Selepas tuaian, batang pisang biasanya ditebang dan dibiarkan reput atau dibakar. Kajian menunjukkan batang pisang kaya bahan organik dan kalium, dan boleh dijadikan kompos berkualiti. Kuncinya ialah mencampurkannya dengan bahan lain seperti tahi lembu atau tahi ayam.
Kandungan Batang Pisang
Satu kajian menyatakan batang pisang mengandungi bahan organik yang tinggi, sekitar 83%, dengan lignin dan selulosa 15% hingga 20% serta hemiselulosa sekitar 14.6% [1].
Hasil Kajian Kompos
| Kajian | Campuran | Kandungan kompos |
|---|---|---|
| Kompos batang pisang | Batang pisang | N 0.89%, P?O? 0.40%, K?O 1.63%; memenuhi standard SNI [1] |
| Baja pepejal | Bonggol, batang dan tahi lembu 1:1:1 | N 1.38%, P?O? 1.25%, K?O 5.58% [2] |
| Kompos berperingkat | Batang + sisa sayur + tahi lembu + biomineral | N 0.90%, P 0.34%, K 2.41%, nisbah C:N 16:1 [3] |
| Kompos dipercepat | Batang + urea + SSP + kultur pengurai | N 2.57%, P 0.49%, K 3.28%, siap dalam 83 hari [4] |
Kenapa Perlu Dicampur?
Kompos batang pisang sahaja mencatatkan indeks percambahan biji hanya 55%, menunjukkan kompos belum stabil. Campuran dengan bahan lain menghasilkan indeks melebihi 80% [3].
Campuran batang pisang, sisa media cendawan dan tahi ayam (1:2:1) menghasilkan nitrogen tertinggi dan nisbah C:N terendah [5].
Kompos dengan pH beralkali boleh membantu memperbaiki tanah berasid [5].
Vermikompos
Satu kajian mendapati vermikompos batang pisang dengan 5% tahi lembu dan konsortium bakteria memberikan kandungan N, P dan K yang lebih tinggi dan seimbang, serta masa siap lebih singkat [6].
Pulangan Ekonomi
Kompos batang pisang dengan urea, SSP dan kultur pengurai memberikan nisbah faedah-kos 2.13 dalam satu kajian [4].
Cara Membuat Kompos Batang Pisang
1. Cincang batang pisang kepada kepingan kecil.
2. Campurkan dengan tahi lembu atau tahi ayam dan bahan kering seperti jerami [3][5].
3. Tambah kultur pengurai jika ada untuk mempercepat proses [4].
4. Susun dalam timbunan dan tutup untuk mengekalkan haba.
5. Balikkan timbunan setiap minggu untuk pengudaraan [5].
6. Kompos matang apabila suhu turun dan bahan menjadi gelap serta rapuh, biasanya 1 hingga 3 bulan [2][4].
Kelebihan untuk Kebun
Sumber kalium yang tinggi [2].
Memperbaiki struktur tanah dan aktiviti mikrob [3].
Mengurangkan pembakaran terbuka dan pencemaran [7].
Soalan Lazim
Berapa lama kompos batang pisang siap?
Antara 30 hingga 83 hari bergantung pada kaedah [2][4].
Bolehkah batang pisang dikompos sahaja?
Boleh, tetapi kualitinya lebih baik jika dicampur bahan lain [3].
Adakah kompos ini tinggi kalium?
Ya, sehingga 5.58% K?O dalam satu kajian [2].
Kesimpulan
Batang pisang ialah bahan kompos yang mudah didapati dan kaya kalium. Dengan campuran yang betul, pekebun boleh menghasilkan baja organik sendiri, menjimatkan kos baja dan memulihkan kesuburan tanah.
Rujukan
[1] Sari Rukmana et al. (2024). Analysis Nutrient Content of Stem Banana Compost as Organic Fertilizer. Jurnal Agronomi Tanaman Tropika. DOI: 10.36378/juatika.v6i1.3377.
[2] Wahida et al. (2026). Nutrient Characterization of Solid Organic Fertilizers Derived From Banana Plant Residues. AGRICOLA. DOI: 10.35724/ag.v16i2.7517.
[3] P. Jothimani et al. (2025). Bioconversion of Banana Pseudostem into Value Added Bio Manure. International Journal of Environment and Climate Change. DOI: 10.9734/ijecc/2025/v15i115121.
[4] TD Ghutke et al. (2024). Recycling of banana pseudostem waste, it’s effective method for decomposition and nutrient analysis. International Journal of Advanced Biochemistry Research. DOI: 10.33545/26174693.2024.v8.i11d.2845.
[5] Mahammad Shariful Islam et al. (2021). Changes in Chemical Properties of Banana Pseudostem, Mushroom Media Waste, and Chicken Manure through the Co-Composting Process. Sustainability. DOI: 10.3390/su13158458.
[6] H. Parmar et al. (2019). Vermicomposting of Banana Pseudostem and Maize Fodder (Waste) Using Eudrilus eugeniae. Current Journal of Applied Science and Technology. DOI: 10.9734/cjast/2019/v36i130215.
[7] E. Flórez-López et al. (2021). Recovery of Banana Waste-Loss from Production and Processing: A Contribution to a Circular Economy. Molecules. DOI: 10.3390/molecules26175282.
