Dalam serangan teruk, buah juga tidak boleh dipasarkan [1].

Artikel ini meneliti kajian tentang spesies lalat buah yang menyerang jambu batu, tahap kerosakan, dan keberkesanan kaedah kawalan seperti pembungkusan buah dan perangkap.

Satu ulasan lain memberi tumpuan kepada musim hujan, dan menyatakan kaedah berasaskan metil eugenol serta pengurusan perosak bersepadu merupakan strategi utama untuk mengurangkan tekanan lalat buah dalam musim tersebut [2].

Spesies yang Terlibat

Beberapa spesies Bactrocera dilaporkan menyerang jambu batu:

• Di ladang jambu batu merah di Kabupaten Sidoarjo, spesies yang menyerang ialah Bactrocera dorsalis [3].

• Di Karanganyar, spesies yang menyerang jambu kristal juga dikenal pasti sebagai B. dorsalis [4].

• Di daerah Saharanpur, Uttar Pradesh, empat spesies dominan ialah B. dorsalis, B. zonata, B. correcta dan B. tau [5].

Satu ulasan menyatakan lalat buah ini juga merupakan perosak kuarantin yang mengehadkan potensi eksport [2].

Berapa Besar Kerosakannya?

Satu kajian di daerah Aligarh dan Hathras dari Mei hingga Ogos 2018 mendapati [6]:

• Kehilangan buah di Aligarh antara 18.40% hingga 42.66% mengikut berat.

• Kehilangan buah di Hathras antara 20.60% hingga 45.20% mengikut berat.

• Serangan paling tinggi pada bulan Julai di kedua-dua daerah.

Satu kajian di rantau Baruipur, Benggala Barat, menyatakan lalat buah menyumbang kepada kehilangan hasil sehingga 90% [7]. Satu kajian pada jambu kristal di Karanganyar menyatakan serangan lalat buah boleh mengurangkan produktiviti sehingga 100% [4].

Pembungkusan Buah: Kaedah Paling Berkesan?

Kajian Benggala Barat. Satu kajian menguji sembilan jenis bahan pembungkus di ladang petani [7]. Dapatannya [7]:

Pembungkusan dengan beg polipropilena lutsinar dengan sekeping kertas di dalamnya menghasilkan kehilangan hasil terendah (1.66%), buah matang lebih awal, kualiti lebih baik dan harga pasaran tertinggi [7]. Kertas di dalam beg membantu mengelakkan kecederaan terbakar pada buah dan mengawal kelembapan, dan beg ini boleh digunakan semula 4 hingga 5 kali [7].

Kajian Faisalabad. Satu kajian di Horticultural Research Institute, Faisalabad, membandingkan beg kertas mentega, beg kertas coklat dan beg tidak bertenun [8]. Beg tidak bertenun memberikan serangan lalat buah terendah (2.13%), kejadian penyakit terendah (2.25%) dan kandungan vitamin C tertinggi (214.25 mg/100 g) [8].

Bila patut membungkus? Kajian di Karanganyar menguji pembungkusan pada minggu ke-3 hingga ke-10 selepas bunga kembang [4]. Masa pembungkusan mempengaruhi intensiti serangan, dan masa terbaik untuk mendapat jambu kristal berkualiti ialah minggu ke-5 selepas bunga kembang [4].

Pembungkus dan Perangkap Digabungkan

Satu kajian di Desa Durin Jangak, Kabupaten Deli Serdang, menguji gabungan pembungkus dan perangkap penarik [9]. Rawatan pembungkus plastik putih bersama perangkap penarik menghasilkan diameter buah (10.23 cm) dan berat buah (586 g) tertinggi, dan peratus serangan terendah (33%) [9]. Buah tanpa pembungkus dan tanpa perangkap mengalami serangan 100% [9].

Perangkap Metil Eugenol

Satu kajian oleh Punjab Agricultural University menggunakan perangkap feromon metil eugenol pada 2017 dan 2018 [10]. Dapatannya [10]:

• Populasi lalat buah memuncak pada minggu kedua Ogos, ketika pokok berada pada tempoh pembuahan maksimum.

• Serangan buah maksimum di plot kawalan ialah 67% dan 81%, berbanding 45% dan 48% di plot yang dipasang perangkap.

• Bilangan buah boleh dipasarkan dan hasil buah sepokok meningkat dengan signifikan di plot berperangkap.

Perangkap mengurangkan serangan, tetapi tidak menghapuskannya. Hampir separuh buah masih diserang di plot berperangkap [10].

Cuaca dan Populasi Lalat Buah

Kajian di Sidoarjo mendapati hujan dan kelembapan berkorelasi negatif dengan populasi lalat buah yang terperangkap, manakala suhu berkorelasi positif [3].

Pengurusan Perosak Bersepadu

Ulasan menyatakan kawalan lalat buah jambu batu biasanya melibatkan gabungan kaedah kultur, mekanikal, biologi dan kimia, termasuk pembungkusan buah, sanitasi, perangkap, penarik paraferomon, semburan umpan, kawalan biologi, biopestisid dan racun serangga [1]. Populasi lalat buah boleh diuruskan dengan berkesan menggunakan kurang racun kimia melalui teknik pengurusan perosak bersepadu [1].

Panduan Umum

Kajian-kajian ini dijalankan di luar Malaysia. Tiada kajian lalat buah jambu batu di Malaysia ditemui dalam carian ini. Jika racun serangga diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang kaedah kawalan lalat buah yang sesuai untuk kebun anda.

Kesimpulan

Lalat buah Bactrocera boleh menyebabkan kehilangan hasil jambu batu yang besar. Kajian di beberapa lokasi menunjukkan pembungkusan buah merupakan kaedah yang sangat berkesan, mengurangkan serangan kepada serendah 1 hingga 2% dalam sesetengah kajian, dan turut memperbaiki kualiti buah. Perangkap metil eugenol membantu mengurangkan serangan, tetapi tidak menggantikan pembungkusan. Kajian di Karanganyar mencadangkan pembungkusan pada minggu kelima selepas bunga kembang.

Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat agronomi khusus.

Rujukan

[1] Raj Kumar, Nirmal Singh et al. (2025). Sustainable management of fruit fly infestation in guava for quality fruit  production:A review. Indian Journal of Arid Horticulture. DOI: 10.48165/ijah.2025.7.1.2. https://consensus.app/papers/details/f25919465d1759108cdcb3021c6a9e37/

[2] Umesh, Rajesh Kumar, and Meenu (2025). Seasonal incidence and ecofriendly management of Bactrocera spp. Fruit flies in guava (Psidium guajava L.): A review. International Journal of Horticulture and Food Science. DOI: 10.33545/26631067.2025.v7.i5b.301. https://consensus.app/papers/details/fb6a648d7ef354bf84efce602b2258d8/

[3] Indra Djiwanata, Noni Rahmadhini, and H. Nirwanto (2026). Fluctuations in Fruit Fly Population (Bactrocera spp.) and Its Relationship to Environmental Conditions in Red Guava Plantations in Sidoarjo Regency. JURNAL AGRONOMI TANAMAN TROPIKA (JUATIKA). DOI: 10.36378/juatika.v8i1.4706. https://consensus.app/papers/details/32ca6dce629850d2a09bea4fc32f4d65/

[4] A. M, S. Supriyadi et al. (2022). Titik Kritis Pengendalian Lalat Buah pada Jambu Kristal di Karanganyar. Agropross : National Conference Proceedings of Agriculture. DOI: 10.25047/agropross.2022.301. https://consensus.app/papers/details/c32ddf19bedb52cda54e07df004ab274/

[5] D. Majeed, Aijaz Majeed et al. (2024). Species diversity of fruit flies (Bactrocera spp.) in Guava orchards of Sahanpur District of Uttar Pradesh. Journal of Entomology and Zoology Studies. DOI: 10.22271/j.ento.2024.v12.i1a.9272. https://consensus.app/papers/details/550883faf41e59faa349687a9d28a31e/

[6] Irsad and Masarrat Haseeb (2025). Incidence of Fruit Flies [Bactrocera spp. (Tephritidae: Diptera)] on Economically Important Guava Fruit in Western Uttar Pradesh, India. Asian Research Journal of Agriculture. DOI: 10.9734/arja/2025/v18i1672. https://consensus.app/papers/details/421e5230cd385c33949453bf5dd631f3/

[7] C. Mondal, P. K. Garain et al. (2015). Bio-friendly management of Guava fruit fly (Bactrocera correcta Bezzi) through wrapping technique. Journal of Applied and Natural Science. DOI: 10.31018/jans.v7i1.616. https://consensus.app/papers/details/b8ec12481a205445996454cb76a2d659/

[8] S. Rashid, H. Faiz et al. (2023). Fruit Bagging: An Approach for Control of Fruit Fly Infestation and Quality Improvement in Guava. Journal of Applied Research in Plant Sciences. DOI: 10.38211/joarps.2024.05.206. https://consensus.app/papers/details/5160799e9c3e58209a5d00b47fa410e2/

[9] A. Siregar, Cynthia Zulina, and D. Bakti (2021). Testing of Packaging and Use of Attractants to Control Fruit Flies(Bactrocera dorsalis Hendel) Guava (Psidium guajava L.). Jurnal Pertanian Tropik. DOI: 10.32734/jpt.v7i3.4807. https://consensus.app/papers/details/323ad0f45f705213a1bcb227e8985fe2/

[10] R. Sharma, Yogesh Khokhar, and Sandeep Singh (2022). Management of fruit flies (Bactrocera spp.) in guava (Psidium guajava) by pheromone traps. The Indian Journal of Agricultural Sciences. DOI: 10.56093/ijas.v92i1.120821. https://consensus.app/papers/details/827d08cdce1d54b9bb602674a3f8d255/

Kata Kunci

jambu batu, lalat buah, balut buah, perangkap lalat buah, kawalan perosak