Lemon (Citrus limon) sering dipromosikan sebagai “buah ajaib” yang boleh menurunkan berat badan, membersihkan toksin, merawat tekanan darah tinggi dan mencegah kanser. Air lemon suam pada waktu pagi menjadi amalan popular di Malaysia. Namun, apa sebenarnya yang ditunjukkan oleh kajian saintifik? Artikel ini merumuskan bukti terkini secara seimbang, membezakan antara dapatan yang kukuh, dapatan awal dan dakwaan yang belum terbukti.
Lemon Secara Ringkas
Lemon ialah spesies sitrus ketiga paling penting di dunia. Ulasan saintifik menyifatkan lemon sebagai buah yang kaya dengan sebatian fenolik, vitamin, mineral, serat, minyak pati dan karotenoid [1]. Lemon dari keluarga Rutaceae dipercayai berasal dari Asia Tenggara sebelum tersebar ke seluruh dunia [2].
Perlu dibezakan antara lemon dengan limau nipis (Citrus aurantiifolia) yang lebih biasa digunakan dalam masakan Malaysia. Kedua-duanya sitrus berasid, tetapi spesiesnya berbeza. Artikel ini menumpukan kepada lemon, dan menyebut kajian limau nipis hanya apabila relevan.
Sebatian Utama dalam Lemon
| Kumpulan | Contoh sebatian |
|---|---|
| Vitamin | Asid askorbik (vitamin C) [3] |
| Flavonoid | Hesperidin, eriocitrin, diosmin, limocitrin [4][2] |
| Asid fenolik | Asid ferulik, asid sinapik [4] |
| Minyak pati | D-limonena, beta-pinena, gamma-terpinena [4] |
| Lain-lain | Limonoid, karotenoid [5] |
Satu kajian menyatakan lemon mengandungi dua kali ganda jumlah pengambilan harian asid askorbik yang dicadangkan [3]. Penerangan lanjut tentang kandungan ini dibincangkan dalam artikel kedua siri ini.
Bukti Paling Kukuh: Pengambilan Buah Sitrus Secara Umum
Kebanyakan bukti berskala besar bukan tentang lemon secara khusus, tetapi tentang buah sitrus secara keseluruhan (oren, limau, lemon, limau gedang dan lain-lain). Ulasan payung terhadap 22 meta-analisis dan ulasan sistematik mendapati pengambilan buah sitrus dikaitkan dengan [6]:
| Hasil kesihatan | Risiko relatif |
|---|---|
| Kematian semua sebab | 0.90 |
| Penyakit kardiovaskular | 0.78 |
| Penyakit jantung koronari | 0.91 |
| Strok | 0.74 |
| Diabetes jenis 2 | 0.85 |
Analisis dos-tindak balas menunjukkan setiap tambahan 100 g buah sitrus sehari dikaitkan dengan risiko kematian semua sebab 6% lebih rendah dan risiko strok 22% lebih rendah [6].
Buah sitrus dan kanser
Beberapa meta-analisis kajian pemerhatian mendapati hubungan songsang antara pengambilan buah sitrus dan risiko kanser tertentu:
Kanser perut: Pengambilan sitrus dikaitkan dengan pengurangan 13% kanser perut. Setiap 100 g sitrus sehari dikaitkan dengan risiko kanser kardia perut 40% lebih rendah [7].
Kanser kolorektal: Pengambilan sitrus yang tinggi dikaitkan dengan risiko 9% lebih rendah [8].
Kanser paru-paru: Nisbah odds 0.91 bagi pengambilan sitrus tertinggi [9].
Kanser mulut: Nisbah odds 0.50 bagi pengambilan sitrus tertinggi [10].
Namun, semua ini kajian pemerhatian. Ia menunjukkan hubungan, bukan sebab-akibat. Orang yang banyak makan buah mungkin juga mempunyai gaya hidup lebih sihat.
Vitamin C daripada makanan
Meta-analisis 69 kajian prospektif mendapati setiap tambahan 100 mg vitamin C sehari daripada diet dikaitkan dengan risiko penyakit jantung koronari 12% lebih rendah dan kematian semua sebab 11% lebih rendah [11]. Lemon ialah salah satu sumber vitamin C diet.
Bukti Khusus Lemon pada Manusia
Kajian manusia yang menggunakan lemon secara khusus masih terhad dan kebanyakannya kecil:
| Bidang | Ringkasan bukti |
|---|---|
| Tekanan darah | Kajian pemerhatian di Jepun menunjukkan hubungan; ujian kecil bercampur [12][13] |
| Batu karang | Ujian rawak menunjukkan potensi, tetapi tidak signifikan pada analisis utama [14] |
| Gula darah selepas makan | Ujian silang kecil menunjukkan penurunan puncak glukosa [15] |
| Penyerapan zat besi | Vitamin C meningkatkan penyerapan, kesan jangka panjang lebih kecil [16] |
| Aromaterapi | Beberapa ujian menunjukkan pengurangan loya dan kebimbangan [17][18] |
Setiap bidang ini dibincangkan secara terperinci dalam artikel-artikel lain siri ini.
Dakwaan yang Belum Terbukti
Menurunkan berat badan
Kajian pada tikus mendapati polifenol daripada kulit lemon mengurangkan kenaikan berat badan dan pengumpulan lemak akibat diet tinggi lemak [19]. Namun, ini kajian haiwan menggunakan ekstrak kulit, bukan air lemon. Ulasan payung tentang polifenol pada manusia mendapati kesan terhadap berat badan bercampur, dan jika ada, kesannya kecil serta tidak mungkin membantu menurunkan berat badan secara bermakna [20].
Detoks
Tiada kajian dalam carian ini yang membuktikan air lemon “membersihkan toksin” daripada badan. Hati dan buah pinggang ialah organ yang berfungsi menyingkirkan bahan buangan.
Mengubati kanser
Ulasan menyenaraikan aktiviti antikanser lemon, tetapi kebanyakannya daripada kajian makmal dan haiwan [2][4]. Satu ulasan menegaskan lebih banyak kajian farmakologi tentang keselamatan masih diperlukan [21].
Langkah Berjaga-jaga
1. Hakisan gigi. Jus lemon sangat berasid dan boleh menghakis enamel gigi [22].
2. Kulit terbakar. Jus atau kulit sitrus yang terkena kulit lalu terdedah kepada matahari boleh menyebabkan fitofotodermatitis [23].
3. Gangguan perut. Dalam ujian jus lemon untuk batu karang, gangguan gastrousus lebih kerap berlaku dalam kumpulan jus lemon [14].
Adakah Ada Kajian di Malaysia?
Carian ini tidak menemui ujian klinikal tentang lemon secara khusus di Malaysia. Dua kajian tempatan yang berkaitan ialah:
Kajian di Malaysia terhadap campuran cuka epal, bawang putih, halia, lemon dan madu, yang mengurangkan glukosa selepas makan sebanyak 8% dalam 10 wanita sihat [24].
Kajian terhadap orang dewasa Malaysia mendapati jus limau nipis ialah jus buah yang paling kerap diminum (57.7%), dan jus limau nipis menyebabkan kehilangan enamel gigi paling banyak dalam ujian makmal [25].
Kesimpulan
Bukti paling kukuh menyokong pengambilan buah sitrus secara umum sebagai sebahagian daripada diet sihat, yang dikaitkan dengan risiko penyakit jantung, strok dan beberapa kanser yang lebih rendah. Bukti khusus tentang lemon pada manusia masih terhad kepada kajian kecil dalam bidang tekanan darah, batu karang, gula darah dan aromaterapi. Dakwaan seperti detoks dan penurunan berat badan tidak disokong oleh bukti manusia yang kukuh. Lemon boleh dinikmati sebagai sebahagian daripada diet seimbang, dengan berhati-hati terhadap kesan asidnya pada gigi.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Lemon tidak menggantikan ubat atau rawatan untuk sebarang penyakit. Rujuk doktor sebelum membuat perubahan diet jika anda mempunyai penyakit kronik.
Rujukan
[1] E. González-Molina et al. (2010). Natural bioactive compounds of Citrus limon for food and health. Journal of Pharmaceutical and Biomedical Analysis. DOI: 10.1016/j.jpba.2009.07.027.
[2] R. Hartati et al. (2021). Phytochemical compounds and pharmacological activities of lemon (Citrus limon L.) – Update Review. International Journal of Research in Pharmaceutical Sciences. DOI: 10.26452/ijrps.v12i2.4727.
[3] T. G. Chatzimitakos et al. (2023). Response Surface Optimization for the Enhancement of the Extraction of Bioactive Compounds from Citrus limon Peel. Antioxidants. DOI: 10.3390/antiox12081605.
[4] A. Klimek-Szczykutowicz et al. (2020). Citrus limon (Lemon) Phenomenon—A Review of the Chemistry, Pharmacological Properties, Applications in the Modern Pharmaceutical, Food, and Cosmetics Industries, and Biotechnological Studies. Plants. DOI: 10.3390/plants9010119.
[5] R. K. Saini et al. (2022). Bioactive Compounds of Citrus Fruits: A Review of Composition and Health Benefits of Carotenoids, Flavonoids, Limonoids, and Terpenes. Antioxidants. DOI: 10.3390/antiox11020239.
[6] Y. Cheng et al. (2023). Impact of citrus fruit and hesperidin intake on multiple health outcomes: An umbrella review. Journal of Nutritional Oncology. DOI: 10.1097/jn9.0000000000000001.
[7] J. Bae et al. (2016). Dietary intakes of citrus fruit and risk of gastric cancer incidence: an adaptive meta-analysis of cohort studies. Epidemiology and Health. DOI: 10.4178/epih.e2016034.
[8] Z. Y. Wu et al. (2023). Different types of fruit intake and colorectal cancer risk: A meta-analysis of observational studies. World Journal of Gastroenterology. DOI: 10.3748/wjg.v29.i17.2679.
[9] J. Wang et al. (2021). Citrus fruit intake and lung cancer risk: a meta-analysis of observational studies. Pharmacological Research. DOI: 10.1016/j.phrs.2021.105430.
[10] S. Cirmi et al. (2018). Citrus fruits intake and oral cancer risk: A systematic review and meta-analysis. Pharmacological Research. DOI: 10.1016/j.phrs.2018.05.008.
[11] D. Aune et al. (2018). Dietary intake and blood concentrations of antioxidants and the risk of cardiovascular disease, total cancer, and all-cause mortality: a systematic review and dose-response meta-analysis of prospective studies. The American Journal of Clinical Nutrition. DOI: 10.1093/ajcn/nqy097.
[12] Y. Kato et al. (2014). Effect on Blood Pressure of Daily Lemon Ingestion and Walking. Journal of Nutrition and Metabolism. DOI: 10.1155/2014/912684.
[13] Z. Özünal et al. (2017). Evaluation of the Effect of Citrus Lemon L. on Blood Pressure in Hypertensive Patients. Journal of Pharmacy and Pharmacology. DOI: 10.17265/2328-2150/2017.010.006.
[14] P. Ruggenenti et al. (2021). Fresh lemon juice supplementation for the prevention of recurrent stones in calcium oxalate nephrolithiasis: A pragmatic, prospective, randomised, open, blinded endpoint (PROBE) trial. EClinicalMedicine. DOI: 10.1016/j.eclinm.2021.101227.
[15] D. Freitas et al. (2020). Lemon juice, but not tea, reduces the glycemic response to bread in healthy volunteers: a randomized crossover trial. European Journal of Nutrition. DOI: 10.1007/s00394-020-02228-x.
[16] J. D. Cook et al. (2001). Effect of ascorbic acid intake on nonheme-iron absorption from a complete diet. The American Journal of Clinical Nutrition. DOI: 10.1093/ajcn/73.1.93.
[17] Z. Rafiei et al. (2026). The Effect of Lemon Aromatherapy on Nausea and Vomiting During Pregnancy: A Systematic Review. Journal of Midwifery & Women’s Health. DOI: 10.1111/jmwh.70135.
[18] L. H. Tan et al. (2023). Essential oils for treating anxiety: a systematic review of randomized controlled trials and network meta-analysis. Frontiers in Public Health. DOI: 10.3389/fpubh.2023.1144404.
[19] Y. Fukuchi et al. (2008). Lemon Polyphenols Suppress Diet-induced Obesity by Up-Regulation of mRNA Levels of the Enzymes Involved in ?-Oxidation in Mouse White Adipose Tissue. Journal of Clinical Biochemistry and Nutrition. DOI: 10.3164/jcbn.2008066.
[20] G. Farhat (2024). Polyphenols in obesity and weight management: Are they worth further research? An umbrella review. Nutrition Bulletin. DOI: 10.1111/nbu.12667.
[21] S. Zahr et al. (2023). Phytochemistry and biological activities of Citrus sinensis and Citrus limon: An update. Journal of Herbal Medicine. DOI: 10.1016/j.hermed.2023.100737.
[22] S. Zimmer et al. (2015). Influence of Various Acidic Beverages on Tooth Erosion. Evaluation by a New Method. PLoS ONE. DOI: 10.1371/journal.pone.0129462.
[23] A. R. Jîjie et al. (2024). New Insights Concerning Phytophotodermatitis Induced by Phototoxic Plants. Life. DOI: 10.3390/life14081019.
[24] I. Ishak et al. (2018). Acute Modulatory Effects of Apple Cider Vinegar, Garlic, Ginger, Lemon and Honey Mixture, with and Without Exercise on Postprandial Glycemia in Non-Diabetic Females. Jurnal Sains Kesihatan Malaysia. DOI: 10.17576/jskm-2018-16si-15.
[25] Z. B. Mohamed Rasheed et al. (2025). Evaluating the Erosive Effects of Freshly Squeezed Local Fruit Juices on Human Dental Enamel and Consumption Patterns Among Malaysian Adults. Nutrients. DOI: 10.3390/nu17162576.
