Vermikompos, atau baja cacing, ialah antara baja organik yang paling banyak dikaji. Satu meta-analisis global mendapati vermikompos meningkatkan hasil komersial tanaman sebanyak 26% secara purata. Satu meta-analisis sayur terbaru pula mendapati hasil lobak meningkat hampir 39% dan cili sekitar 38%. Namun, kadar yang terlalu tinggi boleh menjejaskan percambahan dan pertumbuhan, jadi sukatan yang betul amat penting.
Apa Itu Vermikompos?
Vermikompos ialah bahan seperti humus yang terhasil apabila cacing tanah menguraikan sisa organik seperti tahi lembu, sisa sayur dan sisa dapur. Kajian mendapati kandungan nutrien vermikompos biasanya lebih tinggi berbanding kompos biasa [4].
Kelebihan Vermikompos Menurut Kajian
1. Meningkatkan hasil tanaman
Meta-analisis pertama tentang vermikompos mendapati purata peningkatan [1]:
Hasil komersial sebanyak 26%
Jumlah biojisim sebanyak 13%
Biojisim pucuk sebanyak 78%
Biojisim akar sebanyak 57%
2. Kesan pada sayur-sayuran popular
Satu meta-analisis pada tahun 2026 mendapati peningkatan hasil berikut [2]:
| Sayur | Peningkatan Hasil |
|---|---|
| Lobak | 38.9% |
| Cili | 38.3% |
| Kubis Cina | 28.1% |
| Tomato | 18.4% |
| Timun | 15.3% |
3. Memperbaiki kualiti sayur
Vermikompos mengurangkan kandungan nitrat dalam sayur, serta meningkatkan vitamin C, gula larut dan pepejal larut [2]. Satu kajian rumah hijau tomato mendapati vermikompos mengurangkan nitrat dalam buah dan meningkatkan nisbah gula kepada asid [5].
4. Memperbaiki tanah dan media semaian
Vermikompos meningkatkan aktiviti enzim tanah (urease 55%, sukrase 45%), bahan organik sebanyak 38.5% dan nitrogen sebanyak 30.6%, tanpa mengganggu pH tanah dengan ketara [2].
Dalam media semaian, vermikompos meningkatkan keliangan pegangan air sebanyak 25.3% serta nitrogen dan fosforus tersedia dengan ketara [3].
Vermikompos juga memperbaiki pengudaraan, keliangan dan pegangan air tanah [4].
5. Membantu kekacang mengikat nitrogen
Satu ulasan sistematik mendapati kompos meningkatkan bilangan nodul akar kekacang sebanyak 66% dan hasil sebanyak 20%. Vermikompos memberikan nilai yang lebih tinggi lagi [6].
Perhatian: Lebih Banyak Tidak Semestinya Lebih Baik
Ini perkara paling penting yang ramai terlepas pandang:
Kadar rendah membantu percambahan. Kadar 0% hingga 20% vermikompos meningkatkan percambahan biji benih sebanyak 23.7% [2].
Kadar terlalu tinggi menjejaskan percambahan. Kadar 80% hingga 100% mengurangkan kemunculan anak benih sebanyak 4.9% [2].
Garam larut boleh menghalang pertumbuhan. Vermikompos pada kepekatan tinggi boleh menghalang pertumbuhan kerana kandungan garam larut yang tinggi [4].
Kesan pada sesetengah sayur. Satu kajian mendapati kadar melebihi 10% boleh menjejaskan ketinggian pokok dan klorofil daun bagi sesetengah sayur [8].
Berapa Banyak Vermikompos Perlu Digunakan?
Panduan daripada kajian:
| Kegunaan | Kadar Disyorkan oleh Kajian |
|---|---|
| Media semaian biji benih | 0% hingga 20% [2] |
| Media tanaman dalam pasu | 40% hingga 60% [3] |
| Campuran dengan tanah | 30% hingga 50% isipadu tanah [1] |
Perhatikan bahawa kadar optimum berbeza mengikut kajian, jenis tanaman dan bahan asal vermikompos. Mulakan dengan kadar rendah dan perhatikan tindak balas tanaman.
Bahan Asal Terbaik
Dua meta-analisis mendapati vermikompos daripada tahi lembu ialah bahan paling baik [1][3]. Ini berita baik untuk penternak lembu kecil-kecilan di Malaysia.
Vermikompos Boleh Mengurangkan Kesan Kompos Lain yang Bermasalah
Satu kajian awal mendapati kompos tahi ayam pada kadar 4% dalam tanah membunuh kebanyakan pokok raspberi. Namun, apabila kompos tahi ayam dicampur dengan vermikompos, kematian pokok berkurang dan pertumbuhan pulih [7].
Soalan Lazim
Adakah vermikompos lebih baik daripada kompos biasa?
Kandungan nutriennya biasanya lebih tinggi [4], dan dalam kajian kekacang, vermikompos memberikan kesan lebih baik daripada kompos [6].
Bolehkah saya guna 100% vermikompos untuk semai biji?
Tidak digalakkan. Kadar 80% hingga 100% mengurangkan kemunculan anak benih [2].
Sayur apa paling sesuai?
Dalam meta-analisis sayur, lobak dan cili menunjukkan peningkatan hasil tertinggi [2].
Kesimpulan
Vermikompos ialah baja organik yang terbukti meningkatkan hasil, kualiti sayur dan kesuburan tanah. Rahsianya ialah sukatan yang sederhana: kadar rendah untuk semaian dan kadar sederhana untuk campuran tanah atau media pasu. Vermikompos daripada tahi lembu ialah pilihan paling baik menurut kajian.
Rujukan
[1] M. Blouin et al. (2019). Vermicompost significantly affects plant growth. A meta-analysis. Agronomy for Sustainable Development. DOI: 10.1007/s13593-019-0579-x.
[2] Fangfei Li et al. (2026). Exploring the potential of vermicompost in horticulture: a meta-analysis of seedling growth and sustainable cultivation. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2026.114658.
[3] Hai-Long Ma et al. (2022). Vermicompost Improves Physicochemical Properties of Growing Medium and Promotes Plant Growth: a Meta-analysis. Journal of Soil Science and Plant Nutrition. DOI: 10.1007/s42729-022-00924-7.
[4] Su-Lin Lim et al. (2015). The use of vermicompost in organic farming: overview, effects on soil and economics. Journal of the Science of Food and Agriculture. DOI: 10.1002/jsfa.6849.
[5] Xin-Xin Wang et al. (2017). Vermicompost Improves Tomato Yield and Quality and the Biochemical Properties of Soils with Different Tomato Planting History in a Greenhouse Study. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2017.01978.
[6] Carol V. Amaya-Gómez et al. (2025). Compost and vermicompost improve symbiotic nitrogen fixation, physiology and yield of the Rhizobium-legume symbiosis: A systematic review. Applied Soil Ecology. DOI: 10.1016/j.apsoil.2025.106051.
[7] R. Atiyeh et al. (2000). Effects of vermicomposts and composts on plant growth in horticultural container media and soil. Pedobiologia. DOI: 10.1078/s0031-4056(04)70073-6.
[8] E. Calderón et al. (2021). Vermicompost soil amendment influences yield, growth responses and nutritional value of Kale (Brassica oleracea Acephala group), Radish (Raphanus sativus) and Tomato (Solanum lycopersicum L). Journal of Soil Science and Environmental Management. DOI: 10.5897/jssem2021.0873.
